اخلاق و عرفان

برای دوستی با خدا باید با گردش در گلزار محبت الهی، نیکوکاری، توبه، پاکیزگی، تقوا، صبر، توکل و عدالت پیشه کرد. همچنین باید از چیزهایی که خدا از آن‌ها بدش می‌آید و محبت را سلب می‌کند، پرهیز نمود و قلب را برای محبت الهی آماده ساخت.

نگاه به علم باید به سوی علم تقوا و یقین باشد که معرفت نفس و در نهایت معرفت پروردگار را به همراه دارد. ارزش زمان نیز در عمل به دانسته هاست، زیرا اندکی علم نیازمند عمل بسیار است و علم بدون عمل زیانبار است.

شتر به عنوان نمادی از آیات الهی در زمین، نشان‌دهنده نظم و انسجام کیهانی است و درک آن برای رسیدن به معرفت آسمانی لازم است. سوار شدن بر معرفت شتر، کلید میهمان شدن آسمان است.

علت اصلی ترس و اضطراب‌های غیرمقدس و غیرمعقول، غفلت و دوری از خداوند است. برای رفع این حالات، دعای ۲۱ صحیفه سجادیه (هنگامی که امری غمگین کند و گناهان او را به خود مشغول سازد) و دعای ۵۴ صحیفه سجادیه (در گشوده شدن اندوه ها) توصیه شده است.

چهل سالگی اوج پختگی و زمان ظهور آثار اعمال گذشته است؛ دوره‌ای حساس که خداوند به فرشتگان دستور می‌دهد اعمال انسان را با دقت ثبت کنند. تا قبل از رسیدن به چهل سالگی، انسان در گشایش امر است و پس از آن، دوران مسئولیت و دقت در اعمال آغاز می‌شود.

خداوند تا شصت سالگی به انسان مهلت می‌دهد تا عذر و بهانه‌ای برای گمراهی نداشته باشد؛ یعنی در این سن، راه نجات و هدایت برای او روشن شده است. پس از شصت سالگی نیز در توبه به روی بندگان بسته نیست، بلکه طبق روایات، توفیق توبه و بازگشت به سوی خدا بیشتر می‌شود.

مخلص کسی است که خود را برای خدا خالص کرده و در کوره بندگی ناب خدا قرار گرفته است. مخلصین به جایگاهی رسیده‌اند که طلای بندگی‌شان تمام عیار شده و خداوند آن‌ها را به خود مخصوص داشته است. اخلاص در عمل باعث می‌شود فرد از شر شیطان در امان بماند، از عذاب الهی در امان باشد و بازخواست نشود.

هدف اسلام از ازدواج موقت (متعه)، حفظ عفت جامعه و جلوگیری از زناست و این حکم برای افراد مجرد و متاهل جایز است. فرزندی که از این طریق متولد می‌شود، کاملا مشروع است و سقط جنین آن حرام می‌باشد. متعه بن‌بست زناست و حکمتی الهی دارد.

آگاهی از گناه و انجام آن پیامدهای ناگواری چون ندامت و پشیمانی، نزول رنج و عذاب، محرومیت از رزق، هتک حرمت‌ها، تسلط بیگانگان، عدم قبولی دعاها، کوتاهی عمر، بدبختی و مشکلات اقتصادی و رفاهی را به همراه دارد.

کفران نعمت اسمای الهی شبیه به کفران نعمت حضرت مهدی (ع) و مولا علی (ع) است که حق را رها کرده و باطل را گرفتند. به طور مثال، کفران نعمت «ستار العیوب» به معنای پرده‌دری و هتک حرمت مؤمنین است.

حضرت مهدی (عج) از جامعه تأثیر نمی‌پذیرند، بلکه خود الگو هستند. لباس ایشان پوششی است که همچون حجابی برای مردان عمل کند، اما دست و پا گیر نباشد و موجب نزدیکی به خدا شود، نه خودبینی و ریا.

برای رسیدن به ایمان، اعتقاد و یقین عالی، می‌توان به خطبه المتقین (مشهور به خطبه همام) از امیرالمؤمنین علیه‌السلام مراجعه کرد. همچنین آیه ۶۹ سوره عنکبوت که می‌فرماید «و الذین جاهدوا فینا لنهدینهم سبلنا و إن الله لمع المحسنین» راهگشاست.

علائم افسردگی نفس یا روح شامل مواردی چون غم و غصهٔ مداوم، انزوا گزینی، بی‌مزه شدن گذران زندگی، احساس بی‌معنایی، حس به بن‌بست رسیدن و در حبس افتادن، و همچنین تعجب از شادی و خوشحالی دیگران است.

منظور از «خود را به غفلت زدن» (تغافل) در حدیث، این است که فرد با وجود آگاهی از خطاها، عیوب و زشتی‌های دیگران، طوری رفتار کند که گویی متوجه هیچ‌کدام از آن‌ها نیست. این صفت، نیمه‌ای از عقل شمرده شده است.

حدیث «الأرواح جنود مجنده» می‌گوید که ارواح مانند لشکرهای سازمان‌یافته‌ای هستند که قبل از ورود به دنیا با هم ملاقات کرده و همدیگر را شناخته‌اند. این آشنایی یا ناآشنایی باعث می‌شود که در دنیا با هم انس بگیرند یا اختلاف داشته باشند. مؤمنان واقعی به طور طبیعی به سوی یکدیگر جذب می‌شوند.

برای تلطیف احساسات و عواطف در باطن، باید در دل، نیاز به مردم و بی‌نیازی از آنان را جمع کنی. نیاز به مردم در نرمی سخن و خوش‌رویی ظاهر می‌شود و بی‌نیازی در حفظ آبرو و عزت. همچنین باید مراقب زبان بود که مانند سگ درنده است و می‌تواند موجب بدبختی شود.

ظن نیکو به خدا داشتن به معنای یقین به صفات کریمانه او و زدودن هرگونه شک و تردید از دل است. این امر شامل رضایت به قضا و قدر الهی، حتی در هنگام تنگی روزی، می‌شود، بدون آنکه مانع طلب روزی کثیر گردد.

پاکسازی ذهن از شبهات، به‌ویژه آن‌هایی که از دوران کودکی شکل گرفته‌اند، با آشنایی از بدو کودکی با معارف قرآن و عترت امکان‌پذیر است. حضرات معصومین علیهم السلام مصداق اسماء مقدس الهی و عبد المتکبر هستند و صفات الهی با امکان درک و فهم، اسم زیبای خداست که پیامبر و معصومین مصداق آن محسوب می‌شوند.

تطهیر دل از تصورات و توهمات درباره خدا، که از دوران کودکی در ذهن نقش بسته، از راه فرو رفتن در اقیانوس معارف قرآن و عترت و مناجات اهل بیت علیهم السلام حاصل می‌شود. این راه، فطرت ناب توحیدی را زنده می‌کند و از شکل‌گیری شبهات در ذهن جلوگیری می‌نماید.

داشتن تصورات ناقص و اشتباه از ذات حق که ناشی از جهل و عدم درک است، با رسیدن به توحید ناب و تطهیر دل از این توهمات برطرف می‌شود. فرو رفتن در معارف قرآن و عترت راهی برای این تطهیر است. توحید واقعی یعنی عدم توهم ذات حق و عدل یعنی عدم متهم ساختن او.