حدیث و روایات

آثار بجا مانده از ائمه شامل کتاب‌های حدیثی مانند اصول کافی، من لا یحضره الفقیه، تهذیب و استبصار، و همچنین نهج‌البلاغه، صحیفه سجادیه، مصباح الشریعه، توحید مفضل و رساله ذهبیه است. همچنین آثار دیگری مانند فقه الرضا، تفسیر الامام العسکری، تحف العقول و بحارالانوار نیز از ایشان باقی مانده است.

منظور از بازگویی نعمت الهی در آیه «و اما بنعمه ربک فحدث»، بیان نعمتی است که خداوند در امر دین به انسان عطا کرده و بیان آن برای هدایت، ارشاد، و افزایش ایمان و یقین دیگران لازم باشد. این عمل، اگر با نیت خالص و برای تنویر مخاطبین انجام شود، نه تنها مشمول حکم ریا نمی‌شود، بلکه واجب است و موجب هدایت و تقویت باورها می‌گردد.

نفوذ شیطان در هیچ یک از فقرات نماز کمرنگ نمی‌شود و تفاوتی بین حمد و سوره و تسبیحات وجود ندارد. حضور قلب در نماز به شیفتگی فرد برای ارتباط با خدا بستگی دارد؛ هرچه این شوق تقویت شود، دل و زبان همزمان در محضر خدا حاضر خواهند بود. عشق به عبادت، که با معرفت حاصل می‌شود، عامل حضور دل در نماز است و دل باید رهبر اعضا و جوارح باشد.

روایت مربوط به اسلام آوردن شیطان مأمور پیامبر اکرم (ص) ضعیف است، اما رسالت ایشان شامل جن و شیاطین نیز می‌شد و برخی از شیاطین به دست ایشان اسلام آوردند. مقام حضرات معصومین (ع) بالاتر از مخلصین است و ایشان امام المخلصین هستند.

لعن فرستادن بر شیطان، فحش محسوب نمی‌شود، زیرا خداوند متعال خود شیطان را لعن کرده است. دشنام دادن به شیطان باعث ایجاد حق بر گردن انسان می‌شود و به او قدرت تلافی و آزار انسان را می‌دهد. بنابراین، به جای دشنام، باید از شر او به خدا پناه برد.

منظور از «بدی‌ها» در حدیث امام صادق (ع) که دوری از آن‌ها باعث افزایش عمر می‌شود، شامل گناهان کبیره مانند دروغ، غیبت، تهمت، فحاشی، بی‌حجابی، کم‌فروشی، اسراف و بی‌احترامی است. این شامل ترک واجباتی چون نماز، خمس و زکات و همچنین ترک امر به معروف و نهی از منکر نیز می‌شود.

مداح در بیان خود خطا کرده است؛ تنها خدای قادر متعال است که امور جهان را می‌گرداند و همه چیز به اذن و ارادهٔ اوست. امام حسین (ع) به اذن الهی در حرکت عالم نقش دارند، نه اینکه خودشان مستقلا کاری انجام دهند یا به خدا کمک کنند.

باید امانت را به صاحبش برگرداند، حتی اگر قاتل امام حسین (ع) باشد. همانطور که خداوند از روزی و عمر قاتل امام حسین (ع) کم نمی‌کند، بنده نیز باید امین امانت بوده و آن را به صاحبش بازگرداند.

حضور امام علی (ع) در متن و حاشیه جنگ صفین، از جمله درگیری تن به تن با عمروعاص و کشته شدن حریث غلام معاویه، حضور مستقیم ایشان را در جنگ اثبات می‌کند. کتاب «وقعه صفین» نوشته نصر بن مزاحم به تفصیل به این جنگ پرداخته است.

روایتی مبنی بر اینکه نصب پرچم مشکی بر در خانه در ایام عزای امام حسین (ع) باعث دعای حضرت زهرا (س) می‌شود، در منابع روایی یافت نشده است. هرچند افراشتن پرچم سوگواری، محبت حضرت زهرا (س) را در پی دارد، اما این حدیث خاص در کتب معتبر ذکر نشده است.

کلام خدا مخلوق نیست، بلکه محدث خداست؛ یعنی خدا آن را بوجود آورده اما جنس ایجادی آن از نوع خلقت نیست. کلام خدا فعل خدا از اسم «متکلم» است. همانطور که خلق خدا نشئتی از نشئات خداست، کلام خدا نیز نشئتی خاص از نشئات خداست و نباید به آن «آفریده خدا» گفت.

حدیث «حضرت فاطمه (س) برای امام، اسوه حسنه است» از نظر سندی ضعیف اما از نظر محتوایی قابل قبول است. حضرت فاطمه (س) رکن و قطب فاطمی ثقلین بودند که با رکن علوی، موجب تجلی حقایق ثقلین شدند و مفسر حقایق پنهان ولایت مولا امیرالمؤمنین (ع) بودند.

استفاده از نام‌های مستعار مانند «اولی، دومی، سومی و چهارمی» به جای نام‌های آشکار در زیارت عاشورا، به این دلیل است که این افراد برای پیروانشان همچون بتی هستند. هویت واقعی آن‌ها تا زمان ظهور حضرت مهدی (عج) و برپایی محکمه عالی الهی، پنهان می‌ماند تا حقایق آشکار شود.

کتاب اسرار آل محمد (ص) از اصول چهارصدگانه شیعه محسوب می‌شود و با وجود اینکه امکان وجود مطالب غیرمستند در آن وجود دارد، بسیاری از مطالب آن به دلیل قرائن و شواهد مستند مورد تایید اهل علم و تحقیق است. سلیم بن قیس نیز شخصیتی است که توسط علمای محقق تعدیل و مدح شده است.

حضرت موسی علیه السلام در کنار حضرت خضر، همچون شاگردی علوم ناشناخته‌ای آموخت و عدم صبرش باعث تحدید علوم ماخوذه شد، نه تنزل رتبه نبوت. انسان‌های شایسته با علم به اینکه ماوراء هر حادثه تاویل و حکمتی نهفته است، صبر پیشه می‌کنند و این صبر باعث ترفیع درجات علمی آنها می‌گردد.

بندگان خالص خدا کسانی هستند که بلاها متوجه آنها می‌شود تا در سختی‌ها سنجیده شده و به اوج بندگی برسند. تحفه‌های دنیوی از آنها برگردانده می‌شود تا در بحبوحهٔ ناملایمات، مدیریت و تحملشان سنجیده شود و این سختی‌ها امتیازاتی برای تعالی آنها باشد.

مکفرون کسانی هستند که اعمال نیکشان پنهان می‌ماند و مورد قدردانی قرار نمی‌گیرد، برخلاف کافران که اعمالشان برای مردم است و منتشر می‌شود. این ویژگی در پیامبر (ص) و اهل بیت (ع) نیز وجود دارد. کسی که برای مردم عمل کند، اجرش بر مردم است و کسی که برای خدا عمل کند، ثوابش بر خداست و هر ریایی شرک است.

عقل افراد در مواجهه با ثروت، مقام و مصیبت‌ها سنجیده می‌شود. مدیریت صحیح ثروت و مقام بدون افتادن به ورطهٔ فساد و لهو و لعب، و همچنین صلابت و مدیریت در زمان مصیبت، نشان‌دهندهٔ عقلانیت است. در زمان مصیبت، زوال عقل و رفتار نامعقول، حقیقت باطن افراد را آشکار می‌کند.

حدیثی از امیرالمؤمنین (ع) سه نوع گناه را برمی‌شمرد: گناه بخشودنی که در دنیا کیفر داده شده و خداوند دو بار مجازات نمی‌کند؛ گناه نابخشودنی که ظلم به بندگان است و در قیامت جبران می‌شود؛ و گناهی که خداوند آن را پوشانده و با توبه و امید به خدا، بخشش آن می‌رود. شرک به خدا گناه نابخشودنی است.

مراد از «حسان الوجوه» در حدیث نبوی، خوش‌رویی و گشاده‌رویی است که آثار خلق نیکو بر ظاهر افراد نمایان می‌سازد، نه صرف زیبایی ظاهری. باطن نیکو آثاری در چهره ایجاد می‌کند که باعث شادی و آرامش می‌شود. روایات دیگر نیز بر توجه به جمال باطن تأکید دارند.