کلام و عقاید

فراموشی جزئیات عالم ذر بخشی از آزمون دنیوی است، اما آثار و تعلیمات آن در فطرت ما موجود است و روزی به یاد خواهیم آورد. معرفت به خدا در دل‌ها تثبیت شده است، هرچند آن موقف را فراموش کرده‌ایم. برای اطلاعات بیشتر به تفاسیر آیه ۱۷۲ سوره اعراف مراجعه کنید.

فرقه مدهدهه، گروهی متزلزل و مضطرب العقیده هستند که در تشخیص حق از باطل ناتوانند و با شبهات، عقایدشان متزلزل می‌شود. آنها در برابر حجت خدا مقاومت کرده و نظر خود را بر نظر او ترجیح می‌دهند، مانند سامری که با فهم ناقص، گوساله می‌ساخت و مردم را از حق دور می‌کرد.

شدت عذاب قیامت باعث می‌شود کافر آرزو کند که می‌توانست همهٔ دارایی و علائق خود، از جمله فرزندان، همسر، برادر و قبیله‌اش را فدا کند تا از عذاب نجات یابد. این نشان می‌دهد که لذات و مالکیت‌های دنیوی در برابر عذاب آخرت هیچ ارزشی ندارند و فرد حاضر است همه را برای رهایی از آن فدا کند.

دین قانون اساسی اخلاق و انسانیت است و اخلاق و انسانیت روح ادیان الهی است. فطرت انسان راه حق را به او الهام می‌کند و در تمام قلب او حضور دائمی دارد. جغرافیای فلسطین علت یهودیت نیست و در تمام نقاط جهان تمام مذاهب حضور دارند. اگر قرآن را از روی خلوص نیت مطالعه کنیم به این حقیقت گواهی خواهیم داد.

مشیت، فعل الهی است و حادث (آفریده‌شده) محسوب می‌شود. خداوند مشیت را به ذات خود آفرید و سپس با استفاده از آن، سایر اشیاء را خلق کرد. این فرایند با توحید سازگار است، زیرا مشیت خود مخلوق است و ارادهٔ الهی بر آن تعلق گرفته است.

رتبهٔ «اسم مستأثر» از «اسم اعظم» و حتی «اسم مصطفی» برتر است. اسم مستأثر از ریشهٔ «ء-ث-ر» به معنای بهره، باقی‌مانده و فضل است و بر مفهوم انحصار و اختصاص دلالت می‌کند. حقیقت کامل این اسماء، جز برای خود خدا آشکار نیست و در قلمرو «غیب مطلق» قرار دارد.

عقل، اولین آفریدهٔ الهی و فرماندهٔ ۷۵ لشکر مکارم اخلاق است. میزان عقلانیت افراد به میزان بهره‌مندی از نور عقل و دوری از جهل بستگی دارد. با افرادی که به نظر ما عاقلانه رفتار نمی‌کنند، باید با صبر و مدارا برخورد کرد و تلاش نمود تا با شناخت عقل و سپاهیانش و دوری از جهل، به سوی کمال حرکت کنند. عقل با تمرین و شناخت قابل افزایش است.

اعمال کافران، حتی اگر ظاهرا خیر باشد، به دلیل نداشتن ریشهٔ توحیدی و اعتقادی صحیح، باطل و بی‌اثر شمرده می‌شود. این اعمال یا سطحی، ناقص، خودخواهانه و بدون نیت خالصانه برای خدا هستند، یا به دلیل انکار ولایت اهل بیت (ع) و ارتکاب حرام، ارزش خود را از دست می‌دهند. اسلام بر پنج پایه استوار است که ولایت، کلید همهٔ آنهاست و اعمال بدون آن، غبار پراکنده خواهد بود.

در امورات ظاهری دنیوی، مراجعه به دیگران برای رفع حوائج اشکالی ندارد، به شرطی که بدانیم آنها اسباب‌ساز هستند و خودشان نیز نیازمند خدایند. این درخواست نباید به حد پرستش و نیایش برسد؛ باید توانایی‌های آنان را در نظر گرفت و آنان را شفا دهنده تلقی نکرد.

فقیه عادل و اعلم، چراغ فروزان قرآن و عترت و سخنگوی ثقلین است. تا زمانی که این مقام را محفوظ دارد و شرایط اعلمیت و اعقلیت را پاس دارد، سایه ولایت حجت الهی بر سر خلایق خواهد بود و پیروی از او واجب است.

وجود و ارادهٔ انسان هر دو تجلی ارادهٔ الهی هستند. خداوند اراده کرده که انسان در چارچوب مشخصی اختیار داشته باشد و بتواند اراده کند. بنابراین، جملهٔ «طلب تو قالب تجلی اوست» به این معناست که هم وجود انسان و هم ارادهٔ او، تجلی ارادهٔ الهی است.

عقل و جهل، نور و ظلمت، زیبا و زشت، آرامش و اضطراب، همه آفریده‌های خدایند. زشتی لازمهٔ یک آفرینش آزمونی است و نمی‌تواند امری عدمی یا صرفا نسبی باشد؛ از یک جنبه امری وجودی است. خدای متعال هم زیبایی و هم زشتی را آفرید و خلق ابتدایی او زیبایی محض بود، اما تغییر طبقه زشتی از زیبایی به دلیل عدول از قوانین الهی است.

کثرت و تفاوت ادراکات انسان‌ها از خداوند، نشان عظمت لایوصف پروردگار و ضعف ادراک کنندگان است. تجلی ذات الهی مفهومی خطاست؛ تجلی همان ظهور آیات، اسماء و صفات الهی است. معرفت نفس، درک مقام مرادی حضرت مرید است، یعنی درک اراده الهی، نه مقدمه‌ای برای معرفت ذات.

ظهور زشتی، تجلی خاصی از آفرینش است که خود در کمال زیبایی ترسیم می‌شود. زشتی، سیمای عملکرد خارج از قانون الهی است که به زیباترین وجه ممکن توسط خالق نمایش داده می‌شود و نمره آزمون بازندگان است. خداوند زیباست و زیبایی را دوست دارد و هرچه را آفرید نیکو آفرید.

وجه‌الله که همان دین و حجج الهی است، هیچ ارتباطی با مفهوم وحدت وجود فلاسفه ندارد. وجه‌الله حقایقی است که خداوند به وسیله آن‌ها بندگان را متوجه خود می‌گرداند. خداوند خالق وجود و برتر از آن است و وحدانیت او به معنای فرد و متفرد بودن است، نه وحدت داشتن با مخلوقات.

تجربه زمان و فرازمان، مانند هر چیز دیگری، مظهری از قدرت الهی است. خداوند متعال هر زمان که اراده فرماید، انسان را به تجربه زمان، فرازمان، یا هر حالت دیگری از زمان‌مندی می‌رساند.

زمان حقیقی به اراده الهی بستگی دارد، در حالی که زمان قراردادی با ساعت و تقسیم‌بندی‌های انسانی سنجیده می‌شود. این تقسیم‌بندی‌ها، مانند ثانیه، دقیقه و ساعت، ربطی به حقیقت زمان ندارند و تنها برای تنظیم امور دنیوی وضع شده‌اند.

تحقیق درباره زمان در مباحث توحیدی، درک ما را از عظمت پروردگار متعال افزایش می‌دهد و مانع از آن می‌شود که ذات حق را در قید زمان مقید سازیم. همچنین، فهم زمان به درک بهتر اسماء حسنای الهی و آیاتی چون «و ان یوما عند ربک کالف سنه» کمک می‌کند.

سکوت عارفانه در اوج اخلاص، نطق اعلای وصف الهی است و جایگاهی والاتر از بیان دارد. این سکوت پس از یقین به عظمت خدا حاصل می‌شود و خود یک نطق باطنی و حکیمانه است.

وجه‌الله به معنای دین الهی و حجج الهی است که اراده پروردگار بر بقای آن استوار است و هیچ استقلالی ندارد. همه چیز، چه فانی و چه باقی، به اراده خداوند محقق می‌شود. آیه «یمحو الله ما یشاء ویثبت وعنده أم الکتاب» (رعد: ۳۹) بر این امر دلالت دارد.