چگونه برداشت می کنیم که جهل عصیان دوم را مرتکب شده طوری که عملکردش نسبت به انچه که خداوند به او دستور داده بود معکوس بوده است؟

سوال2168 :
(یکی از سوالات مربوط به بحث حدیث عقل و جهل)؛ سلام علیکم. چگونه برداشت می کنیم که جهل عصیان دوم را مرتکب شده طوری که عملکردش نسبت به انچه که خداوند به او دستور داده بود معکوس بوده است؟
🌸🔆🌷بسم الله الرحمن الرحیم🌷🔆🌸
#پاسخ2168
🍀🔅🌷علیکم السلام🌷🔅🍀
🌷🔅🌱
🌸🔅🌱 فقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:
إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَلَقَ الْعَقْلَ وَ هُوَ أَوَّلُ خَلْقٍ مِنَ الرُّوحَانِيِّينَ عَنْ يَمِينِ الْعَرْشِ مِنْ نُورِهِ
🌷اطاعت اول عقل:
فَقَالَ لَهُ أَدْبِرْ فَأَدْبَرَ (خدا به عقل فرمود پشت کن، پس عقل پشت نمود)
🌷اطاعت دوم عقل:
ثُمَّ قَالَ لَهُ أَقْبِلْ فَأَقْبَلَ (آنگاه به عقل فرمود رو کن پس عقل رو نمود)
☘️بنظر میرسد که ساختار دستورات اول و دوم با هم تفاوت دارد، میتواند موافق و یا مخالف طبع باشد و … که عقل در هر دو امتحان و اطاعت از فرمان خدا پیشتاز و موفق بوده است!
🌷جهل از فرمان اول تبعیت و به آن عمل نموده؛ یعنی ابتدائا اطاعت نموده که نشان دهنده ی این امر است که جهل به اختیار توانایی اطاعت را دارا بوده:
🌸 ثمَّ خَلَقَ الْجَهْلَ مِنَ الْبَحْرِ الْأُجَاجِ ظُلْمَانِيّاً فَقَالَ لَهُ أَدْبِرْ فَأَدْبَرَ (… خدا به جهل فرمود پشت کن پس جهل پشت نمود)
☘️اما از فرمان دوم الهی سرپیچی نموده، عصیان در فرمان دوم صورت پذیرفته و این میتواند اولین معصیت در عالم هستی باشد.
🌸ثمَّ قَالَ لَهُ أَقْبِلْ فَلَمْ يُقْبِلْ فَقَالَ لَهُ اسْتَكْبَرْتَ فَلَعَنَهُ(سپس خدا به به جهل امر نمود رو کن اما جهل رو ننمود …)
🍀مسیر اطاعت برای جناب عقل باز هر چند که امکان خلافش نیز به رویش گشوده میباشد، اما زیبایی اطاعت از جان عقل دور نگشته!
☘️هر چند که جهل به معصیت اول گرفتار شد اما مسیر اطاعت به رویش بسته نشده و اذن معصیت بعدی علی رغم امکانش به او داده نشده است!
🌸ثمَّ جَعَلَ لِلْعَقْلِ خَمْسَةً وَ سَبْعِينَ جُنْداً فَلَمَّا رَأَى الْجَهْلُ مَا أَكْرَمَ اللَّهُ بِهِ الْعَقْلَ وَ مَا أَعْطَاهُ أَضْمَرَ لَهُ الْعَدَاوَةَ فَقَالَ الْجَهْلُ يَا رَبِّ هَذَا خَلْقٌ مِثْلِي خَلَقْتَهُ وَ كَرَّمْتَهُ وَ قَوَّيْتَهُ وَ أَنَا ضِدُّهُ وَ لَا قُوَّةَ لِي بِهِ فَأَعْطِنِي مِنَ الْجُنْدِ مِثْلَ مَا أَعْطَيْتَهُ فَقَالَ نَعَمْ فَإِنْ عَصَيْتَ بَعْدَ ذَلِكَ أَخْرَجْتُكَ وَ جُنْدَكَ مِنْ رَحْمَتِي قَالَ قَدْ رَضِيت‏
🌸بعد از آن، از براى عقل هفتاد و پنج لشكر قرار داد. چون جهل آنچه را كه خدا عقل را به آن گرامى داشت، ديد با آنچه او را عطا فرمود دشمنى او را، در دل گرفت، و گفت كه: اى پروردگار من، اينك آفريده‏اى است مانند من كه او را آفريدى و نوازش فرمودى و تقويت كردى، و من ضدّ اويم و مرا هيچ قوت و توانايى به او نيست پس عطا كن به من از سپاه، مانند آنچه به او عطا فرمودى. خداى تعالى فرمود كه: چنين مى‏كنم. پس اگر بعد از اين نافرمانى از تو صادر شود، تو را و سپاه تو را از رحمت خويش بيرون مى‏كنم. جهل گفت كه: راضی ام (پذیرفتم).
☘️خالق با اعطاء جنود برای جهل به او فرمان اطاعت و عدم معصیت را صادر و جهل آن را میپذیرد، یعنی جهل میتوانست مسیر اظاعت را طی و معصیت نخستین خود را جبران نماید! (فَإِنْ عَصَيْتَ بَعْدَ ذَلِكَ أَخْرَجْتُكَ وَ جُنْدَكَ مِنْ رَحْمَتِي قَالَ قَدْ رَضِيت‏)
🌷🔅🌱مذمت خدا در قرآن از برای جنود جهل حکایت از تمرد آنها دارد:
🌻🔅🌱الحجرات : 7 وَ اعْلَمُوا أَنَّ فيكُمْ رَسُولَ اللَّهِ لَوْ يُطيعُكُمْ في‏ كَثيرٍ مِنَ الْأَمْرِ لَعَنِتُّمْ وَ لكِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الْإيمانَ وَ زَيَّنَهُ في‏ قُلُوبِكُمْ وَ كَرَّهَ إِلَيْكُمُ الْكُفْرَ وَ الْفُسُوقَ وَ الْعِصْيانَ أُولئِكَ هُمُ الرَّاشِدُونَ
🌷و بدانيد رسول خدا در ميان شماست؛ هر گاه در بسيارى از كارها از شما اطاعت كند، به مشقّت خواهيد افتاد؛ ولى خداوند ايمان را محبوب شما قرار داده و آن را در دلهايتان زينت بخشيده، و (به عكس) كفر و فسق و گناه را منفورتان قرار داده است؛ كسانى كه داراى اين صفاتند هدايت يافتگانند!
🌸🔅🌱 ربَّ عَالِمٍ قَدْ قَتَلَهُ جَهْلُهُ وَ عِلْمُهُ مَعَهُ [لَمْ يَنْفَعْهُ‏] لَا يَنْفَعُهُ‏
نهج البلاغة (للصبحي صالح)، ص: 487
☘️
🌸🔅🌱الْعِلْمُ مُجِلَّةٌ الْجَهْلُ مُضِلَّة=علم راهنما و جهل گمراهگر
🌸🔅🌱 صدِيقُ كُلِّ امْرِئٍ عَقْلُهُ وَ عَدُوُّهُ جَهْلُه‏=دوست هر شخص عقل اوست و دشمنش جهل او
🌸🔅🌱 إنَّ الْعِلْمَ يَهْدِي وَ يُرْشِدُ وَ يُنْجِي وَ إِنَّ الْجَهْلَ يُغْوِي وَ يُضِلُّ وَ يُرْدِي‏=علم هدایت میکند و رشد میدهد و نجات میبخشد و جهل اغوا و گمراه و نابود میگرداند
🌸🔅🌱 الْجَهْلُ مَعْدِنُ الشَّرِّ =جهل معدن شرّ است
🌸🔅🌱 الْجَهْلُ دَاءٌ وَ عَيَاءٌ=جهل درد و سختی است
🌸🔅🌱الْجَهْلُ أَدْوَأُ الدَّاءِ=جهل درناکترین درد است
🌸🔅🌱الْجَهْلُ أَصْلُ كُلِّ شَرٍّ =جهل ریشه هر بدی است
🌸🔅🌱الْجَهْلُ فَسَادُ كُلِّ أَمْرٍ =جهل فساد هر امری است
🌸🔅🌱الْجَهْلُ وَ الْبُخْلُ مَسَاءَةٌ [شَنَاءَةٌ] وَ مَضَرَّةٌ
🌸🔅🌱الْجَهْلُ فِي الْإِنْسَانِ أَضَرُّ مِنَ الْآكِلَةِ فِي الْبَدَنِ
🌸🔅🌱اسْوَأُ السُّقْمِ [الْقِسْمِ‏] الْجَهْلُ
🌸🔅🌱 أشْقَى النَّاسِ الْجَاهِلُ
🌸🔅🌱بالْجَهْلِ يُسْتَثَارُ كُلُّ شَرٍّ
🌸🔅🌱لا سَوْأَةَ أَشْيَنُ مِنَ الْجَهْلِ
🌸🔅🌱السَّفَهُ جَرِيرَةٌ
☘️غرر الحکم
🌸🔅🌱قالَ الصَّادِقُ علیه السلام: الْجَهْلُ صُورَةٌ رُكِّبَتْ فِي بَنِي آدَمَ فِي الدُّنْيَا إِقْبَالُهَا ظُلْمَةٌ وَ إِدْبَارُهَا نُورٌ وَ الْعَبْدُ مُتَقَلِّبٌ مَعَهَا كَتَقَلُّبِ الظِّلِّ مَعَ الشَّمْسِ أَ لَا تَرَى إِلَى الْإِنْسَانِ تَارَةً تَجِدُهُ جَاهِلًا بِخِصَالِ نَفْسِهِ حَامِداً لَهَا عَارِفاً بِعَيْبِهَا فِي غَيْرِهِ سَاخِطاً لَهَا وَ تَارَةً تَجِدُهُ عَالِماً بِطِبَاعِهِ سَاخِطاً لَهَا حَامِداً لَهَا فِي غَيْرِهِ فَهُوَ مُتَقَلِّبٌ بَيْنَ الْعِصْمَةِ وَ الْخِذْلَانِ فَإِنْ قَابَلَتْهُ الْعِصْمَةُ أَصَابَ وَ إِنْ قَابَلَهُ الْخِذْلَانُ أَخْطَأَ وَ مِفْتَاحُ الْجَهْلِ الرِّضَا وَ الِاعْتِقَادُ بِهِ وَ مِفْتَاحُ الْعِلْمِ الِاسْتِبْدَالُ مَعَ إِصَابَةِ مُرَافَقَةِ التَّوْفِيقِ‏ وَ أَدْنَى صِفَةِ الْجَاهِلِ دَعْوَاهُ بِالْعِلْمِ بِلَا اسْتِحْقَاقٍ وَ أَوْسَطُهُ جَهْلُهُ بِالْجَهْلِ وَ أَقْصَاهُ جُحُودُهُ بِالْعِلْمِ وَ لَيْسَ شَيْ‏ءٌ إِثْبَاتُهُ حَقِيقَةُ نَفْيِهِ إِلَّا الْجَهْلُ وَ الدُّنْيَا وَ الْحِرْصُ فَالْكُلُّ مِنْهُمْ كَوَاحِدٍ وَ الْوَاحِدُ مِنْهُمْ كَالْكُل‏
مصباح الشريعة، ص: 75