حدیث و روایات

اعتبار کتاب حدیثی که پس از بحارالانوار تألیف شده، به منبع احادیث آن بستگی دارد. اگر احادیث از کتب اربعه یا مشهور باشد، نیازمند بررسی سندی و متنی است. اگر از کتب اهل سنت باشد، توثیق آن دشوارتر است. اگر احادیث سابقه در منابع شیعه و سنی نداشته باشد، دقت نظر بیشتری برای تشخیص جعلی بودن لازم است. همچنین اگر کتاب شرح و تفسیر باشد، نقد آن ضروری است.

نقش نگین حضرت سلیمان (ع) «سبحان من ألجم الجن بکلماته» بوده است. این عبارت به معنای «پاک و منزه است خداوندی که جن را با کلمات خود لجام نهاد و مهار کرد» می‌باشد. متن به تفصیل به نقش انگشتر پیامبران و ائمه (ع) پرداخته است، اما در مورد نماد دو مثلث روی هم و تبدیل آن به نماد اسرائیل، پاسخی ارائه نشده است.

حدیث قدسی «من طلبنی وجدنی و من وجدنی عرفنی و من عرفنی عشقنی و من عشقنی عشقه و من عشقه قتله و من قلته فانا دیته» در هیچ یک از منابع حدیثی یافت نشده و نظر غالب بر جعلی بودن آن است. حدیث مشابهی در مستدرک الوسائل و بحارالانوار آمده که دربارهٔ اجابت دعا، عطا، شکر، ستر، بقاء، خیره، ابتلاء، محبت و شهادت است.

هیچ مستند تاریخی و روایی برای جواز قمه‌زنی از وجود مقدس حضرات اهل بیت (ع) نیامده است. این موضوع فاقد پشتوانه روایی و تاریخی از سوی معصومین (ع) است.

تفاوت تعداد رکعات نمازهای یومیه به این دلیل است که ده رکعت از آن‌ها (دو رکعت ظهر، دو عصر، دو صبح، دو مغرب، دو عشاء) جزو سنت‌های اصلی هستند و سهو در آن‌ها موجب بطلان نماز می‌شود. هفت رکعت دیگر (دو رکعت ظهر، دو عصر، دو عشاء، و یک رکعت مغرب) نیز سنت هستند اما سهو در آن‌ها قابل جبران است. دلیل بلند خواندن نماز مغرب و صبح در متن ذکر نشده است.

در حدیثی که حضرت امیرالمؤمنین (ع) تک تک حروف را نام‌های خدا معرفی می‌کنند، منظور از «زین المعبودین» تنها در صورتی قابل توجیه است که کلمه «المعبودین» را به معنای «العابدین» در نظر بگیریم. در غیر این صورت، این فراز از روایت به هیچ تاویلی تصدیق نمی‌شود.

کتب معتبر شامل روایت‌های اذکار ائمه اطهار عبارتند از: صحیفه علویه و التحفه المرتضویه، صحیفه سجادیه، اصول کافی (باب الدعاء)، عده الداعی و نجاح الساعی (با ترجمه‌های مختلف)، فلاح السائل و نجاح المسائل (با ترجمه‌های مختلف)، المصباح للکفعمی و جلد ۸۳ بحارالانوار. همچنین کتب سید بن طاووس و گردآوری جناب قیومی نیز ذکر شده‌اند.

سنت، شامل احادیث و سخنان امامان، نمی‌تواند ناسخ قرآن باشد. امامان معصوم، مفسران و مبینان قرآن هستند و هر آنچه بیان می‌کنند باید در قرآن موجود باشد. اگر آیه‌ای منسوخ شده باشد، ناسخ آن نیز باید در قرآن باشد، زیرا رسول خدا و ولی خدا جز ابلاغ آشکار وظیفه‌ای ندارند.

حدیث صحیح است و بیان می‌کند که هیچ‌کس جز خود امام زمان (عج) نمی‌تواند نقش او را در قبال نابودی کفر و شرک در جهان انجام دهد. این حدیث منافاتی با تشکیل دولت و حکومت اسلامی در سرزمین‌های اسلامی، فریضه امر به معروف و نهی از منکر، یا دفاع از سرزمین‌های اسلامی ندارد.

الگو سازی از سنت پیامبر (ص) امری عبادی است که باید با نام خدا، برای خدا و با رضایت او انجام شود. ارائه زیباترین طریق، کسب مقدمات علمی، تسلط بر ارکان عاملیت، انعکاس الگو در رفتار، توضیح محاسن سیره و سنت، تشریح حکمت‌های جنگ‌ها و پاسخ به شبهات، از جمله راه‌های تقویت انگیزه برای این امر است.

بسیاری از احادیث درباره زنان، به دلیل برداشت نادرست از واژه «عوان» یا اشاره به زنان غیرمؤمن و فاسد است. در واقع، اسلام بر مدارا و حمایت از زنان تأکید دارد و زن مؤمن یار و یاور مرد برای رسیدن به رستگاری است. ملاک اصلی در اسلام تقواست، نه جنسیت.

آشنایی تخصصی با احادیث شریف نیازمند آغاز حرکت علمی با جهاد با نفس و تهذیب آن است. خداوند راه هدایت باطنی را با بهره‌گیری از آیات قرآن و با احتیاط تا ظهور امام زمان (عج) می‌گشاید.

تقابل عقل و جهل از نوع تضاد است، نه نقیضین یا تضایف؛ زیرا هر دو اموری وجودی هستند و اجتماعشان در یک محل و زمان واحد محال است. جهل از عقل آفریده نشده، بلکه هر دو دارای تشخص مستقلی هستند. شجره طیبه تمثیلی از نفس و جان عقل و شجره خبیثه تمثیلی از جهل است.

روایتی مبنی بر اینکه حضرت عباس (ع) ذخیره امیرالمؤمنین (ع) برای امام حسین (ع) بوده و در جنگ صفین مانع شرکت ایشان شده‌اند، در منابع مستند یافت نشده است. برخی شواهد نیز نشان می‌دهد که ایشان در جنگ صفین شرکت نداشته‌اند.

کیفیت شهادت حام ابن حیم در رکاب امیرالمؤمنین علیه السلام به صورت قطعی در روایات نقل نشده است. با این حال، روایتی از تفسیر قمی وجود دارد که حام پس از آموزش قرآن و شرایع توسط امام علی علیه السلام، در شب هریر جنگ صفین همراه ایشان بود و سپس کشته شد. احتمالاتی در مورد چگونگی شهادت او، مانند تجسد مادی یا کشته شدن در ستیز با شیاطین، مطرح شده است.

حدیث امام صادق (ع) دربارهٔ استجابت دعا بیان می‌کند که گاهی خداوند دعای کافر را از روی استدراج و لعنت زود مستجاب می‌کند و گاهی دعای مؤمن را برای امتحان، ارتقای درجه یا به دلیل مصلحت، نگه می‌دارد. این اجابت‌های سریع برای کافران، مشمول رحمت الهی نیست و ممکن است به لعنت الهی مبتلا باشند.

اجازه ورود جبرئیل به زیر کساء، لبیک به فرمان الهی بود و نشان از جایگاه پیامبر دارد. وحی الهی ابتدا از جان پیامبر عبور کرده و سپس توسط جبرئیل به صورت الفاظ عربی به ایشان منتقل می‌شود. این دریافت ثانوی است و نشان می‌دهد که پیامبر اکرم (ص) در مرتبه‌ای از قرب الهی قرار دارند که حتی جبرئیل نیز برای درک کامل آن نیاز به اذن ایشان دارد.

برای استفاده از روایات بحارالانوار، باید توجه داشت که تمام احادیث آن معتبر نیستند. توثیق روایت علاوه بر سند، به متن نیز بستگی دارد و می‌توان با روش‌های مختلف، از جمله مقایسه با قرآن و علوم دیگر، به حجت شرعی دست یافت. اخبار آحاد نیاز به بررسی دقیق‌تری دارند.

ملاک اصلی در نقل و نشر احادیث، معرفت و شناخت حدیث است، نه لزوما اذن علما. ارزش هر فرد به میزان معرفت و شناخت اوست و خداوند نیز بر اساس عقل و شناخت، محاسبه می‌کند. فهم درست مقصود حدیث، بالاترین درجهٔ ایمان را برای مؤمن به ارمغان می‌آورد.

تکرار یک خواب برای انسان عادی، دلیل بر انجام قطعی آن کار نیست، زیرا خواب انبیاء مرتبه‌ای از وحی است و با خواب ما قابل مقایسه نیست. ملاک شناخت خواب صادقه برای انبیاء، اطمینان الهی است و برای انسان‌های عادی، قلب سلیم و پاک از شک است که رویای صادقه را جزء هفتاد جزء نبوت می‌دانند.