اخلاق و عرفان

شکر خدا به معنای لطف و عنایات او در خلقت و بنده‌نوازی است که در قالب عطا، کرم، تشویق و پاداش تحقق می‌یابد. شکر بنده یعنی اظهار نعمت الهی و بهره‌برداری از آن در جهت رضای پروردگار. شکر خدا ایجادی و شکر بنده اظهاری است.

شاکر بودن خداوند به معنای ارج نهادن به نیت و تلاش مؤمن در انجام وظایف است، حتی اگر حضور قلب کامل نباشد. نیت مؤمن از عملش برتر است، اما تلاش در حد توانایی برای تحقق نیت لازم است و خداوند به این تلاش ارج می‌نهد.

برای رفع اضطراب از دست دادن نعمت‌ها، توصیه می‌شود صحیفه سجادیه را با حضور قلب ختم کنید و بر دعاهای ۱۷ و ۲۰ آن مداومت نمایید. همچنین، نماز شب را با تمام مستحباتش بجا آورید و از اهل تقوا بخواهید که برای مراقبه شما دعا کنند.

عدم رعایت نوبت و پارتی‌بازی ریشه در جنود جهل جور دارد. انتقام گرفتن از جنود انتقام، بدی کردن با شدت از جنود شر، قدرنشناسی از زحمات دیگران از جنود کفران و مسخره کردن دیگران از جنود عدوان نشأت می‌گیرد. این‌ها در مقابل جنود عقل قرار دارند.

بی برکت شدن زمان و کمبود وقت، نتیجهٔ کفران نعمت زمان است. شکر نعمت زمان موجب ازدیاد آن می‌گردد. استفاده صحیح از زمان و تقوای الهی همراه با ایمان، برکات عظیم زمان را شامل حال انسان می‌کند و او را از فقر زمانی می‌رهاند.

ظاهر شدن آثار نعمت‌های الهی در پوشاک، خوراک، قرآن و عترت، نشانهٔ شکرگزاری و موجب رونق بندگی و افزایش ایمان است. استفاده از بهترین لباس برای نماز و آراستگی خانه، از مصادیق این حدیث است که نشان می‌دهد خداوند دوست دارد اثر نعمت‌هایش در بندگان دیده شود.

اینکه برای حل مشکل دیگران بدون انتظار کادو دعا کنید، کار بسیار خوبی است و خدا را شاد می‌کند. اما اگر کسی به خاطر دعای شما هدیه‌ای آورد، قبول کردن آن نیز باعث شادی خدا می‌شود و اشکالی ندارد.

برای آرامش قلب و رفع اضطراب، استغفار در سحر و شبانه‌روز، طلب حلالیت از مظلومان، شرکت در عزاداری حسینی، صله ارحام، آشتی، نماز اول وقت و شب، اذکار باطنی، انس درونی با خالق، کوتاه کردن آرزوهای دنیوی و جایگزینی آن با آرزوهای اخروی، حب الهی و اولیاءالله، عطر درمانی، مراقبه، کنترل حسد و کبر، زدودن خشم و شک، تقویت یقین و رضا، تمرین خوش‌اخلاقی، حسابرسی نفس و شکرگزاری توصیه شده است.

بالاترین نعمتی که انسان باید خدا را به خاطر آن حمد کند، انتخاب شدن به بندگی اوست. حمد، تجلی خالقیت و جمال الهی از جان مخلوق است و نشان‌دهندهٔ شوریدگی در برابر عظمت، شوکت، کبریایی، عزت و جلال اوست.

برای آنکه پروردهٔ دست مولا باشیم، باید به ثقلین (قرآن و عترت) تمسک جوییم و صفات برجسته مؤمن را در خود نهادینه کنیم. این صفات شامل وقار در سختی‌ها، صبر در بلا، شکر در نعمت، قناعت به روزی، عدم ظلم به دشمن، عدم زیاده‌روی برای دوستان، و داشتن آرامش درونی است.

کمترین حد شکرگزاری، دیدن نعمت از خدا، راضی بودن به عطای او و عدم معصیت با نعمات اوست. کمال شکر، اعتراف به عجز از شکرگزاری است، زیرا موفقیت به شکر خود نعمتی جدید است که موجب شکر دیگری می‌شود و این تسلسل ادامه می‌یابد.

شکر نوعی اعلام آگاهی از نعمت، رحمت و محبت الهی است که شامل حال، قال و فعل می‌شود؛ یعنی شکر قلبی، لسانی و عملی. شکر نشان از نورانیت بندگی، فهم، شعور و عقلانیت دارد و ظرفیت عبادت و مقام انسانیت را ارتقا می‌بخشد. شکر واقعی، شروع عبادت ناب و مقدمه‌ای برای بندگی خالص است و بر اساس آیه «لئن شکرتم لأزیدنکم»، شکرگزاری موجب افزایش نعمت‌ها می‌شود.

بهترین شکرگزاری از خدا، فهمیدن اینکه تمام نعمت‌ها از طرف اوست و به زبان آوردن حمد و تشکر است. همچنین، گناه نکردن با نعمت‌های الهی و استفاده از آن‌ها برای انجام کارهای خوب، شکرگزاری محسوب می‌شود.

تلقین فقر و طول عمر به نفس، انسان را از شکر نعمت‌های الهی باز می‌دارد و به سوی حرام سوق می‌دهد. همچنین، وسوسه طول عمر باعث فراموشی مرگ و عدم آمادگی برای آخرت می‌شود. بنابراین، نباید نفس را به فقر و طول عمر حدیث کرد و اسیر وسوسه‌های آن شد.

افزایش رزق و روزی با توبه و استغفار، نماز اول وقت و شب، صدقه، صله رحم، احترام به والدین، زیارت، قرائت قرآن و حسن خلق حاصل می‌شود. دعای ۲۹ صحیفه سجادیه نیز راهکارهای معنوی برای این منظور ارائه می‌دهد.