حدیث و روایات

حدیث «کنت کنزا مخفیا فاحببت ان اعرف، فخلقت الخلق لکی اعرف» از نظر سندی صحیح نیست. با این حال، اگر فرض کنیم از ناحیه قدسی صادر شده باشد، جزو احادیث متشابه محسوب می‌شود. این حدیث بیانگر احسان بزرگ خداوند به خلایق است که همان معرفت بخشیدن به وجود بی‌نهایت اوست، چرا که خدا از هر جهت بی‌نیاز است.

شتر به عنوان نمادی از آیات الهی در زمین، نشان‌دهنده نظم و انسجام کیهانی است و درک آن برای رسیدن به معرفت آسمانی لازم است. سوار شدن بر معرفت شتر، کلید میهمان شدن آسمان است.

روایتی مبنی بر اینکه در دوران حکومت بنی امیه شب قدری رخ نداده است، با استناد به آیه «لیله القدر خیر من الف شهر» و روایات دیگر تقویت می‌شود. اما این روایت باطل است و اصل امامت از هیچ یک از ائمه ساقط نشده و هر سال به برکت آنها لیله القدر جاری و تقدیرات الهی مقدر می‌گردد. اگر شب قدر نبود، قرآن نیز مرتفع می‌شد.

چهل سالگی اوج پختگی و زمان ظهور آثار اعمال گذشته است؛ دوره‌ای حساس که خداوند به فرشتگان دستور می‌دهد اعمال انسان را با دقت ثبت کنند. تا قبل از رسیدن به چهل سالگی، انسان در گشایش امر است و پس از آن، دوران مسئولیت و دقت در اعمال آغاز می‌شود.

خداوند تا شصت سالگی به انسان مهلت می‌دهد تا عذر و بهانه‌ای برای گمراهی نداشته باشد؛ یعنی در این سن، راه نجات و هدایت برای او روشن شده است. پس از شصت سالگی نیز در توبه به روی بندگان بسته نیست، بلکه طبق روایات، توفیق توبه و بازگشت به سوی خدا بیشتر می‌شود.

در روایات، حدیث صریحی درباره موسیقی مباح (غیر غنا) وجود ندارد و معیار تشخیص حلال یا حرام بودن آن عرف است. با این حال، هر امری مباحی که باعث اشتغال انسان از وظایف مهم بندگی‌اش شود، شوم و مذموم است. آیات قرآن، لهو الحدیث و قول الزور را از مصادیق غنا و حرام دانسته‌اند.

در مورد صحت روایتی که می‌گوید حضرت سلیمان ابلیس را زندانی کرد و مردم به جای تلاش برای روزی، مشغول عبادت شدند، نیاز به بررسی سندی وجود دارد. همچنین تشبیه این حالت به رفتار مردم در ماه رمضان نیازمند تأمل است.

تقسیم عقل به نظری و عملی صحیح نیست؛ عقل به عنوان اولین مخلوق خداوند، صلب و خالص است. هر یک از جنود عقل که همان مکارم اخلاق هستند، هم جنبه نظری و هم جنبه عملی دارند، هرچند این تقسیم‌بندی نیز خالی از اشکال نیست زیرا اندیشیدن و فهمیدن (جنبه نظری) و پیاده‌سازی آن در عمل (جنبه عملی) توسط یک نفر انجام می‌شود.

حدیث «الأرواح جنود مجنده» می‌گوید که ارواح مانند لشکرهای سازمان‌یافته‌ای هستند که قبل از ورود به دنیا با هم ملاقات کرده و همدیگر را شناخته‌اند. این آشنایی یا ناآشنایی باعث می‌شود که در دنیا با هم انس بگیرند یا اختلاف داشته باشند. مؤمنان واقعی به طور طبیعی به سوی یکدیگر جذب می‌شوند.

درخواست حضرت موسی (ع) از خداوند برای دیدن او (ارنی)، نه از روی ندانستن امکان‌پذیری آن، بلکه برای اثبات سخن گفتن خداوند با او به قومش بود. پس از آنکه قوم موسی (ع) اصرار بر دیدن خدا داشتند، خداوند کوه طور را تجلی داد و آن را متلاشی کرد و موسی (ع) بیهوش شد. پس از به هوش آمدن، موسی (ع) توبه کرد و اقرار نمود که خداوند دیده نمی‌شود.

حدیث «أحب الله تعالی عبدا سمحا إذا باع و سمحا إذا اشتری و سمحا إذا قضی و سمحا إذا اقتضی» به معنای دوست داشتن بنده‌ای است که در خرید، فروش، پرداخت و دریافت سهل‌انگار و خوش‌رفتار باشد. این سهل‌انگاری شامل عدم کم‌فروشی، عدم مذمت کالا، عدم گران‌فروشی، عدم سخت‌گیری در دریافت وجه و دادن فرصت در پرداخت و دریافت می‌شود.

چاه موجود در حیاط مسجد جمکران موضوعیتی ندارد و ابداعی است. اما در مورد عریضه‌نویسی، روایاتی وارد شده که طبق آن می‌توان حاجت را در کاغذی نوشت، آن را در گلوله‌ای از گل قرار داد و در آب جاری یا چاهی انداخت تا خداوند گشایش ایجاد کند.

مسخره کردن، به کار بردن القاب زشت و طعن و عیبجویی از مصادیق توهین و فسق است، چنانکه قرآن کریم از آن نهی کرده است. اما لعن ظالمان به صورت عالمانه و بدون تحریک دشمنی، زیباست؛ در حالی که لعن بزرگان اقوام که موجب تعصب و دشمنی شود، پسندیده نیست.

حدیث «یعبده کل شیء» به این معناست که همه چیز خداوند را عبادت می‌کند. این حدیث هیچ ارتباطی با حدیث «أما الزای فزین المعبودین» ندارد و مقایسه معبود حقیقی عالم با معبودهای دیگر، جسارت و گستاخی است.

حدیث «عقول النسا فی جمالهن و جمال الرجال فی عقولهم» به معنای نفی عقل از زنان نیست، بلکه بر اهمیت عقل برای هر دو جنس تأکید دارد. تکالیف دینی مانند امر به معروف و نماز بدون عقل امکان‌پذیر نیست و آیات قرآن نیز شامل حال زنان و مردان می‌شود.

سند دعای صنمی قریش ضعیف است و برخی فرازهای آن مبهم بوده و اصالت قرآن را زیر سوال می‌برد. این دعا از امیرالمؤمنین نقل شده اما صحت آن مورد تردید است.

وجود «در» بر پای جبرئیل نشانه مقام قرب و بندگی اوست. ۶۰۰ بال نشان ۶۰۰ درجه ویژه اوست و پر کردن بال‌ها بین زمین و آسمان، تسلط او بر اوضاع را می‌رساند. تداخل فرشتگان با نظم الهی ممکن نیست و هر بال می‌تواند نشان رتبه یا مدال الهی باشد.

تولی و تبری قلبی باید همواره فعال باشد، اما نحوهٔ ابراز آن در جامعه به شرایط بستگی دارد. در برخی موارد، علنی کردن لعن دشمن ممکن است باعث مقاومت بیشتر یا ایجاد مشکل برای مؤمنین شود، لذا باید از آن پرهیز کرد. این اصل در زیارت عاشورا نیز با توجه به نحوهٔ لعن بیان شده است.

حدیثی مبنی بر شناخت سر و راز عدد هفت به صورت مستقیم یافت نشد. اما روایتی از امام علی (ع) بیان می‌کند که خداوند فرد است و عدد هفت را برگزیده و بسیاری از امور را بر اساس آن جاری ساخته است، مانند خلقت هفت آسمان، هفت در جهنم، و مثال‌های دیگر در قرآن و طبیعت.

در حدیث ثقلین، پیامبر اکرم (ص) فرمودند که دو امانت گرانبها در میان شما به یادگار می‌گذارم: ثقل اکبر که کتاب خداست و ثقل اصغر که عترت و اهل بیت من هستند. این دو تا روز قیامت از هم جدا نمی‌شوند و تمسک به هر دو، راه نجات از گمراهی است. قرآن و عترت جدایی‌ناپذیرند و عترت، حامل و مفسر کلام الهی است.