اخلاق و عرفان

محبت در راه خدا زیباترین راه بسوی خداست و نباید عامل غفلت شود. محبت واقعی، حب در راه خداست که پیوسته در حال افزایش است و باعث عداوت نمی‌شود. دوست داشتن کسی در راه خدا، به معنای دوست داشتن خداست و محبوب خدا کسی است که خدا او را دوست دارد. بهترین مردم کسانی هستند که خدا را دوست دارند و همدیگر را در راه خدا دوست می‌دارند.

مخالفت با قانون خدا در تعدد زوجات نشانهٔ کفر است. زنان با تشویق مردان به تعدد زوجات، خود در این امر مقصرند و باید از قافلهٔ زنان گلایه مند باشند. تبعیت از سنت رسول خدا، حتی در مواردی که به مذاق خوش نمی‌آید، نشانهٔ ایمان است.

حدیثی از پیامبر (ص) نقل شده که زن را به استخوان کج تشبیه می‌کند: اگر او را به همان حال رها کنی، از او بهره خواهی برد و اگر تلاش کنی کژی او را برطرف کنی، او را درهم خواهی شکست. زیبایی زن در انحنای خلقت اوست و نباید انحنای طبیعی را با کجی اخلاقی اشتباه گرفت. زیبایی چشم و اندام انسان نیز در انحنای خاص آن‌هاست.

محبت اهل بیت علیهم السلام فقر را نابود کرده و رزق را افزایش می‌دهد؛ این محبت پیوند با اسم مبارک رزاق است و موجب بی‌نیازی و سخاوت می‌شود. برخی روایات در مورد فقر با تحریف بیان شده‌اند و نباید از آن‌ها ترسید، بلکه باید تجهیز شد تا فقیر نشد.

معصومان علیهم السلام دنیا و مادیات را ابزار دست خود برای کسب رضایت پروردگار متعال قرار داده و از آن در راه بندگی عالی خدا به بهترین شکل سود برده‌اند. آن‌ها خاک را کیمیا کرده و به هر چیزی رنگ خدایی بخشیده‌اند، بنابراین دنیا برایشان وسیله‌ای برای رسیدن به کمال بوده است.

حدیث «لا یؤمن احدکم حتی اکون احب الیه من ولده و والده والناس اجمعین» در مقام بیان کمال ایمان است، نه نفی مطلق آن. محبت به حضرات معصومین (ع) ریشه در محبت حقیقی دارد و آنها شیرینی هر مهر و محبتی هستند؛ مهر پدر و مادر نیز از کندوی محبت آنها منشعب می‌شود.

حسد یک ابرقدرت پلیدی است که تمام مفاسد از دل آن می‌رویند و جنود جهل ابزار دست آن محسوب می‌شوند. حسد به تنهایی یک قوهٔ پلیدی قدرتمند مستقل است که می‌تواند بمب فتنه ایجاد کند.

نقد نیازمند مهارت، تسلط کامل بر موضوع، مستند بودن، تدبر، و توانایی دفاع از نقد است. نقد نباید احساسی، کلی‌گو، یا ابزاری برای توجیه کاستی‌ها باشد. همچنین ناقد باید محاسن مورد نقد را نیز در نظر بگیرد و تحمل نقد شدن خود را داشته باشد.

عبارت «حسنات الابرار سیئات المقربین» از کلام حکماست و جزء احادیث معصومین نیست. این عبارت برازندهٔ شیعیان اهل‌بیت است، زیرا خود حضرات معصومین حقیقت حسنات و اسماء حسنای الهی هستند و عبادتشان را در شأن حضرت باریتعالی نمی‌بینند، بلکه می‌گویند: «سبحانک ما عبدناک حق عبادتک».

برای دستیابی به بصیرت کافی جهت شناخت فتنه ها، کافیست به خداوند متعال که اول و آخر همه امور است، توسل جوییم و در صراط مستقیم قرآن و عترت، ارتباط دایمی با او داشته باشیم.

صله رحم به خاطر اطاعت از فرمان الهی و جلب رضایت او انجام می‌شود. اگر این ارتباط راهی برای معصیت و منکرات باز کند یا اثر بدی بر تربیت و اخلاق خانواده بگذارد، باید ترک شود.

عقل مقرب‌ترین موجود به خالق هستی است و تعقل، پرواز با بال عقل به سوی حضرت حق و عامل مؤثر تقرب الی الله است. محسوسات به تنهایی ارزشی ندارند، اما اگر روح تعقل بر آن‌ها دمیده شود، شرافت یافته و عیاری معقول می‌یابند. باید هر عملی را با تعقل انجام داد و هیچ حسی را خالی از روح تعقل ندانست.

حدیث «لاتکن حلوا فتبلع و لا مرا فترمی» به شیوه تعامل با اهل دنیا اشاره دارد. منظور این است که انسان نباید آنقدر شیرین و خوش‌برخورد باشد که دیگران از او سوءاستفاده کنند و او را «بخورند»، و همچنین نباید آنقدر تلخ و تندخو باشد که او را طرد کنند و از خود برانند. این حدیث بر لزوم داشتن تعادل در معاشرت تأکید دارد.

برای اینکه صلوات ما قلبی شود، کافیست مقام شهادت پیامبر (ص) و ائمه (ع) را درک کنیم و بدانیم که آنها بر کلام و اعمال ما اشراف دارند. وقتی آنها را حاضر و رودرروی خود بدانیم، صلوات ما خودبه‌خود قلبی می‌شود.

برای تشویق فردی که نماز نمی‌خواند، باید با او صحبت کرد و او را به خواندن نماز نصیحت نمود. باید خوبی‌های نماز را برایش شرح داد و آن را مانند دیدار با خدا دانست. اگر او نماز می‌خوانده و ما ندیده‌ایم، باید از قضاوت خود عذرخواهی کنیم.

فنای مخلوق در ذات حق امکان‌پذیر نیست، زیرا ذات حق بی‌نظیر و بی‌همتاست و هیچ موجودی در برابر آن قابل قیاس نیست. بقای ذات حق فراتر از بقاست و اگر قرار بر فنای مخلوقی باشد، فنای آن در اسماء حسنای الهی خواهد بود، نه در ذات حق.

امام علی (ع) در خطبه‌ای عشق را نقد کرده‌اند، اما مراد از «شیئا» در این کلام، «شیئا من الدنیا» یعنی عشق به دنیا است. عشق دنیوی چشم انسان را کور و قلب او را بیمار می‌کند، شهوات عقل را از کار می‌اندازد و نفس را شیفتهٔ دنیا می‌سازد، به طوری که انسان بندهٔ دنیا و اهل آن می‌شود.

هدف غایی تمرینات کندو، رسیدن به کنه حقایق است، اما سالک در مسیر خود از مناظر عظیم و لطیف آن بهره‌مند می‌شود. کافیست که مجاهد راه حقیقت باشیم، زیرا خداوند فرموده است: «و کسانی که در راه ما مجاهده کنند، آنان را به راه‌های خویش هدایت می‌کنیم.

اگر عمل خیری که شخص دوست داشته پنهان بماند، به دلایلی آشکار شود و خود او در این آشکار شدن دخالتی نداشته باشد، از اجر اولیهٔ آن کاسته نخواهد شد. خداوند در قرآن کریم وعده داده است که پاداش کسانی را که عمل نیک انجام داده‌اند، ضایع نمی‌کند.

هرگونه افراط و تعدی در عزاداری، سیر در جاده ضلالت است و ائمه (ع) الگوی ما در این زمینه هستند. اعمالی شبیه برهنگی در سینه‌زنی آقایان، نوعی مبارزه با زیبایی‌ها و اهداف عزاداری محسوب می‌شود که می‌تواند از روی جهل یا عمد رخ دهد. امام صادق (ع) فرموده‌اند که شیعیان باید زینت اهل بیت (ع) باشند، نه مایهٔ ننگ آنان.