فرق بین تقوا و ورع چیست؟

تقوا نیروی حفظ کننده و نگهدارنده نفس در برابر معاصی و نیرویی است برای رعایت ادب بندگی در برابر خالق هستی است.
ورع را میتوان جلوه ی عالی تقوای الهی قلمداد نمود که باعث فرار انسان از هر چه رنگ پلیدی و گناه دارد، میشود!
الورع الوقوف عند الشبهه.(غرر) ورع ایستادن در برابر شبهه است.
تقوی در کلام صادق آل محمد ص
قال الصادق ع التقوى على ثلاثه أوجه تقوى بالله و هو ترک الخلاف فضلا عن الشبهه و هو تقوى خاص الخاص و تقوى من الله تعالى و هو ترک الشبهات فضلا عن الحرام و هو تقوى الخاص و تقوى من خوف النار و العقاب و هو ترک الحرام و هو تقوى العام و مثل التقوى کماء یجری فی نهر و مثل هذه الطبقات الثلاث فی معنى التقوى کأشجار مغروسه على حافه ذلک النهر من کل لون و جنس و کل شجره منها یستمص الماء من ذلک النهر على قدر جوهره و طعمه و لطافته و کثافته ثم منافع الخلق من ذلک الأشجار و الثمار على قدرها و قیمتها قال الله تعالى صنوان و غیر صنوان یسقى‏ بماء واحد و نفضل بعضها على‏ بعض فی الأکل فالتقوى للطاعات کالماء للأشجار و مثل طبائع الأشجار و الأثمار فی لونها و طعمها مثل مقادیر الإیمان فمن کان أعلى درجه فی الإیمان و أصفى جوهره بالروح کان أتقى و من کان أتقى کانت عبادته أخلص و أطهر و من کان کذلک کان من الله أقرب و کل عباده مؤسسه على غیر التقوى فهی هباء منثور قال الله تعالى أ فمن أسس بنیانه على‏ تقوى‏ من الله و رضوان خیر أم من أسس بنیانه على‏ شفا جرف هار فانهار به فی نار جهنم و تفسیر التقوى ترک ما لیس بأخذه بأس حذرا مما به البأس و هو فی الحقیقه طاعه بلا عصیان و ذکر بلا نسیان و علم بلا جهل مقبول غیر مردود
مصباح الشریعه، ص: 39
(باب هشتاد و دوم در تقوى) حضرت صادق فرموده است تقوى بر سه وجه باشد:
اول- تقوى به سبب و در راه خداوند متعال، و آن ترک کردن امور حلال است تا برسد به امورى که مشتبه باشد به غیر حلال.
دوم- تقوى من الله و از خوف خدا، و آن ترک امور مشتبه به حرام است تا برسد به آنچه حرام باشد.
سوم- تقوى از خوف آتش و عقاب پروردگار، و آن ترک محرمات است.
صورت اول تقوى خاص الخاص است، و مخصوص مى‏شود به خواص مؤمنین و بندگان مخصوص پروردگار متعال و اولیاء حق تعالى. و صورت دوم تقوى خاص است، و اختصاص پیدا مى‏کند به افرادى که در راه سلوک و در طریق تکمیل ایمان و در مقام ریاضت و مجاهدت هستند. و صورت سوم تقوى عام است، و براى همه طبقات که در راه خداشناسى و اسلام هستند شامل مى‏شود.
و تقوى و حالت خوددارى از خلاف و عصیان از لحاظ حصول صفاء و طهارت، مانند آب صافیست که در نهرى جارى مى‏شود، و درختهاى گوناگون به شکلها و جنسها و رنگهاى مختلف که در اطراف آن نهر هستند، از آن آب استفاده کرده، و هر درختى به اختلاف استعداد و نیازمندى، و به تناسب خصوصیات طعم و مزه و لطافت و رنگ خود از آن تغذى مى‏کنند، سپس مردم از آن درختها به انواع مختلف استفاده کرده، و از چوب و برگ و میوه‏هاى آنها به اقتضاى طبایع و خصوصیات آنها منتفع مى‏گردند.
خداوند متعال مى‏فرماید: درختهایى که از شاخه‏هاى مترادف و غیر مترادف متشکل شده و از آب یک رنگ و واحدى مشروب مى‏شوند و ما برترى و امتیاز مى‏دهیم برخى از آنها را به بعضى دیگر.
پس تقوى نسبت به طاعات و عبادات چون آبیست که مورد استفاده نباتات‏ و درخت‏ها قرار گرفته، و خرمى و جلوه مخصوصى به آنها مى‏بخشد. و مثل ایمان همچون طبایع و خصوصیات ذاتى و رنگ و طعم درخت‏ها و میوه‏ها مى‏باشد، و بى‏ایمان هرگز رنگ و طعم و شیرینى و مزه‏اى براى وجود افراد نباشد، و سپس با تقوى جلوه و سر سبزى و خرمى پیدا مى‏کند. پس کسى که ایمان او بالاتر و محکمتر بوده، و از جهت خصوصیات ذاتى و جوهر روحى پاکتر و صافتر باشد، بهتر مى‏تواند از چشمه پاک تقوى استفاده کرده، و به نحو اکمل و اتم در مرتبه عالى تقوى قرار گیرد. و هر گاه انسان به صفت اعلاى تقوى متصف گشت؛ البته عادات و طاعات او خالصتر و پاکتر و بارونقتر و لایقتر خواهد بود. و چون عبادات کسى مورد قبول و پسند واقع گردید؛ به طور مسلم از بندگان مقرب پروردگار متعال خواهد بود. پس بنده مقرب خداوند متعال آن کسى است که با ایمان تمام در مرتبه کامل تقوى قرار گیرد. و هر عبادت و اطاعتى که توأم با تقوى نگشت؛ مانند درختهائیست که در اثر بى‏آبى، خرمى و صفاى خود را از دست داده، و چنین عبادتى در نتیجه چون غبار پراکنده‏شده‏اى خواهد بود.
خداوند متعال در سوره توبه 109 مى‏فرماید: آیا آن کسى که بناى زندگى خود را روى تقوى در خدا و رضاى او نهاده است، بهتر است؟ یا آنکه بناى او بر کناره آبیست که سست و از زیر ریزش کرده و تهى شده است، پس این سستى او را در آتش جهنم خواهد افکند.
و اما تفسیر حقیقت تقوى: پس آن ترک کردن هر چیزیست که در گرفتن و عمل به آن باکى نباشد، ولى به خاطر بر خورد کردن به محذورات و اشکالاتیست که موجب گرفتارى خواهد بود ترک و پرهیز مى‏کند، یعنى خوددارى کردن از هر چیزى که مشتبه و مشکوک و احتمال خطا و عصیانى در آن باشد. و این معنى حقیقتى است که در آن اطاعت خالص بوده و هرگز آلوده به معصیت نباشد، و ذکر دائمى پروردگار است که فراموشى و غفلتى در آن نیست، و علم و توجه و یقینى است که جهالت و نادانى ندارد، و اعمال مقبولى است که هرگز مردود نخواهد شد.
مصباح الشریعه / ترجمه مصطفوى، متن، ص: 366

ورع در کلام صادق آل محمد ص
قال الصادق ع أغلق أبواب جوارحک عما یقع ضرره إلى قلبک و یذهب بوجاهتک عند الله تعالى و یعقب الحسره و الندامه یوم القیامه و الحیاء عما اجترحت من السیئات و المتورع یحتاج إلى ثلاثه أصول الصفح عن عثرات الخلق أجمع و ترک خطیئته فیهم و استواء المدح و الذم و أصل الورع دوام محاسبه النفس و صدق المقاوله و صفاء المعامله و الخروج من کل شبهه و رفض کل عیبه و ریبه- و مفارقه جمیع ما لا یعنیه و ترک فتح أبواب لا یدری کیف یغلقها و لا یجالس من یشکل علیه الواضح و لا یصاحب مستخف الدین و لا یعارض من العلم ما لا یحتمل قلبه و لا یتفهمه من قائله و یقطعه عمن یقطعه عن الله عز و جل تعالى شأنه‏
مصباح الشریعه، ص: 40
حضرت صادق (ع) فرمود: ببند دریچه اعمال جوارح را از چیزهائى که به قلب تو ضرر مى‏زند، و خوبى و احترام تو را که نزد پروردگار هست زائل مى‏کند، و حسرت و پشیمانى را در روز قیامت باقى گذارد، و در نتیجه در مقابل معاصى و اعمال زشت خود شرمنده خواهى شد. و شخص با ورع (پرهیزکار) محتاج به سه اصل است:
1- چشم پوشى از لغزشها و خطاهاى مردم، خواه نسبت به خداوند یا در باره تو.
2- ترک کردن خطا و خلاف در مقابل مردم نسبت به خدا یا در باره مردم.
3- برابر بودن ثناگویى و بدگویى مردم در باره تو، که از هیچ کدام مسرور یا ناراحت و متأثر نگردى.
و اصل الورع دوام محاسبه النفس (المحاسبه)، و صدق المقاوله، و صفاء- المعامله، و الخروج من کل شبهه، و رفض کل عیبه و ریبه، و مفارقه جمیع مالا یعنیه (لا یعینه)، و ترک فتح ابواب لا یدرى کیف یغلقها، و لا یجالس من یشکل علیه- الواضح، و لا یصاحب مستخف الدین، و لا یعارض من العلم مالا یحتمل قلبه، و لا یتفهمه من قائله (من قابله)، و یقطع عمن بقطعه (یقطع) عن الله عز و جل.
ترجمه‏
و ورع روى پایه‏هاى زیر برقرار مى‏شود:
1- پیوسته در همه رفتار و کردار خود حساب داشته باشى تا متضرر نشوى.
2- همه گفتگوهاى تو از روى صدق و صفا و درستى باشد.
3- همه معاملات تو با خدا و با مردم روى نیت پاک و صاف باشد.
4- از موارد مشتبه و اعمالى که روشن نیست دورى کن.
5- از هر گونه امورى که سوء نظر در آنها هست و پاک نیست پرهیز و دورى کن.
6- آنچه را که بر خلاف مقصود و بى‏فائده است ترک کن.
7- موضوعاتى که بیرون رفتن و استخلاص از آنها نامعلوم و مبهم است نباید وارد شده و داخل آن قسمتها گردید.
8- با اشخاصى که در موضوعات روشن و معلوم اشکال‏تراشى مى‏کنند مصاحبت نکن.
9- با افرادى که نسبت به دین احترام و اهتمام و تعظیم نمى‏کنند مجالست نکن.
10- با آن علوم و معارفى که نمى‏توانى آنها را تحمل کنى معارضه نکن.
11- از اشخاصى که با خداوند متعال ارتباط و علاقه ندارند قطع رابطه کن.
مصباح الشریعه / ترجمه مصطفوى، متن، ص: 141