چگونه صبرمان را تقویت کنیم؟

کسی که به حضرت حلیم توکل کند طاقت صبر را طاق کند
حضرت صادق (ع) فرمود: صبر آنچه را که در باطن انسان از مراتب صفات نیکو و نورانیت و صفا است آشکار مى‏کند. و جزع ظاهر مى‏کند آنچه را که در قلب آدمى است از ضعف و تیرگى و اضطراب و وحشت و همه دعوى دارند که داراى صبر هستند، و در مقابل جزع و اضطراب را همه از خود نفى کرده و منکر مى‏شوند، ولى فقط آنان که در مقابل عظمت و فرمان‏ خداوند متعال خاضع و به حکم او گردن نهاده‏اند صابر هستند، و مفهوم جزع در باره منافقین و در وجود آنان بهتر روشن و معلوم مى‏شود، و چون ابتلائى براى آنان پیش آمد کرد: حقیقت اضطراب و تردید و وحشت و تیرگى باطن آنان ظاهر گشته، و در قدم اول اطمینان و تظاهر به ایمان و ثبات قدم را از دست مى‏دهند، و دروغ بودن دعوى آنان آشکار مى‏شود. و حقیقت صبر آنکه:
ادامه بدهد و بطلبد چشیدن تلخ امرى را، یعنى در موردى که ناگوار است بر قرار و ثابت قدم باشد، پس قید ناگوار بودن موضوع و ادامه قبول کردن این موضوع در مفهوم صبر مأخوذ است، و در صورتى که ناگوار نباشد، و یا روى اضطراب و تزلزل و ناراحتى در آن قسمت ادامه و ایستادگى کند: از مفهوم صبر بیرون مى‏شود: و جزع به عکس صبر: ادامه دادن امرى یا حالتى است که توأم با اضطراب و اندوه و ناراحتى قلب و متغیر شدن حالت و رنگ و سیماى انسان باشد.
و معلوم شد که: صبر ممدوح، آغاز آن قرین خضوع و خشوع و تسلیم و توجه به خداوند متعال و تضرع بوده، و سپس ادامه دادن آن حالت است. و چون توأم با این حالات و قیود نگردد جزع خواهد بود.
و صبر آغاز آن تلخ است و پایانش شیرین مى‏شود براى جمعى، و براى جمعى دیگر اول و آخر آن تلخ است. پس کسى که وارد در خط صبر مى‏شود و پایان و نتیجه آن را در نظر گرفته است، به طور مسلم از افراد صابرین بشمار رفته، و توفیق به دست آوردن نتیجه مطلوب صبر را پیدا خواهد کرد. و کسى که توجه و نظر او به تلخى آغاز و ابتداى آنست، هرگز در مورد مصداق صبر قرار نگرفته و از راه صبر خارج شده است. و چون کسى مقام و منزلت را شناخت: هرگز راضى نخواهد بود که در مقدمات و موجبات صبر توقف و تسامح ورزیده، و خود را آماده نسازد، خداوند متعال در قصه حضرت موسى و حضرت خضر (على نبینا و علیهما السلام) مى‏فرماید: و چگونه مى‏توانى صبر کنى بر آنچه احاطه ندارى بر آن از جهت علم و آگاهى. (سوره کهف، آیه 68) پس آن کسى که روى کراهت و ناچارى صبر ورزیده، و در عین حال مراقبت کامل دارد که شکایت و اظهار گله‏اى نکرده، و با اضطراب و جزع، باطن و اسرار خود را آشکار نسازد، او از صبرکنندگان عمومى به شمار رفته، و از جهت نصیب و حظ مشمول فرمایش خداوند متعال خواهد بود که مى‏فرماید: و بشارت بده صابرین را یعنى به بهشت و مغفرت و رحمت. و اما اگر از جان و دل از ابتلا استقبال کرده، و بدون کوچکترین اضطراب و زحمت و در مضیقه واقع شدن صبر نماید، و با کمال اطمینان خاطر و آرامش دل و سنگینى و وقار ثبات و استقامت داشته باشد: از خواص صابرین محسوب گشته، و مشمول قول پروردگار متعال قرار خواهد گرفت- خدا با صابرین است.
مصباح الشریعه / ترجمه مصطفوى، متن، ص: 416
قال الصادق ع الصبر یظهر ما فی بواطن العباد من النور و الصفاء و الجزع یظهر ما فی بواطنهم من الظلمه و الوحشه و الصبر یدعیه کل أحد و ما یثبت عنده إلا المخبتون و الجزع ینکره کل أحد و هو أبین على المنافقین لأن نزول المحنه و المصیبه مخبر عن الصادق و الکاذب و تفسیر الصبر ما یستمر مذاقه و ما کان عن اضطراب لا یسمى صبرا و تفسیر الجزع اضطراب القلب و تحزن الشخص و تغیر اللون و تغیر الحال و کل نازله خلت أوائلها من الإخبات و الإنابه و التضرع إلى الله فصاحبها جزوع غیر صابر و الصبر ما أوله مر و آخره حلو لقوم و لقوم مر أوله و آخره فمن دخله من أواخره فقد دخل و من دخله من أوائله فقد خرج و من عرف قدر الصبر لا یصبر عما منه الصبر قال الله تعالى فی قصه موسى بن عمران ع و خضر و کیف تصبر على‏ ما لم تحط به خبرا فمن صبر کرها و لم یشک إلى الخلق و لم یجزع بهتک ستره فهو من العام و نصیبه ما قال الله عز و جل و بشر الصابرین أی بالجنه و المغفره و من استقبل البلاء بالرحب و صبر على سکینه و وقار فهو من الخاص و نصیبه ما قال تعالى إن الله مع الصابرین‏
#پاسخ1088 + قسمت دوم

صبر یعنی، پاسخگویی به امتحان الهی
برای تقویت صبر بایستی معرفت خود را افزایش دهیم و مهمترین نکته، درک این حقیقت است که خلایق پای میز امتحان الهی هستند و صبر یکی از ابزار پاسخگویی بوده و بایستی به نحو احسن از آن بهره ببرند!
البقره : 155 و لنبلونکم بشی‏ء من الخوف و الجوع و نقص من الأموال و الأنفس و الثمرات و بشر الصابرین
قطعا همه شما را با چیزى از ترس، گرسنگى، و کاهش در مالها و جانها و میوه‏ها، آزمایش مى‏کنیم و بشارت ده به استقامت‏کنندگان!
محمد : 31 و لنبلونکم حتى نعلم المجاهدین منکم و الصابرین و نبلوا أخبارکم
ما همه شما را قطعا مى‏آزمائیم تا معلوم شود مجاهدان واقعى و صابران از میان شما کیانند، و اخبار شما را بیازماییم!
اگر چهار چوب صبر را استحکام بخشیم به پایداری و استواری آن کمک نموده ایم،
ستون های صبر
... الإیمان على أربع دعائم على الصبر و الیقین و العدل و الجهاد و الصبر منها على أربع شعب على الشوق و الشفق و الزهد و الترقب فمن اشتاق إلى الجنه سلا عن الشهوات و من أشفق من النار اجتنب المحرمات و من زهد فی الدنیا استهان بالمصیبات و من ارتقب الموت سارع [فی‏] إلى الخیرات و ...
سؤال شد علی علیه السلام از ایمان، در پاسخ فرمود: ایمان بر چهار پایه استوار است: بر صبر، و یقین، و عدالت، و جهاد.
و از آن جمله صبر بر چهار شعبه است: بر اشتیاق، و بیم، و زهد، و مراقبت هر کس مشتاق بهشت است از همه شهوات بدور است، و هر کس از دوزخ بهراسد از همه محرمات بر کنار است، و هر کسى در دنیا زهد ورزد از هیچ مصیبت نلرزد و هر کسى مراقب مرگ است بهر کار خیرى بشتابد.
منهاج البراعه فی شرح نهج البلاغه (خوئى)، ج‏21، ص: 56