اخلاق و عرفان

شهادت، درجه‌ای است که با نیت خالصانه و قربانی کردن عزیزترین گوهر وجود، یعنی جان، در راه محبوب حاصل می‌شود. شهادت روحانی می‌تواند مقدم بر شهادت جسمانی باشد و تنها جان مقبول درگاه حق، فیض شهادت را نصیب می‌برد. این توفیق با پرورش در دامن قرآن و عترت و زیر پرچم حق و حقیقت به دست می‌آید.

غضب الهی به معنای تغییر حالت در خداوند نیست، بلکه به غضب اولیاء خالص خدا اشاره دارد. درنگ امام علی (ع) در کشتن عبد ود، برای حفظ اخلاص و جلوگیری از غضب شخصی بوده است. همانطور که امام دشمن بیرونی را شکست داد، دشمن درونی یعنی غضب را نیز بر خود مسلط نکرد و آن را مغلوب ساخت.

مشورت با زنانی که به کمال عقل آزموده شده‌اند اشکالی ندارد، اما مشورت با دیگر زنان به دلیل ناقص بودن رأی و سست بودن تصمیمشان توصیه نمی‌شود. این موضوع در امور حکومتی و خانوادگی نیز صادق است و دلیل آن، ضعف در تصمیم‌گیری و تأثیرپذیری از احساسات است.

برای رفع شک و ترس از نارضایتی امام زمان (عج) حتی پس از انجام کاری با خلوص نیت، باید به رحمت و محبت خداوند پناه برد و با آیات کریمه، تیزی و تلخی وسوسه‌های شیطانی را خنثی کرد.

فراموش کردن برخی خواب‌ها یا دیدن آن‌ها به صورت نیمه‌کاره می‌تواند دلایل متعددی داشته باشد، از جمله ضعف حافظه، مشغله‌های ذهنی زیاد، نامناسب بودن زمان خواب، مصلحت الهی یا حتی تصرفات دیگر.

ذکر الهی حدی ندارد و هرچه بیشتر گفته شود باز هم باید ادامه یابد. این ذکر دارای صور مختلفی مانند ذکر مکتوب، لفظی، قلبی و عملی است که در نهایت به ذکر وجودی می‌رسد. انسان کامل، که تمام ابعاد بندگی را بروز داده، ذکر اکمل الهی محسوب می‌شود و مانند چراغی نور الهی را انعکاس می‌دهد.

سخن «نباید از خدا ترسید و خدا فقط مظهر عشق است» مصداق ایمنی از مکر خداست که از بزرگترین گناهان پس از شرک شمرده می‌شود. پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «من از همه شما بیمناکترم به خدا» و خداوند در قرآن می‌فرماید: «از میان بندگان خدا، تنها دانشمندان از او می‌ترسند».

اطاعت از همسر در امور مشروع واجب است، اما اگر زنی تشخیص دهد که اطاعت از شوهر باعث خروج او از شریعت، کندی در انجام واجبات یا لطمه به عبودیتش می‌شود، می‌تواند به موانع همسرش اعتراض کند.

عبارت «علی ممسوس فی ذات الله» به این معناست که حضرت علی (ع) در راه خدا و در مسیر رضایت او، چنان غرق شده که گویی با ذات الهی آمیخته شده است. این تعبیر نشان‌دهندهٔ نهایت اخلاص، فداکاری و یگانگی ایشان با راه خداست. این حدیث در منابع شیعه مانند مناقب آل ابی طالب آمده است.

مکاشفات، کشف و شهود، و طی الارض می‌توانند از جانب شیطان باشند، همانطور که خواب‌های رحمانی و شیطانی داریم. شیاطین با تصرف در قوه باصره، می‌توانند امور خارق‌العاده‌ای را به انسان بنمایانند. راه تشخیص حق از باطل، سنجش با قرآن و عترت است. ترک اعمال ظاهری، راهی برای رسیدن به مقامات بالاتر نیست و می‌تواند فریب شیطان باشد.

عدالت مطرح شده در آیه «فان خفتم الا تعدلوا فواحده» به حقوقی اشاره دارد که زن نسبت به مرد دارد و شامل تمام حقوق می‌شود. اگرچه یافتن مردانی که این عدالت را رعایت کنند ممکن است، اما این افراد بسیار کمیاب هستند. این آیه به طور خاص به عدالت در محبت اشاره ندارد، بلکه به رعایت حقوق در تمام زمینه‌ها می‌پردازد.

کلمهٔ «عارف» واژه‌ای درخشان و ارزشمند است و احتمال اینکه این لفظ توسط کسانی که راهزن عرصهٔ عرفان هستند، مورد سرقت قرار گیرد، دور از انتظار نیست. این امر می‌تواند یکی از دلایل هم‌معنی تلقی شدن صوفی و عارف در ادبیات و کتب علمی باشد.

محبت واقعی و خالصانه، رمز همراهی و مصاحبت با امام حسین (ع) است. تبعیت از ایشان و پرهیز از هرگونه گناه و تعدی، که باعث آزار ایشان و خاندانشان می‌شود، از نشانه‌های بارز این محبت است و باعث همراهی در روز قیامت خواهد شد.

رویای صادقه، الهام خاص الهی و بشارت و هدیهٔ خدا به مؤمنان است که بخشی از نبوت محسوب می‌شود. این خواب‌ها پس از گذشت دو ثلث شب و پیش از سحر اتفاق می‌افتند و نشان‌دهندهٔ پاکی دل و درخشش معنوی فرد است.

حب دنیا به معنای علاقه به مال حرام نیست، بلکه دنیا دو نوع است: دنیای بلاغ که به معنای بهره‌مندی به قدر کفاف و استفاده ابزاری برای آخرت است، و دنیای ملعونه که مانع بهره‌مندی از رحمت خاصه الهی و اوج هر خطایی است. انسان فقط می‌تواند عاشق یک نفر باشد و حب دنیا، ظلمانی‌ترین راه انحراف از محبت الهی است.

مخلوقات آیات الهی هستند و محبت به آن‌ها زمانی الهی است که باعث تقرب به خدا و تشدید محبت الهی شود. اگر محبت به مخلوقات باعث غفلت از خدا و فتنه گردد، مذموم است. محبت به نزدیکان زمانی در مسیر محبت الهی قرار دارد که باعث تقویت محبت الهی، عشق به عبادت و اطاعت او شود.

شیرینی عبادت در ترک گناه یافت می‌شود. هرچه از دنیا دوری گزینیم و محبت آن را کم کنیم و از گناه و مکروهات دوری کنیم، شهد شیرین عبادت از دل خواهد جوشید. این حدیث از امام صادق (ع) است که فرمودند: شیرینی عبادت را جستجو نمودم و آن را در ترک گناه یافتم.

برای خواندن نماز شب به گونه‌ای که نماز صبح قضا نشود، توصیه می‌شود که نماز شب را در نیمه شب یا نزدیک به وقت نماز صبح بخوانید. سپس بلافاصله پس از آن، بدون اینکه بخوابید، نماز صبح را ادا کنید تا از قضا شدن آن جلوگیری شود.

کمال توحید در اخلاص است و عبادت جز با اخلاص پذیرفته نمی‌شود. کمال اخلاص در نفی صفات از خداست. بنابراین، کسی که صفات را از خدا نفی نکند، موحد است اما در کمال اخلاص نیست. شرک در برابر اخلاص قرار می‌گیرد و توحید بدون اخلاص آلوده به شرک است.

برای پایبندی به توبه، لازم است از محل و مظاهر گناه کناره گرفت و عوامل تولید گناه را از خود دور کرد. تعدیل دلبستگی به دنیا، قطع رفاقت با اهل معصیت و برقراری رفاقت با اهل ایمان، به ماندگاری توفیق توبه کمک می‌کند.