اخلاق و عرفان

اشاره به روضه ترکی در شرح حال عرفا، به مهارت شاعران ترک در استفاده از کلمات برای بازتاب سوز و گداز دل اشاره دارد، نه به زبان ترکی. زبان، لباس مراد دل آدمی است و هرچه خیاط ماهرتر باشد، لباس برازنده‌تر می‌گردد. زبان ترکی در مقطعی در این امر پیشتاز بوده است.

حفظ حجاب و حاجب بین زن و مرد دلیلی بر محرومیت زن از دانش‌اندوزی نیست. ایجاد فضای مناسب و شان زنان برای تحصیل امری محال نیست؛ برخی کشورها که اعتقادی به عفت و اخلاق ندارند، دانشگاه و بیمارستان مخصوص زنان دارند. مسلمانان در این زمینه کم‌کار و مقصرند.

رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم دروغ را نمی‌پسندند. منظور حدیث این است که اگر گفتن سخن راست باعث تشدید فتنه و کدورت شود، باید از آن پرهیز کرد. استفاده از دروغ برای اصلاح میان افراد مانند بهره‌گیری از سم مهلک برای مداواست و نیازمند تخصص، نیت شفاف و پرهیز از دروغ صریح و استفاده از توریه (کنایه و رمزگویی) است.

مقام امن الهی جایگاهی است که فرد در آن هم خود آرامش و امنیت دارد و هم پناه دیگران می‌شود؛ این مقام برای مومنان در قیامت و برای معصومین در دنیا و آخرت است. این افراد در حکم قلعهٔ امنیت و کعبهٔ امن الهی هستند.

فعال شدن جنود عقل، دوری از کسالت و بدخلقی، پناه بردن به خدا و مناجات، و بهره‌گیری از گلستان قرآن و عترت راهکارهای رفع کم‌حوصلگی و بداخلاقی هستند. امتحانات دنیوی فرصتی برای دوری گزیدن از این صفات ناپسند است و دعای هشتم صحیفه سجادیه نمونه‌ای زیبا برای استعاذه از کسالت و سوء خلق است.

لعن خدا به معنای اعلام دوستت ندارم است که باعث طرد و دوری از رحمت الهی می‌شود. در مورد افراد بی‌حجاب، اگر از مؤمنان باشند باید برایشان طلب هدایت کرد و اگر از کافران باشند می‌توان آن‌ها را لعن نمود. بی‌حجابی اگر ناشی از انکار باطنی باشد کفر است، اما اگر با وجود پذیرش دستور الهی به آن عمل نشود، ایمان باطنی دارد ولی عامل نیست و کیفر خواهد شد.

جهل و جهالت مانند تاریک و تاریک شدن هستند؛ جهل را می‌توان اسم و جهالت را مصدر یا صفتی برای جهل در نظر گرفت. جاهل آگاه به زشتی عمل خود، مانند شیطان است و به عمد گناه می‌کند. جاهل ناآگاه، مانند کسی است که کور است و ناخواسته خطا می‌کند. هر دو گروه اگر خواهان توبه باشند، خداوند می‌پذیرد.

برای ریشه‌کن کردن حسد در کودک ۵ ساله، او را با آیات شفابخش قرآن مانند سوره فلق و آیت‌الکرسی و مناجات‌هایی چون دعای هشتم صحیفه سجادیه در معرض امواج شفابخش قرار دهید. با نصیحت و موعظه، او را به دوست داشتن دیگران تشویق کنید و در صورت نشان دادن محبت به رقبا، او را تشویق نمایید و از اعمال تحریک‌کننده حسادت پرهیز کنید.

برای تحکیم ایمان هنگام مواجهه با عقاید مختلف و شبهات، باید از همراهی شیاطین انسی و جنی و نفس پرهیز کرد. اعتماد به خدا، مداومت بر قرآن و نماز شب، و زنده نگه داشتن یاد خدا در دل، به بازگشت آرامش و تقویت ایمان کمک می‌کند.

خوف و رجا دو بال پرواز عارف به سوی خدا هستند و همانند آب و نور برای رشد هر گیاه و جانداری، به طور همزمان مورد نیازند. این دو مفهوم، مانند ترکیب هیدروژن و اکسیژن که آب حیات‌بخش را می‌سازد، در کنار هم معنا پیدا می‌کنند.

تفاوت در ظهور صفات جمالیه و جلالیه خداوند در پیامبران و ائمه به رتبه و درجات آن‌ها ربطی ندارد و نمی‌توان غفلت جناب یحیی از جمال الهی را اتهام زد. رسول خدا (ص) و اهل بیت او، به دلیل علم بیشترشان، در خوف الهی از دیگران پیشی گرفته‌اند.

خوف واقعی در مبحث خوف و رجا، ترسی است که از علم و معرفت حاصل می‌شود و ناشی از عشق و ترس از فراق است، نه ترس از عذاب الهی. خوف، فرع علم است و موجب فرار از گناه می‌گردد، در حالی که رجاء، فرع یقین بوده و به طلب کردن منجر می‌شود. مؤمن همواره بین ترس از گذشته و آینده قرار دارد و حیات قلب با مرگ نفس حاصل می‌آید.

انزوای شیعیان به معنای دوری از اهل دنیاست، نه اهل ایمان. مؤمنان با جامعه برای امر به معروف و نهی از منکر در ارتباطند، اما در غفلت‌هایشان شراکت نمی‌ورزند. ارتباط آنها با جامعه برای ارشاد است، نه برای شراکت در گناه و دنیازدگی.

شیعه واقعی با ورع و تلاش در اعمال صالحه شناخته می‌شود، نه صرف ادعا. شیعیان واقعی با عبادت، زهد، سخاوت و مواسات با برادران دینی مشخص می‌شوند. ادعای ایمان بدون آزمایش و سختی‌ها پذیرفته نیست.

یاد و ذکر خدا، برکت زمان است و شکرگزاری نعمت‌ها و امتزاج ایمان با عمل صالح، برکت الهی را به همراه دارد. هستهٔ اصلی برکت در جان آدمی است و بیعت دل با امام زمان (عج) ارتباط ما را با برکات عظیم الهی افزایش می‌دهد.

تواضع، عالی‌ترین نشانهٔ تهی شدن اندیشه از شیطنت است. هنگامی که عقل در دل انسان حاکم شود و زیبایی‌های مکارم اخلاق شکوفا گردد، جایی برای ظهور پلیدی باقی نمی‌ماند و انسان به «انسان آباد» تبدیل می‌شود.

تنبیه فحاش باید متناسب با فحش او باشد. اگر مظلوم بتواند اجتهاد کرده و فحاش را تنبیه کند، در واقع تقاص نموده است. اما اگر احتمال گسترش آتش برخورد و بدتر شدن قضیه را پیش‌بینی کند، باید امر را به خدا واگذار نماید، به دستگاه قضایی شکایت کند، یا تنها برخورد تند ارشادی داشته باشد. برخورد فیزیکی بدون اجتهاد شرعی ظلم است.

فشار قبر بر محبان علی (ع) حرام است. مؤمنانی که بین زوال آفتاب پنجشنبه تا زوال آفتاب جمعه از دنیا بروند، از فشار قبر ایمن هستند. همچنین کسانی که چهار بار حج روند، سوره نساء، حم زخرف یا ن و القلم را مداومت کنند، و زوار امام حسین (ع) از فشار قبر در امان خواهند بود.

غیرت، چه دینی و چه جنسیتی، نشانه ایمان است و مرز نمی‌شناسد. اما غیرت زن در برابر ازدواج مجدد مرد (که حلال است) به معنای اعتراض به قانون الهی و نشانه کفر است. در مقابل، بی‌تفاوتی مرد نسبت به ناموس خود، نشانه دیوثی است.

هر خیری که با قصد کسب رضای خدا و بدون منت و آزار و ریا انفاق شود، مورد پذیرش درگاه الهی است. اما برای رسیدن به مقام ابرار، لازم است از چیزهایی که دوست می‌داریم انفاق کنیم. خداوند به آنچه انفاق می‌کنیم، آگاه است.