احکام فقهی

حدیثی از امام کاظم (ع) بیان می‌کند که خرید گندم مال را زیاد، خرید آرد مال را نصف و خرید نان مال را از بین می‌برد. این حدیث به جنبه‌های بهداشتی، اقتصادی، معنوی و روانی خرید هر یک از این موارد اشاره دارد و برکت را در حفظ اصالت غذا، خودکفایی و ارتباط معنوی با خالق می‌داند.

حق الناس جز با جبران و جلب رضایت ادا نمی‌شود، اما اگر شخص توانایی پرداخت نداشته باشد، خداوند غنی مطلق می‌تواند نائب پرداخت شود، به شرط آنکه تمام موارد توبه را رعایت کرده باشد. بی‌خیالی نسبت به حق الناس، توفیق توبه و امکان جبران را سلب می‌کند.

روح پاک بر نطفه پاک و روح ناپاک بر نطفه ناپاک دمیده می‌شود. آثار شوم کسب حرام محدود به نطفه نبوده بلکه بر ساختار و صفات انسان نیز تاثیر می‌گذارد که در ظاهر او ظهور می‌یابد. گرایش به پستی‌ها و حرص و ولع به سمت گناه از جمله علائم نتیجه حرام‌خواری است.

توبه خالصانه و جبران کسب حرام، فرد را پاک می‌کند. ناپاکی فرزندان به خودشان برمی‌گردد و فرد تنها راه عبور را فراهم کرده است. اگر کسی سال‌ها با کسب حرام فرزندانی به دنیا آورد و سپس توبه کند، با توبه خالصانه و جبران، پاک می‌شود.

فلسفه زکات بر حیوانات (گاو، گوسفند و شتر) دشوار است، اما به طور کلی زکات فعلی عبادی است که باعث تزکیه مال و فراوانی آن می‌گردد. این حیوانات علاوه بر منافع دنیوی برای صاحب مال، جامعه را نیز بهره‌مند می‌کنند. اموالی که در موارد نه گانه نیستند، مشمول پرداخت خمس هستند نه زکات واجب.

فقیه عادل و اعلم، چراغ فروزان قرآن و عترت و سخنگوی ثقلین است. تا زمانی که این مقام را محفوظ دارد و شرایط اعلمیت و اعقلیت را پاس دارد، سایه ولایت حجت الهی بر سر خلایق خواهد بود و پیروی از او واجب است.

تشخیص فقیه اعلم و افقه، مانند ایمان به پیامبران و کتب آسمانی، امری است که از طریق فطرت و ارتباط با خداوند به انسان الهام می‌شود. این تشخیص بر مبنای صداقت در طلب و جهاد در راه حق صورت می‌گیرد و خداوند راههای هدایت را به نیکوکاران نشان می‌دهد.

کسانی که به بهانه مخالفت با نظام حجاب برمی‌دارند یا در ملاء عام عریان می‌شوند، در مرتبه‌ای از کفر قرار دارند و باید از اعمالشان برائت جست. امر به معروف و نهی از منکر نسبت به آنها تحت شرایط خاص نباید ترک شود. کفر در این موارد به معنای ترک دستورات الهی و انجام منهیات است.

احادیثی درباره نوشتن و نوشیدن قرآن برای شفا وارد شده است، اما این فنون قرآنی دارای اسرار و قواعد خاصی بوده و نیازمند متخصص است. درمانگر حقیقی خداست و تا اذن او صادر نشود، هیچ دارویی مؤثر نیست. قرآن خود شفای دردهای سینه و هدایت و رحمت برای مؤمنان است.

منکر نیابت عام، منکر حکم خداست، زیرا مستخرج حکم اهل بیت (ع) سخنگوی روایات صامت آنهاست و حکمش منزلت حکم خدا را دارد. هر کسی که از مرز یقین عدول کند و انکار را اختیار نماید، حکم خدا را انکار کرده است.

آیه ۶۷ سوره نحل به نوع بهره‌برداری مردم از خرما و انگور اشاره دارد که می‌توان از آن‌ها هم برای نوشیدنی‌های مستی‌آور و هم خوراکی نیکو استفاده کرد. این آیه، مانند زبان که هم در نیک و هم در بد به کار می‌رود، نشانه‌ای برای تعقل است، اما با نزول آیه تحریم شراب، منسوخ شده است.

صلوات بر پیامبر و آلش، نمازی خاص است که مانند نماز میت، ادای آن نیاز به وضو ندارد. این عمل، بهترین شکل یاد پروردگار است و به نوعی عبادت محسوب می‌شود. این حدیث در کتاب احتجاج طبرسی نقل شده است.

بی‌حجابی با وجود نداشتن مجازات حدی مشخص در قرآن، به دلیل حساسیت بالای الهی و آثار مخرب آن، در دامنه افساد قرار گرفته و مجازات سختی دارد. این گناه کبیره، ریشه بسیاری از گناهان دیگر بوده و به تنهایی مجموعه‌ای از جرم‌ها را در خود جای داده است.

شفابخشی آیات قرآن هم شامل حالات روحی و هم جسمی می‌شود. شفای الهی عام و خاص است؛ شفای خاص مشمول مؤمنان است. استشفای قرآنی باید توأم با تلاش و حرکت در مسیر کسب سلامتی باشد، هرچند در مواقع خاص معجزه می‌کند و می‌تواند همزمان اثرگذار و ظرفیت‌ساز باشد.

قبولی اعمال دیگر منوط به قبولی نماز است، اما این به معنای انحصار قبولی بندگی به نماز نیست. نماز مانند ستون اصلی بنای بندگی است و بدون آن، سایر اعمال فرو می‌ریزند. نماز کامل شامل درخواست هدایت به صراط مستقیم و کمک به خلق خدا در این مسیر است.

نمازگزار با اقامه نماز، مشمول رحمت بی‌کران الهی می‌شود و فرشتگان او را در بر می‌گیرند. برای حفظ حضور قلب، نماز باید به صورت انشائی خوانده شود، یعنی حال با قال موافق باشد. نماز عالی‌ترین وسیلهٔ قرب الهی و تزکیه نفس است و نتیجهٔ آن، انفعال در برابر خواست و نظر معبود است.

نماز اول وقت، لازمهٔ رسیدن به مقامات متعالی است و موجب رضوان الهی می‌شود. برتری اول وقت بر آخر آن، مانند برتری آخرت بر دنیاست و این امر برای مریض و مسافر استثنا دارد. لذت نماز اول وقت، عطر رضوان الله دارد و محبوبترین کارها نزد خداوند، کاری است که با تعجیل صورت گیرد.

درآمد دریافتی از کارفرمایانی که به اصول دین اعتقاد ندارند و به ساحت مقدس ائمه اطهار (ع) توهین می‌کنند، شوم و نامبارک است، حتی اگر تمام احکام کسب و کار رعایت شده باشد. آیات قرآن بر لزوم هجرت در چنین شرایطی تأکید دارند.

حداقل ذکر در رکوع و سجود سه بار تسبیح است، زیرا این تعداد از روایات به دست آمده و سنت پیامبر و ائمه بوده است. برخی روایات نیز یک بار تسبیح را کافی دانسته‌اند، اما سه بار افضل است و فضیلت بیشتری دارد. علت این تکرار، مشغول کردن قلب و ذهن به ذکر خدا و تعظیم اوست.

پوشیدن لباس پنبه‌ای مورد رضایت اهل بیت است و هیچ قیدی ندارد، اما پوشیدن لباس پشمی مشروط است؛ از جمله به دلیل تهجد، حس درد نیازمندان، همسطح‌سازی با مردم، بیماری، سرما یا به طور موقت برای تقویت تواضع. گاهی لباس پشمی نماد ریاکاران نیز بوده است.