اخلاق و عرفان

برای در امان ماندن از شر افراد حسود و زیاده‌خواه که با تحریک دیگران و ایجاد شرارت موجب ناراحتی خانواده می‌شوند، توصیه می‌شود به ذکر و توسل به خداوند و اهل بیت (ع) روی آورید. همچنین از رفتارهایی که موجب تحریک این افراد می‌شود پرهیز کنید.

انسان گزنده صفت و عقرب صفت کسی است که از آزارش دوست و دشمن در امان نباشد، کینه و حسد در او به حد اشباع رسیده باشد، رفاقت نشناسد، محبت را نفهمد و اهل زبان تند، طعن زن، غیبت، تهمت و فرصت‌طلبی باشد. دوری از چنین افرادی توصیه شده است.

افراد مبتلا به کینه و حسد، امواج مخرب ساطع می‌کنند و نشستن در نزدیکی آن‌ها آثار تخریبی دارد. برای تطهیر این آثار، باید به دعاها و مضامین صحیفه سجادیه، به‌ویژه دعای ۲۲، ۲۳ و ۸، تمسک جست تا از شر حسد و دیگر رذایل در امان ماند.

چشم‌زخم نتیجهٔ خروج امواج جسم و جان است که با کینه و حسد عجین شده و از مجرای چشم منعکس می‌شود. قلب مریض‌تر، چشم‌زخم مخرب‌تر دارد. مومنان با ذکر و تلاوت آیاتی چون ناس، فلق، آیت‌الکرسی و توحید، امواج اعجابی را خنثی می‌کنند.

ایمان را تنها بخاطر ایجاب مصلحت و به تقیه و توریه باید کتمان نمود. برابر حسد حاسدان، تنها باید به خداوند پناه برد. ظهور ایمان عامل حیات عالم نفس و آفاق است و بروز آن صفابخش و دافع بلاست؛ اگر مخفی بماند، پای کفر از حدودش به در می‌رود.

عدم مصرف طولانی مدت گوشت، طبق احادیث، می‌تواند باعث بدخلقی شود. این موضوع از دو منظر قابل تحلیل است: اگر فرد با وجود توانایی، از مصرف گوشت که نیاز بدن است امتناع کند، سوء خلق او قبیح است. اما اگر به دلیل عدم توانایی دچار کسالت اخلاقی شود، باطن خوشی اخلاقش محفوظ می‌ماند.

زودرنجی نشانه‌ای از ضعف شدید روحی و کمبود قوای باطنی است که آستانه تحمل را پایین می‌آورد و از وابستگی به بندگان خدا ناشی می‌شود. درمان آن با تقرب به خدا و زهد عارفانه حاصل می‌شود. قضاوت بی‌مورد نیز با افزایش آگاهی و درمان علل آن مانند حسادت و کینه رفع می‌گردد.

علم زمانی که با کبر و خودبینی همراه شود، به جای روشنایی، تاریکی و انحراف را به دنبال دارد. تکفیر و خطاب ناشایست دیگران می‌تواند ناشی از سوء برداشت، جهل، حسادت یا آشکار کردن مسائلی باشد که نباید.

هر صفت کریهی سمی کشنده است و میزان تأثیر آن به میزان پلیدی و تبعیت فرد از نفس و شیطان بستگی دارد. بدحجابی، کم‌اعتنایی به نماز، حسادت و بدزبانی نیز مانند خوردن طعام از بخیل و لئیم، ثمرات ناخوشایند دارند و طعام را زهرآلود کرده و میهمان را به سم خود آلوده می‌کنند.

ابلیس پیش از نافرمانی از سجده، خدا را به راستی عبادت می‌کرد و لقب عزازیل را داشت، اما حسد در باطن او وجود داشت که با فرمان سجده آشکار شد و عبادتش را تباه کرد. این نشان می‌دهد که نافرمانی از سجده، اولین گناه او نبود و سابقهٔ گناه در او وجود داشت.

برای ریشه‌کن کردن حسد در کودک ۵ ساله، او را با آیات شفابخش قرآن مانند سوره فلق و آیت‌الکرسی و مناجات‌هایی چون دعای هشتم صحیفه سجادیه در معرض امواج شفابخش قرار دهید. با نصیحت و موعظه، او را به دوست داشتن دیگران تشویق کنید و در صورت نشان دادن محبت به رقبا، او را تشویق نمایید و از اعمال تحریک‌کننده حسادت پرهیز کنید.

مخالفت با قانون خدا در تعدد زوجات نشانهٔ کفر است. زنان با تشویق مردان به تعدد زوجات، خود در این امر مقصرند و باید از قافلهٔ زنان گلایه مند باشند. تبعیت از سنت رسول خدا، حتی در مواردی که به مذاق خوش نمی‌آید، نشانهٔ ایمان است.

حسد یک ابرقدرت پلیدی است که تمام مفاسد از دل آن می‌رویند و جنود جهل ابزار دست آن محسوب می‌شوند. حسد به تنهایی یک قوهٔ پلیدی قدرتمند مستقل است که می‌تواند بمب فتنه ایجاد کند.

نقد نیازمند مهارت، تسلط کامل بر موضوع، مستند بودن، تدبر، و توانایی دفاع از نقد است. نقد نباید احساسی، کلی‌گو، یا ابزاری برای توجیه کاستی‌ها باشد. همچنین ناقد باید محاسن مورد نقد را نیز در نظر بگیرد و تحمل نقد شدن خود را داشته باشد.

عجب، فساد باطنی آمیخته با حسد است که درون آدمی را به پلیدی می‌کشاند و با آتشفشان کبر به خارج فوران می‌کند؛ در واقع کبر با عجب آغاز می‌شود. امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمودند: خودبینی شخص یکی از حسادت‌کنندگان عقلش می‌باشد.

برای فراموشی ظلم دیگران از ذهن، باید از خداوند یاری خواست و به اهل بیت (ع) توسل جست. آیه ۱۰ سوره حشر که درباره طلب مغفرت و دوری از کینه نسبت به مؤمنان است، در این زمینه ذکر شده است.

از نشانه های بارز حسود، کبر و غرور و عجب و تفاخر و تکاثر و غیبت و تهمت و فحش است. حسود انبار امراض روانی و اخلاقی است، بر قضا و قدر عصبانی است، با سختی‌ها شاد و با شادی‌ها غمگین می‌شود و زوال نعمت دیگران را نعمت خود می‌پندارد.