حدیث و روایات

حدیث مذکور اشاره به معرفت درجه دو نسبت به عفو و مغفرت الهی دارد. گمان بنده به بخشش الهی، او را مشمول رحمت و مغفرت ساخت، اما نباید این حدیث ما را نسبت به معصیت جسور کند، بلکه باید امید و آرزوی ما را به عفو الهی تقویت کرده و اشتیاق ما را به اطاعت الهی تحریک نماید.

شیطان نمی‌تواند خود را به شکل پیامبر یا امام تمثل دهد. اما شیطانی به نام «متکون» وجود دارد که می‌تواند در هر صورتی که بخواهد، چه کوچک و چه بزرگ، ظاهر شود و مردم را فریب دهد. این روایت از امام صادق (ع) نقل شده است که حمزه بن عماره ادعا می‌کرد امام باقر (ع) هر شب به او سر می‌زنند، که امام صادق (ع) این ادعا را رد کردند.

برای بررسی دلایل غفلت منتظران از منظر آیات و روایات، کتاب‌هایی چون «مکیال المکارم» اثر سید محمدتقی موسوی اصفهانی، «الغیبه» اثر طوسی و نعمانی، «کمال الدین» اثر صدوق، و همچنین بخش‌هایی از «بحارالانوار» و تفاسیر روایی مانند نور الثقلین و البرهان توصیه می‌شود. «گفتمان مهدویت» و «دادگستر جهان» نیز منابع مفیدی هستند.

نقل مذکور دربارهٔ حکمت تعداد اذکار تسبیحات حضرت زهرا (۳۴ الله اکبر، ۳۳ الحمدلله، ۳۳ سبحان الله) و داستان ازدواج ایشان با حضرت علی و نزول ستاره زهره، در منابع معتبر یافت نشد. تسبیحات هدیه‌ای از سوی پیامبر به حضرت زهرا بوده و تعداد آن شبیه عمارت ذکری است که بنای اعظمش جز به این ترتیب خاص تحقق نمی‌یابد.

چنین نقلی در هیچ کتب معتبر و غیر معتبر که منتسب به مولا علی (ع) باشد یافت نشده است. هرچند برخی فرازهای آن نزدیک به بعضی از کلام‌های مقدس حضرت است، اما ابتدای متن با کلام و مرام مولا در تضاد آشکار است.

استغفار به معنای طلب مغفرت و توجه خاص الهی است که باعث آمرزش گناهان و شکوفایی حسنات می‌شود. استغفار پیامبر (ص) از سر تواضع، درک عظمت الهی و برای ارتقاء مقام ایشان بوده است.

داستان حضرت یونس علیه السلام که بدون اذن الهی قوم خود را ترک کرد و به همین دلیل مبتلا به بلای نهنگ شد، صحیح است. این بلا مجازات او نبود، بلکه نتیجهٔ ترک قوم بدون اذن الهی بود و در آن ظلمت‌ها به درگاه الهی توبه کرد. لعن کردن کسانی که مستحق عذابند، جایز است اما باید با احتیاط صورت گیرد.

نقل مذکور دربارهٔ حکمت تعداد اذکار تسبیحات حضرت زهرا (۳۴ الله اکبر، ۳۳ الحمدلله، ۳۳ سبحان الله) و داستان ازدواج ایشان با حضرت علی و نزول ستاره زهره، در منابع معتبر یافت نشد. نظر قوی‌تر این است که این تسبیحات هدیه‌ای از سوی پیامبر به حضرت زهرا بوده است.

اشعار ایرج میرزا به دلیل داشتن الفاظ رکیک و مضامین مستهجن، قابلیت استفاده عمومی ندارد و او الگوی مناسبی برای جامعه نیست. شاعرانی که از مهارت کلامی خود برای حمله به مقدسات بهره گیرند، به عذاب دردناک الهی گرفتار خواهند شد، چنانکه روایات نیز بر گمراهی و گمراه کردن چنین شاعرانی تأکید دارند.

نقل مربوط به خواستگاری حسن مثنی از دختران امام حسین (ع) و اینکه سکینه به دلیل استغراق در خدا شایسته ازدواج نبوده، در منابع معتبر یافت نشد. کتاب ارشاد، خواستگاری فاطمه را ذکر کرده و به شباهت او با حضرت زهرا (س) اشاره دارد.

حکمت «مردم فرزندان دنیا هستند» به زیانکاران اشاره دارد، نه اهل ایمان و تقوا. مؤمنان فرزندان آخرت هستند و این حکمت طعنه‌ای به اهل دنیاست که چنان وابسته و فریفته آن شده‌اند که گویی از آن زاده شده‌اند و امکان جدایی ندارند. این با احادیثی که مؤمنان را به فرزندان آخرت بودن تشویق می‌کنند، منافاتی ندارد.

تلقین فقر و طول عمر به نفس، انسان را از شکر نعمت‌های الهی باز می‌دارد و به سوی حرام سوق می‌دهد. همچنین، وسوسه طول عمر باعث فراموشی مرگ و عدم آمادگی برای آخرت می‌شود. بنابراین، نباید نفس را به فقر و طول عمر حدیث کرد و اسیر وسوسه‌های آن شد.

منظور از «کلمه لا اله الا الله» در حدیث، صرف گفتن آن نیست، بلکه به معنای ثبات مرام توحیدی و کمال یقین به وحدانیت پروردگار است. عذاب الهی نیز می‌تواند شامل عذاب فراق، حجاب، طرد و موارد دیگر باشد. امام هر عصر، شرط امنیت از این عذاب‌هاست و در زمان حاضر، وجود مقدس امام زمان (عج) این شرط را دارا هستند.

حدیث سلسله الذهب امام رضا (ع) بیان می‌دارد که «لا اله الا الله» حصار الهی است و کسی که وارد این حصار شود از عذاب الهی در امان خواهد بود، اما این امر مشروط به شناخت و اطاعت از امام هر عصر است. اهل بیت (ع) خودشان شرط توحید و امنیت از عذاب هستند و این پیام در دوران فعلی و آینده نیز جاری و ساری است.

حدیث جنود عقل و جهل، بلاء و فقر را از لشکریان جهل معرفی می‌کند که با روایات دیگر مانند «البلاء للولاء» و «الفقر فخری» در تضاد است. پاسخ این تضاد در تفاوت معنایی این مفاهیم در متن حدیث است؛ بلاء جهلی دل و جان را گرفتار می‌کند، نه بلای امتحانی. فقر نیز به معنای نابودی ثروت بندگی است، نه فقر مالی.

تفسیر فرمایشات اهل بیت (ع) توسط کسانی انجام می‌شود که روایات را با خود روایات تفسیر و شرح می‌کنند. این مفسران با فراست باطنی و برهان قطعی، یافته‌های خود را تصدیق کرده و از آیات قرآن نیز برای توثیق احادیث بهره می‌گیرند. تعقل در روایات به کشف رموز آنها کمک می‌کند.

صحیفه سجادیه به دلیل تواتر روایات، نیازی به بررسی سندی ندارد و فصاحت و بلاغت آن دلیل صدور از امام معصوم است. علامه مجلسی و دیگران به اسناد متعدد و نسخ قدیمی آن اشاره کرده‌اند. تعداد ادعیه آن در نسخ مختلف ذکر شده است.

هر واعظ یا خطیب، قبلهٔ مستمعین است، به این معنا که در نماز جمعه و اعیاد، جماعت رو به امام می‌کنند و در مقام توجه به خداوند قرار دارند. پیامبر (ص) فرمودند: هر واعظی قبله است و هر مستمعی نیز قبلهٔ واعظ است. این به دلیل توجه متقابل در هنگام خطبه است.

سند حدیثی که در آن امام علی (ع) به امام حسن (ع) می‌فرمایند: «گوش خود را از شنیدن غیبت پاک دار، زیرا شنوندهٔ غیبت، شریک غیبت‌کننده است» مرسل و ضعیف است. حتی با فرض صحت، امام حسن (ع) مرکز موعظه بوده‌اند، نه شنوندهٔ غیبت.

سهو پیامبر در نماز به اراده الهی بوده و رحمت برای امت است تا در صورت سهو یا قضا شدن نماز سرزنش نشوند. این سهو عصمت ایشان را زیر سوال نمی‌برد، زیرا پیامبر تابع اراده پروردگار است و این سهو مقدس‌ترین سهو است که خالق آن را اراده کرده است.