اخلاق و عرفان

بر موحدان واجب است که مانع رواج شرک شوند. شخص مشرک کافر است و نیازی به تکفیر ندارد، اما اگر در ترویج شرک سماجت ورزد، واجب است کفر او برای همگان اعلان شود تا از آسیب‌های عقیدتی مصون بمانند. شهرت و وجاهت ظاهری مانع نقد مطالب و بیان حقیقت نیست.

اختلاف علمی اگر به معنای تبادل افکار و آراء باشد مبارک است، اما اگر به تکفیر و برچسب زدن تبدیل شود، بلای خانمان‌سوز جدال باطل است. در محضر حق، جواب کسانی که بدون علم و تحقیق، دیگران را تکفیر کرده‌اند، رسوایی و عذاب اخروی خواهد بود؛ همان‌طور که تقلید و تصدیق کورکورانه نیز چنین است.

علاقه به خرید طلا و جواهر برای خانم‌ها تا زمانی که به حد ضرورت باشد و باعث اسراف یا آلودگی به گناه نشود، اشکالی ندارد و مباح تلقی می‌شود. اما برای رسیدن به کمالات انسانی، عدم وابستگی به دنیا لازم است و نباید به متاع دنیوی دلبستگی شدید داشت.

برای رسیدن به اخلاص و حضور قلب در قرآن و نماز، در آیات و اعمال تفکر کنید، نفس خود را محاسبه نمایید، مرگ را یاد کنید و از اهل دنیا دوری کنید. همچنین با اهل ایمان بیشتر نشست و برخاست داشته باشید و به طعام خود دقت کنید. دوری از گناهان و نشر اندوخته‌های دینی نیز توصیه شده است.

برای غلبه بر علاقه شدید به ماشین، به عادل بودن خداوند، دنیا را ابزار امتحان و ابتلا دانستن، حد کفایت در بهره‌مندی از ثروت دنیوی و پیامدهای اسراف توجه کنید. برداشت بیش از حد کفایت در دنیا باعث کم شدن ذخیره آخرت می‌شود و زیاده‌روی در استفاده از وسایل نقلیه ممکن است باعث پیاده ماندن در آخرت گردد.

عارف واقعی از دنیا دلزده نمی‌شود، بلکه با نگاه به اسرار ماورایی آن، از آن به عنوان راهنما بهره می‌برد و هم دنیا و هم آخرت را کسب می‌کند. دنیا برای عارف، آیه‌ای از آیات الهی است و او از آن به عنوان مرکب راهوار استفاده می‌کند.

کسی که به ناحق ادعایی کند هلاک می‌شود و کسی که با دروغ مقامی طلب کند، محروم می‌گردد. راه میانه، جادهٔ اصلی است و هر کس اندازه خود نداند، در جهالت است. ستایش جز خدا سزاوار نیست و ملامت جز خود را نباید.

ارتباط با طبیعت، مانند گل‌ها، می‌تواند حیات جدیدی در انسان ایجاد کند. این ارتباط دوطرفه است و هرچه ناظر آگاه‌تر باشد، بهرهٔ گل نیز بیشتر خواهد بود. همانطور که طعام بر انسان تأثیر می‌گذارد، نگاه به گل‌ها نیز می‌تواند باعث تحول درونی شود.

قضاوت دربارهٔ دیگران، به‌ویژه بزرگان اهل علم، نیازمند ویژگی‌هایی چون علم کامل، عدالت و اشرافیت فنی به موضوع مورد قضاوت است. شخصیت فرد نمی‌تواند ملاک کافی برای تایید سخنانش باشد و باید با معیار ثقلین (قرآن و عترت) سنجیده شود تا از انحرافات فکری و احساسات شخصی جلوگیری گردد.

تهمت و بهتان، گناهی است که حتی شیطان نیز از انجام‌دهنده آن بیزاری می‌جوید. این عمل باعث خروج فرد از ولایت الهی و قرار گرفتن تحت سرپرستی شیطان می‌شود، اما شیطان نیز او را نمی‌پذیرد. روایت است که اگر کسی سخنی بر ضد مؤمنی نقل کند و قصدش زشت کردن چهره او باشد، خداوند او را از ولایت خود خارج می‌کند.

مرور گذشته برای شناسایی نقاط ضعف و قوت، شکرگزاری برای خوبی‌ها و استغفار برای بدی‌ها، سپس بنا نهادن آینده بر اصول اعتقادات و آموزه‌های ثقلین، راهی برای رهایی از افکار منفی گذشته است. زندگی در حال واقعیتی ندارد و حیات حرکتی است که در لحظات آفرینش‌های جدید قرار می‌گیرد؛ برنامه‌ریزی برای بندگی خدا با مدیریت عقل و پیوند با قرآن و عترت، فرصتی برای رجوع به گذشته باقی نمی‌گذارد.

برای کنترل افکار مزاحم که عنان اختیار را از دست فرد خارج می‌کنند، راهکارهایی چون روزه ماهانه، کم‌خوری، ذکر و حمد خدا، تفکر در آیات الهی، نماز شب و قرائت قرآن پیشنهاد می‌شود.

علم زمانی که با کبر و خودبینی همراه شود، به جای روشنایی، تاریکی و انحراف را به دنبال دارد. تکفیر و خطاب ناشایست دیگران می‌تواند ناشی از سوء برداشت، جهل، حسادت یا آشکار کردن مسائلی باشد که نباید.

وسواس در انجام امور منزل، به ویژه در خانم‌ها، نشانه‌ای از سستی باور باطنی و عدم بلوغ ایمانی تلقی می‌شود که فرد را مطیع شیطان و هوای نفس می‌سازد. دستورات کلی برای کنترل وسواس فکری می‌تواند برای این نوع وسواس نیز کاربرد داشته باشد.

برای کنترل وسواس فکری در عبادت، روزه ماهانه، به ویژه سه روز در ماه، کم‌خوری، ذکر و حمد خدا در آغاز و پایان کارها، تفکر در آیات الهی، نماز شب و قرائت قرآن توصیه می‌شود. ذکر «لا اله الا الله» و یاد اهل بیت (ع) نیز در نابودی وسوسه‌های شیطانی مؤثر است.

برای کنترل وسواس فکری در عبادت، روزه ماهانه (به‌ویژه سه روز در ماه)، کم‌خوری، ذکر و حمد خدا در آغاز و پایان کارها، تفکر در آیات صنع الهی، نماز شب و قرائت قرآن توصیه می‌شود. همچنین خواندن سوره حمد، چهار قل، آیت‌الکرسی و آیاتی از سوره اعراف مؤثر است.

هدف قرآن فقط خواندن و لذت بردن از لحن آن نیست، بلکه شامل اشارات و دقایق نیز هست که نیازمند تفسیر، تاویل و عمل به دستورات است. کسانی که قرآن می‌خوانند اما خلاف دستورات آن عمل می‌کنند، عالم بی‌عمل محسوب شده و به مجازات محرومیت از ذکر و یاد الهی محکوم می‌گردند.

علمی که صرفا شامل اصطلاحات باشد و فرد تصور کند به مقامی رسیده و خود را برتر بداند، حجاب ظلمانی است. عالم حقیقی کسی است که به معرفت نفس و تقوا رسیده و علمش او را به عمل صالح هدایت کند؛ وگرنه علم بی‌عمل وبال گردن است.

کمترین حد شکرگزاری، دیدن نعمت از خدا، راضی بودن به عطای او و عدم معصیت با نعمات اوست. کمال شکر، اعتراف به عجز از شکرگزاری است، زیرا موفقیت به شکر خود نعمتی جدید است که موجب شکر دیگری می‌شود و این تسلسل ادامه می‌یابد.

چهرهٔ انسان کامل در دل انسان محفوظ است و با بیداری فطرت و تمسک به قرآن و عترت می‌توان به بواطن اشیا و حقایق عالم اشراف یافت. انسان قبل از توجه به ظاهر، با باطن در ارتباط است اما غفلت آن را فراموش می‌کند. بیداری دل، راه وصول به حقایق است.