اخلاق و عرفان

قرآن کلام الهی است که همواره تازه و پویاست و نور آن از عرش الهی نشأت می‌گیرد و به آن بازمی‌گردد. این تبادل نور، قرآن را احیا کرده و تازگی می‌بخشد. آنچه از عرش الهی دریافت می‌شود، تنزیلی از آن مقام بالا و نشانه‌ای از آن است و با رسیدن به مدارج عالی، انسان عرش‌نشین می‌شود.

مراقبات در سیر معنوی بر تمام قوا، از جمله بینایی، شنوایی، شامه، ذائقه، لامسه، افکار و احساسات تأثیر می‌گذارد. این تحولات، حتی بر دل آدمی نیز دگرگونی ایجاد می‌کند و جاری شدن این احساسات بر زبان، بخشی از این فرآیند است و اشتباه نیست.

بیماری روحی که باعث رفتار هیجانی و پشیمانی می‌شود، ناشی از تقابل نفس اماره و شیطان با نفس لوامه و عقل است. انسان با انتخاب خود یکی را برمی‌گزیند. دعای «اللهم و لا تکلنی إلی نفسی طرفه عین أبد» اهمیت این انتخاب را نشان می‌دهد. تقویت تقوا باعث مغلوبیت نفس اماره و شیطان و در نتیجه بصیرت می‌شود.

خلایق که از پرتو نور محمدی (ص) هستند، اگر این بارقه را در سایه لطف و بندگی خدا به نیکویی کشت و زرع نمایند، نتیجه‌اش نور اعظم الهی خواهد بود، همان‌طور که دانه‌های گل استعداد درخت شدن را دارند و می‌توانند تبدیل به درخت اصل خود شوند.

الگوگیری از پیامبر اکرم (ص) به صورت جزئی معنا نمی‌یابد، بلکه اثبات آن با کلیت الگو تحقق می‌یابد. پذیرش کامل ولایت و امامت، عامل ایجاد ارتباط و اتصال ناگسستنی با مبدأ اعلای بندگی خداست و اگر به صد در صد برسد، بنده خدا در جان ولایت استحاله خواهد شد.

هدف از خلقت، عبادت و بندگی خداست و مقام محمدی (ص) اوج این بندگی خالص است. همه موجودات از نور مبارک پیامبر (ص) آفریده شده‌اند و ایشان پدر نور، روح و دل ما هستند. رسیدن به این مقام لزوما نباید در دنیا تحقق یابد و وراثت و تربیت در این امر نقش متفاوتی دارد.

گناهان فکری ناشی از وسوسه‌های نفس و شیاطین است. مراقبت‌های مربوط به دفع وسوسه در جلوگیری از این گناهان مؤثر است. سپردن دل و خطورات به خدا، همانند آنچه در دعای مناجات شاکین صحیفه سجادیه آمده، راهکار مهمی برای رهایی از این وسوسه‌هاست.

هر ذکر الهی، چه از قرآن و چه از اذکار صادره از حضرات معصومین (ع)، اگر با نیت خالص و شناخت حق آن انجام شود و با مراقبه همراه باشد، آثار بدیع و خاصی در سیر و سلوک ظاهر خواهد نمود. هر ذکری سفینه عروج و اسباب سیر و سلوک است. صحیفه سجادیه باغ و بستان اذکار الهی است که غفلت از آن خسارت اعظم است.

شناخت انسان دو رو و منافق از طریق خطبهٔ اوصاف منافقان در نهج‌البلاغه و روایتی از امام صادق (ع) در مصباح الشریعه امکان‌پذیر است. منافقان ظاهری پاک دارند اما قلوبشان فاسد است، رنگ به رنگ می‌شوند و با هر وسیله‌ای برای گمراه کردن مردم تلاش می‌کنند. آنان باطل را حق جلوه می‌دهند و از راه حق می‌ترسانند.

برای اینکه دست‌پرورده مولایمان علیه السلام شویم، لازم است با صبر و حوصله و نیت خالص، احادیث مربوط به خصلت مؤمنین و علائم شیعیان را با دقت مطالعه کنیم. پاسخ کافی و شافی در این احادیث نهفته است. با تبعیت از مولا و اقتدا به آثار و اعمال ایشان می‌توان به سوی ایشان حرکت کرد و در تنور مولا وارد شد.

مظلوم تر از صاحب دل شکسته وجود ندارد و خدا از هر کس مهربانتر و دلسوزتر است، حتی از خود شخص و والدین اش نسبت به آن شخص. دل شکسته لطیف ترین عنصر آفرینش است.

در مراقبه طعام، هم میوه ما را می‌برد و هم ما میوه را. هر دو از هم تغذیه می‌کنند، به یکدیگر نور می‌افشانند و علومی را منتشر می‌سازند. هدایت مسیر بر عهده هر دو است.

هر میوه، به عنوان مخلوق خداوند، علاوه بر اشتراکات، تمایزات خاص خود را دارد و هر پدیده راهی نو و معرفتی جدید به همراه می‌آورد. هر میوه آیه و نشانه ای نو با پیام ها و علومی بدیع و بی نظیر و منحصر به خود را داراست.

برای آنکه پروردهٔ دست مولا باشیم، باید به ثقلین (قرآن و عترت) تمسک جوییم و صفات برجسته مؤمن را در خود نهادینه کنیم. این صفات شامل وقار در سختی‌ها، صبر در بلا، شکر در نعمت، قناعت به روزی، عدم ظلم به دشمن، عدم زیاده‌روی برای دوستان، و داشتن آرامش درونی است.

کسی که پرورده امیرالمومنین علیه السلام باشد، مالک اشتر زمان، سلمان و ابوذر دوران می‌گردد. کلامش عطر مولا را خواهد داد و از بوی بیگانگان به دور خواهد بود. چنین فردی جذب مولا شده و رنگ و لعاب قرآن و عترت را به خود می‌گیرد و جز از چشمه ثقلین هیچ مشرعی نخواهد داشت.

اتخاذ ولیجه می‌تواند دو حالت داشته باشد: اول، کسی که آشکارا از بیعت با حضرات اعراض می‌کند. دوم، کسی که علی‌رغم محبت و ولایت، به غفلت علایق دیگری را خارج از دودمان ولایت برای خود انتخاب می‌کند. همچنین، کسانی که علوم دینی و اخلاقی خود را از غیر ساحت ائمه علیهم السلام می‌جویند و بی‌توجهی به سنت رسول خدا (ص) و ائمه اطهار (ع) نیز از نشانه‌های اتخاذ ولیجه است.

صدقه منحصر به مال و مادیات نیست؛ آموزش علم به دیگران، کمک به خلق خدا با توانایی‌ها و موقعیت اجتماعی، و حتی سلام کردن با روی گشاده نیز مصداق صدقه هستند. آیات قرآن و روایات نیز بر این گستردگی دلالت دارند.

در برابر انرژی منفی اطرافیان که بر کار و زندگی تأثیر می‌گذارد، مداومت بر استعاذه‌های هفتگی و خواندن ذکر «لا حول و لا قوه إلا بالله العلی العظیم» توصیه می‌شود. همچنین توکل بر خداوند و خواندن دعای «اللهم رب الملائکه و الروح...» می‌تواند مؤثر باشد.

شیعیان به عنوان واسطه بین مردم و اهل بیت علیهم السلام عمل می‌کنند. برای تقرب به اهل بیت، باید کسانی را پیدا کرد که خودشان حافظ دین، مطیع امر مولا و مخالف هوای نفس باشند. این ویژگی‌ها نشان‌دهندهٔ ارتباط صحیح فرد با اهل بیت است.

دگرگونی کعبه در خواب، نشان انقلاب جان امام زمان (عج) است که می‌تواند ناشی از معاصی، مظالم و نزول بلا باشد. برای رفع التهاب ناشی از این خواب‌ها، استغفار فردی و نیابتی، دعا برای سلامتی و تعجیل ظهور امام زمان (عج)، دعای عهد و آل یاسین، امر به معروف و نهی از منکر، و خواندن دعای جوشن کبیر و کمیل توصیه می‌شود.