احکام فقهی

حدیثی از امام کاظم (ع) بیان می‌کند که خرید گندم مال را زیاد، خرید آرد مال را نصف و خرید نان مال را از بین می‌برد. این حدیث به جنبه‌های بهداشتی، اقتصادی، معنوی و روانی خرید هر یک از این موارد اشاره دارد و برکت را در حفظ اصالت غذا، خودکفایی و ارتباط معنوی با خالق می‌داند.

نذر باید با همان نیت، زمان، مکان و میزان منعقد شده انجام شود. در صورت اضطرار می‌توان پس از رفع آن، نذر را انجام داد. اگر زمان نذر گذشته باشد، برای سال بعد باقی می‌ماند. کم و زیاد کردن مبلغ نذر یا تغییر زمان آن بدون دلیل موجه، صحیح نیست.

وضو در هر حالی مستحب و بهتر است، اما برای قرائت قرآن، دعا و مناجات، هنگام خواب و غذا خوردن، زیارات، ورود به مسجد و سحرگاهان تأکید بیشتری بر با وضو بودن وجود دارد.

حق الناس جز با جبران و جلب رضایت ادا نمی‌شود، اما اگر شخص توانایی پرداخت نداشته باشد، خداوند غنی مطلق می‌تواند نائب پرداخت شود، به شرط آنکه تمام موارد توبه را رعایت کرده باشد. بی‌خیالی نسبت به حق الناس، توفیق توبه و امکان جبران را سلب می‌کند.

روح پاک بر نطفه پاک و روح ناپاک بر نطفه ناپاک دمیده می‌شود. آثار شوم کسب حرام محدود به نطفه نبوده بلکه بر ساختار و صفات انسان نیز تاثیر می‌گذارد که در ظاهر او ظهور می‌یابد. گرایش به پستی‌ها و حرص و ولع به سمت گناه از جمله علائم نتیجه حرام‌خواری است.

توبه خالصانه و جبران کسب حرام، فرد را پاک می‌کند. ناپاکی فرزندان به خودشان برمی‌گردد و فرد تنها راه عبور را فراهم کرده است. اگر کسی سال‌ها با کسب حرام فرزندانی به دنیا آورد و سپس توبه کند، با توبه خالصانه و جبران، پاک می‌شود.

فلسفه زکات بر حیوانات (گاو، گوسفند و شتر) دشوار است، اما به طور کلی زکات فعلی عبادی است که باعث تزکیه مال و فراوانی آن می‌گردد. این حیوانات علاوه بر منافع دنیوی برای صاحب مال، جامعه را نیز بهره‌مند می‌کنند. اموالی که در موارد نه گانه نیستند، مشمول پرداخت خمس هستند نه زکات واجب.

در امورات ظاهری دنیوی، مراجعه به دیگران برای رفع حوائج اشکالی ندارد، به شرطی که بدانیم آنها اسباب‌ساز هستند و خودشان نیز نیازمند خدایند. این درخواست نباید به حد پرستش و نیایش برسد؛ باید توانایی‌های آنان را در نظر گرفت و آنان را شفا دهنده تلقی نکرد.

فقیه عادل و اعلم، چراغ فروزان قرآن و عترت و سخنگوی ثقلین است. تا زمانی که این مقام را محفوظ دارد و شرایط اعلمیت و اعقلیت را پاس دارد، سایه ولایت حجت الهی بر سر خلایق خواهد بود و پیروی از او واجب است.

تشخیص فقیه اعلم و افقه، مانند ایمان به پیامبران و کتب آسمانی، امری است که از طریق فطرت و ارتباط با خداوند به انسان الهام می‌شود. این تشخیص بر مبنای صداقت در طلب و جهاد در راه حق صورت می‌گیرد و خداوند راههای هدایت را به نیکوکاران نشان می‌دهد.

بهتر است پس از یاد اختصاصی یک میت، دعای عمومی برای جمیع اموات مؤمنان نیز خوانده شود تا ثواب به همه برسد و ثواب میت خاص نیز کم نشود. دعاهایی مانند «اللهم و اعمم بذلک من شهد لک بالربوبیة...» برای این منظور ذکر شده است.

ادرار کردن در حمام، طبق روایتی از امام علی (ع)، یکی از عوامل بی‌برکتی و فقر در زندگی محسوب می‌شود. این روایت به عوامل دیگری نیز اشاره دارد که باعث فقر می‌شوند، مانند رها کردن تار عنکبوت در خانه و خوردن در حالت جنابت. همچنین، روایات دیگری به عوامل افزایش روزی مانند صله رحم و استغفار اشاره می‌کنند.

کسانی که به بهانه مخالفت با نظام حجاب برمی‌دارند یا در ملاء عام عریان می‌شوند، در مرتبه‌ای از کفر قرار دارند و باید از اعمالشان برائت جست. امر به معروف و نهی از منکر نسبت به آنها تحت شرایط خاص نباید ترک شود. کفر در این موارد به معنای ترک دستورات الهی و انجام منهیات است.

احادیثی درباره نوشتن و نوشیدن قرآن برای شفا وارد شده است، اما این فنون قرآنی دارای اسرار و قواعد خاصی بوده و نیازمند متخصص است. درمانگر حقیقی خداست و تا اذن او صادر نشود، هیچ دارویی مؤثر نیست. قرآن خود شفای دردهای سینه و هدایت و رحمت برای مؤمنان است.

منکر نیابت عام، منکر حکم خداست، زیرا مستخرج حکم اهل بیت (ع) سخنگوی روایات صامت آنهاست و حکمش منزلت حکم خدا را دارد. هر کسی که از مرز یقین عدول کند و انکار را اختیار نماید، حکم خدا را انکار کرده است.

غسل با حمام کردن تفاوت دارد؛ غسل برای رسیدن به طهارت الهی است و نیازمند نیت و رعایت ترتیب خاصی است که خداوند مقرر فرموده. همانطور که رزق و شفا با اذن الهی حاصل می‌شود، پاکی نیز تنها با رعایت قوانین الهی و اذن او میسر است. نیت و ترتیب در غسل، رموز خاصی هستند که بدون آن‌ها طهارت حاصل نمی‌شود.

آیه ۶۷ سوره نحل به نوع بهره‌برداری مردم از خرما و انگور اشاره دارد که می‌توان از آن‌ها هم برای نوشیدنی‌های مستی‌آور و هم خوراکی نیکو استفاده کرد. این آیه، مانند زبان که هم در نیک و هم در بد به کار می‌رود، نشانه‌ای برای تعقل است، اما با نزول آیه تحریم شراب، منسوخ شده است.

شرایط پرداخت خمس و زکات مشخص و معین است. تغییر و تبدیل مالی که خمس یا زکات آن پرداخت نشده، اباحه پرداخت را شامل نمی‌شود. تشخیص استحقاق پرداخت خمس و زکات باید توسط حاکم شرع یا اجتهاد شخص صورت بگیرد، که ممکن است فرد معاف شده یا حتی مساعدت دریافت کند.

صلوات بر پیامبر و آلش، نمازی خاص است که مانند نماز میت، ادای آن نیاز به وضو ندارد. این عمل، بهترین شکل یاد پروردگار است و به نوعی عبادت محسوب می‌شود. این حدیث در کتاب احتجاج طبرسی نقل شده است.

بی‌حجابی با وجود نداشتن مجازات حدی مشخص در قرآن، به دلیل حساسیت بالای الهی و آثار مخرب آن، در دامنه افساد قرار گرفته و مجازات سختی دارد. این گناه کبیره، ریشه بسیاری از گناهان دیگر بوده و به تنهایی مجموعه‌ای از جرم‌ها را در خود جای داده است.