فلسفه و منطق

هدف آفرینش برای خداوند که اول و آخر امور را می‌داند و غیب و شهود برای او یکسان است، معنایی ندارد. هدف برای موجودات صاحب اختیار معنا پیدا می‌کند که وظایفشان به مقصدی منتهی شود. هدف در حوزه مخلوقات صاحب اختیار به تشریع الله تحقق می‌یابد و این تشریع، به تکوین خدا در حوزه اختیار است. خلقت انس و جن برای عبادت پروردگار متعال است و تحقق مقصد بندگی، هدف آفرینش آنها را شکل می‌دهد.

تشبیه خداوند به مخلوقاتش، چه از نظر وجود، صفت، تعلق اسم یا کیفیت، شرک است. همچنین انکار قدرت الهی یا نسبت دادن اموری که خداوند از آن نهی کرده، کفر محسوب می‌شود. این احادیث بر لزوم توحید و پرهیز از تشبیه و انکار قدرت الهی تأکید دارند.

قدرت الهی به محالات تعلق می‌گیرد و محدود به قدرت بشری نیست. آفرینش هستی از نیستی، قرار دادن دنیا در تخم مرغ بدون تغییر ابعاد، و درک زمان و مکان، نمونه‌هایی از تحقق محالات توسط خداوند است. قیاس قدرت الهی با قدرت بشری نادرست است و درک قدرت او فراتر از زمان و مکان است.

قدرت خداوند نامحدود و عین ذات اوست و از هرگونه عیب و نقص منزه است. خداوند قادر بر انجام تمام کارهاست، اما چون ذات او جمیل محض و کامل است، هرگز کاری که شر و قبح را همراه داشته باشد و لغو و عبث محسوب شود، از او صادر نمی‌گردد. قدرت الهی در قلمرو حکمت، مصلحت، عدل و احسان جاری می‌شود.

روایت «همانا الله تبارک و تعالی تهی از خلق و خلق تهی از او» به این معناست که هیچ شباهتی میان خالق و مخلوق وجود ندارد. خدا نه مانند مخلوق است و نه مخلوق مانند خدا. هر آنچه غیر از خداست، مخلوق است و خدا خالق همه چیز. استفاده از «اسم» برای خدا از باب ناچاری و فقر خلایق در ارتباط با اوست، نه اینکه خدا به صفات مخلوق نیاز داشته باشد.