حدیث و روایات

حدیثی از امام کاظم (ع) بیان می‌کند که خرید گندم مال را زیاد، خرید آرد مال را نصف و خرید نان مال را از بین می‌برد. این حدیث به جنبه‌های بهداشتی، اقتصادی، معنوی و روانی خرید هر یک از این موارد اشاره دارد و برکت را در حفظ اصالت غذا، خودکفایی و ارتباط معنوی با خالق می‌داند.

نامه ۳۱ نهج‌البلاغه با عنوان «یا بنی» خطاب به تمام شیعیان صادر شده و نه فقط امام حسن (ع). این نامه دستورالعمل زیبایی برای سیر و سلوک الی الله است و مخاطب آن همه کسانی هستند که در مسیر الهی گام برمی‌دارند و به دنبال اعتصام به حبل الله هستند.

علم غیب معصومین فضیلت محسوب می‌شود، زیرا هم می‌توانند به غیب آگاه باشند و هم اصالت بندگی و رفتار طبیعی خود را حفظ کنند. گاهی نیز عدم آگاهی از برخی امور، مانند نتیجه واقعه لیله‌المبیت برای مولا علی (ع)، فضیلت است. علم غیب بر امور قطعی الوقوع جاری می‌شود و امکان تصرف در آن، علم را از اصالت خارج نمی‌کند.

حدیث مذکور اشاره به معرفت درجه دو نسبت به عفو و مغفرت الهی دارد. گمان بنده به بخشش الهی، او را مشمول رحمت و مغفرت ساخت، اما نباید این حدیث ما را نسبت به معصیت جسور کند، بلکه باید امید و آرزوی ما را به عفو الهی تقویت کرده و اشتیاق ما را به اطاعت الهی تحریک نماید.

حدیث «الفقر زینه الایمان» به این معناست که فقر، آراستگی ایمان است، اما نه فقر ناشی از تنبلی در کسب روزی. فقر مؤمن واقعی، پس از تلاش و کسب روزی حلال، اگر به آن گرفتار شود، زینت اوست و آزمونی برای جمال ایمانش. مناجات «أنت الغنی و أنا الفقیر» به فقر مطلق همه مخلوقات اشاره دارد، در حالی که فقر دینی مذموم است.

اصل اولیه پرهیز از قمر در عقرب است، اما اگر امکان لغو کار خیری مثل ازدواج وجود نداشته باشد، صدقه دادن، قرائت آیت‌الکرسی و توکل به خدا برای در امان ماندن از شرور آن وضعیت مؤثر است. این مانند استفاده از زنجیر چرخ در برف است.

حدیث «أجملوا فی طلب الدنیا فإن کلا میسر لما خلق له» به معنای اعتدال در طلب دنیا و پرهیز از حرص است، زیرا هر کس به رزق مقسوم خود می‌رسد. زیاده‌روی در طلب دنیا، انسان را از تکالیف دیگر باز می‌دارد و ممکن است او را به سمت معصیت سوق دهد، در حالی که رزق اضافی با اطاعت محض الهی به دست می‌آید.

محبت واقعی به اهل بیت، همراه با عمل به سخنان و اطاعت از دستورات آنهاست. صرف دوستی و سخن گفتن بدون عمل، جایگاه دوزخ دارد، اما همراهی با اهل بیت در بهشت است. این محبت باید با تبعیت از دستورات الهی و پیروی از پیامبر (ص) همراه باشد تا مورد قبول واقع شود.

درخواست حضرت موسی (ع) از خداوند برای دیدن او (ارنی)، نه از روی ندانستن امکان‌پذیری آن، بلکه برای اثبات سخن گفتن خداوند با او به قومش بود. پس از آنکه قوم موسی (ع) اصرار بر دیدن خدا داشتند، خداوند کوه طور را تجلی داد و آن را متلاشی کرد و موسی (ع) بیهوش شد. پس از به هوش آمدن، موسی (ع) توبه کرد و اقرار نمود که خداوند دیده نمی‌شود.

در حدیث، منظور از اینکه خداوند حفظ می‌کند، به معنای محافظت و نگهداری از بندگان است. خداوند بهترین حافظ و مهربان‌ترین مهربانان است و از بندگان خود مراقبت می‌نماید.

حدیث قدسی «من طلبنی وجدنی و من وجدنی عرفنی و من عرفنی عشقنی و من عشقنی عشقه و من عشقه قتله و من قلته فانا دیته» در هیچ یک از منابع حدیثی یافت نشده و نظر غالب بر جعلی بودن آن است. حدیث مشابهی در مستدرک الوسائل و بحارالانوار آمده که دربارهٔ اجابت دعا، عطا، شکر، ستر، بقاء، خیره، ابتلاء، محبت و شهادت است.