حدیث و روایات

شش مورد ذکر شده در حدیث «سته اشیاء لیس للعباد فیها صنع» (خداشناسی، جهل، رضا، غضب، خواب و بیداری) سامانه های درونی انسان هستند که در شرایط خاص فعال یا غیر فعال می شوند. انسان در پیدایش اولیه این موارد دخالتی ندارد، اما در چگونگی بروز و ظهور آنها، مانند انتخاب بین عقل و جهل، نقش دارد.

خطای حضرت آدم و حوا علیه السلام قبل از بعثت به نبوت واقع شده است و آنها را از مقام عصمت خارج نمی‌کند، زیرا عصمت انبیاء به زمان رسالت و نبوت آنها برمی‌گردد و شامل دوران قبل از آن نمی‌شود.

آیهٔ «ربنا ظلمنا انفسنا» مربوط به حضرت آدم و حوا قبل از بعثت به نبوت است و در آن زمان مقام عصمت نداشتند. عصمت انبیاء به زمان رسالت و نبوت آنها برمی‌گردد، نه قبل از آن.

در واقعه لیله المبیت، مشرکان قصد قتل پیامبر را داشتند و علم به شهادت حضرت علی (ع) حتمی نبود، بلکه این امر از لوازم هجرت پیامبر بود. همچنین در تحلیل واقعه کربلا، بر اساس نظرات علمای شیعه مانند سید مرتضی و شیخ طوسی، امام از نتیجه امر عالم نبودند و این موضوع فضیلتی برای ایشان محسوب می‌شود.

حدیثی با مضمون پرسش حضرت موسی (ع) از خداوند دربارهٔ حکمت آفرینش و نابودی موجودات و پاسخ خداوند با مثال کاشت گندم و جدا کردن کاه از گندم، یافت نشد. این متن بیشتر شبیه به حکایات عرفانی و تفسیری است تا حدیث صحیح.

دعای توسل که شهرت دارد، توسط علامه مجلسی از محمد بن بابویه نقل شده و سند آن مرسل است، اما نفس توسل سنت بوده و به تواتر معنوی سلامت آن اثبات می‌شود. فراز «فانکم وسیلتی إلی الله» به معنای نجات از عذاب خداست، نه خود خدا. توسل به اسماء حسنای الهی نیز شرک نیست، بلکه مطابق آیه «و لله الأسماء الحسنی فادعوه بها» است.

حدیثی از پیامبر اکرم (ص) به ظهور سی دروغگو در امت اشاره دارد که اولین آن‌ها «صاحب صنعا» (اسود بن کعب عنسی) و «صاحب یمامه» (مسیلمه کذاب) هستند. هر دو این افراد ادعای پیامبری دروغین داشتند و در برابر اسلام ایستادند. مسیلمه کذاب در جنگ یمامه کشته شد.

فقر مذموم در احادیث، به فقر علمی، دینی، قرآنی، ولایی، معنوی و اخلاقی اشاره دارد، نه فقر مالی و درهم و دینار. ائمه و اولیای دین، اگرچه ممکن است دارایی داشته باشند، اما گاهی به دلیل مواسات با فقرا، فقیرانه زندگی کرده‌اند و این فقر موجب ارتقاء درجه آن‌ها شده است.

حدیث «الفقر زینه الایمان» به این معناست که فقر، آراستگی ایمان است، اما نه فقر ناشی از تنبلی در کسب روزی. فقر مؤمن واقعی، پس از تلاش و کسب روزی حلال، اگر به آن گرفتار شود، زینت اوست و آزمونی برای جمال ایمانش. مناجات «أنت الغنی و أنا الفقیر» به فقر مطلق همه مخلوقات اشاره دارد، در حالی که فقر دینی مذموم است.

حدیثی که خلاصهٔ تمام ادعیه را بیان می‌کند، از نظر سند مرسل و ضعیف است، اما انجام اذکار آن پسندیده و زیباست. این اذکار به عنوان نسخه‌ای در تنگی زمان تجویز شده و نباید مانع از پرداختن به سایر دعاها و عبادات شد.

بین عیسی بن مریم (ع) و حضرت محمد (ص)، شخصیت‌هایی چون شمعون، یحیی، منذر، سلیمه و برده قرار داشتند که حجت نبودند. سلسلهٔ اوصیا از آدم (ع) تا پیامبر (ص) در این متن ذکر شده است که هر یک وصی پیامبر پیش از خود بوده‌اند.

جمله «أنا عند المنکسرة قلوبهم» (من نزد کسانی هستم که قلب‌هایشان برای من شکسته است) به سند مرسل وارد شده و سند آن ضعیف است. با این حال، بررسی متنی حدیث به قوت خود باقی است و مضمون آن که خداوند با قلب‌های شکسته است، مورد تأیید روایات دیگر نیز می‌باشد.

کتاب مستقلی که به‌طور خاص به علل و عوامل قساوت و مرگ قلب بپردازد، معرفی نشده است. برای یافتن پاسخ باید به منابع حدیثی مختلف مراجعه کرد. در بحارالانوار و کافی روایاتی دربارهٔ قساوت قلب و راه‌های درمان آن ذکر شده است، از جمله توصیه به خوردن عدس برای تلطیف قلب.

روایتی در کتاب کافی نقل شده است که هرگاه شیطان بشنود کسی نام محمد یا علی را صدا می‌زند، مانند سرب یا قلع ذوب می‌شود. همچنین روایات دیگری دربارهٔ فضیلت نامگذاری فرزندان به این اسامی و اثر آن در دفع فقر ذکر شده است.

کتاب مرجع برای شناخت محرمات، واجبات، مکروهات و مستحبات، «اصول کافی» اثر شیخ کلینی است. این کتاب توسط انتشارات دارالحدیث نیز به چاپ رسیده است.

سخن گفتن سر مبارک امام حسین (ع) بر فراز نیزه و در خرابه شام، امری بعید نیست و با توجه به قدرت الهی و نطق اعضا بدن در قیامت، این اتفاق ممکن است. مدارک معتبری از علمای شیعه و سنی بر خواندن قرآن توسط سر مبارک ایشان وجود دارد که صحت این خبر را تأیید می‌کند.

حدیثی که در آن پیامبر (ص) به دوست‌داران حضرت فاطمه (س) امر می‌کنند به رشته‌های چادر ایشان چنگ بزنند، از نظر سندی ضعیف است اما محتوای آن در باب مقام شفاعت حضرت زهرا (س) قابل توجه است. محبت واقعی به حضرت فاطمه (س) همراه با تبعیت از ایشان است و تنها محبان پاکرو قادر به تمسک به چادر ایشان هستند.

سازگاری با مردم نصف ایمان و نرمی با آنها نصف زندگی است. منظور از آمیزش با نیکان باطنا و با بدکاران ظاهرا، تحمل رنج‌ها و پرهیز از حمله به آنهاست، نه بی‌تفاوتی یا نفاق. این حدیث به سیاست‌های زندگی اجتماعی و رفتار سنجیده در برابر ناهنجاران اشاره دارد.

شناخت نفس به معنای درک محدودیت‌های وجودی و رسیدن به علوم آفرینش است. با شناخت نفس، زمینه رشد فراهم شده و انسان به معرفت پروردگار می‌رسد که اصل محبت و عبادت است. هر کس خود را بشناسد به نهایت علم رسیده و کارش بزرگ می‌شود.

اصل اولیه پرهیز از قمر در عقرب است، اما اگر امکان لغو کار خیری مثل ازدواج وجود نداشته باشد، صدقه دادن، قرائت آیت‌الکرسی و توکل به خدا برای در امان ماندن از شرور آن وضعیت مؤثر است. این مانند استفاده از زنجیر چرخ در برف است.