اخلاق و عرفان

آرامش، ثمره‌ای از اطمینان قلب است که تنها با یاد خدا حاصل می‌شود. ذکر الهی، شامل قرآن و اهل بیت (ع) است که انسان را به یاد واقعی خدا می‌رساند و این یاد، موجب اطمینان و سپس آرامش قلب می‌گردد. پس ابتدا باید به یاد خدا بود تا اطمینان و آرامش حاصل شود.

تکرار یک خواب برای انسان عادی، دلیل بر انجام قطعی آن کار نیست، زیرا خواب انبیاء مرتبه‌ای از وحی است و با خواب ما قابل مقایسه نیست. ملاک شناخت خواب صادقه برای انبیاء، اطمینان الهی است و برای انسان‌های عادی، قلب سلیم و پاک از شک است که رویای صادقه را جزء هفتاد جزء نبوت می‌دانند.

یاد خدا در زندگی، تضمین‌کنندهٔ حضور او در لحظات احتضار است. طبق آیه «فاذکرونی أذکرکم»، اگر خدا را یاد کنید، او نیز شما را یاد خواهد کرد و در سخت‌ترین لحظات، خصوصا هنگام مرگ، شما را تنها نخواهد گذاشت و ملقن شهادتین خواهد بود.

توبه حقیقی آن است که با پشیمانی همراه باشد و فرد بر گناه اصرار نورزد. اگرچه انسان ممکن است پس از توبه دوباره مرتکب گناه شود، اما باید دوباره توبه کند و از خداوند برای استمرار توبه و بسته شدن راه‌های گناه یاری بخواهد. توبه شکستن شده نیز نیازمند توبهٔ مجدد است.

آرزوی حضرت ابراهیم (ع) مبنی بر اینکه کاش فرزندش اسماعیل را به دست خود قربان می‌کرد، منافاتی با تسلیم محض امر پروردگار ندارد. این آرزو نشان‌دهندهٔ اوج محبت و عشق او به خداوند است، زیرا فدا کردن عزیزترین موجود (فرزند) در راه خدا، نشانهٔ تسلیم پذیری و محبت فوق عشق نسبت به پروردگار است.

مشکلات بخشی از تکالیف دنیوی انسان هستند و با صبر و توکل به خدا قابل تحمل و گذرند. خداوند هیچ کس را بیش از توانش تکلیف نمی‌کند و پس از هر سختی، گشایش و فرج خواهد بود. باید از اهرم صبر استفاده کرد و از خدا کمک خواست.

کنترل نفس، ذهن و تمایلات دنیایی نیازمند تطهیر دل و یاری خواستن از خداوند است. حالات روحی و شرایط زندگی نیز در این مسیر مؤثرند و گاهی نیاز به برنامه‌های خودشناسی مانند کنترل ذهن وجود دارد. گاهی انسان در محضر خداوند احساس نزدیکی می‌کند و سپس فاصله می‌گیرد که این تحولات طبیعی است.

روایات اصول کافی درباره «سهو دل» بیان می‌کنند که گاهی دل نه مؤمن است و نه کافر، بلکه مانند قطعه گوشتی است که خداوند پس از آن، ایمان یا کفر را در آن قرار می‌دهد. این امر جبری نیست و با دعا و مناجات می‌توان توفیق هدایت را کسب کرد. غفلت در امور روزمره نیز می‌تواند مصداق این حالت باشد.