دعا و مناجات

توبه بنی‌اسرائیل با چهل روز گریه و انابه، موجب شد خداوند ۱۷۰ سال از عذابشان را ببخشد. حضرت صادق (ع) فرمودند که اگر شیعیان نیز چنین کنند، خداوند فرج را می‌رساند. وظیفه ما این است که با گریه، دعا و عمل صالح برای تعجیل ظهور امام زمان (عج) تلاش کنیم.

به زن بارداری که به دلیل ترس دچار اذیت روح و جسم شده است، توصیه می‌شود به دعای ۲۱ و ۵۴ صحیفهٔ سجادیه پناه ببرد. این ادعیه به جهت آرامش‌بخشی و رفع ترس و اضطراب برای مادر و جنین مفید است.

نور و برهان خداوند نزد حضرات معصومین علیهم السلام است؛ یعنی خداوند حقایق را توسط آنان آشکار می‌کند و انسان را از تاریکی به روشنایی می‌رساند. پیامبر اکرم (ص) برهان و امام علی (ع) نور هستند، چنانکه در تفسیر آیه «یا ایها الناس قد جاءکم برهان من ربکم و انزلنا الیکم نورا مبینا» آمده است.

این دعا را می‌توان با دعای «أنت الذی وسعت کل شیء رحمه و علما» تأویل کرد. «أناجیک یا موجودا فی کل مکان» یعنی تو را می‌خوانم ای کسی که علمت، رحمتت و قدرتت در همه چیز موجود است، نه اینکه ذاتا در همه جا حضور داشته باشد.

دستورالعمل‌هایی برای پذیرفته شدن در جمع و درخواست‌ها وجود دارد که برخی سند معتبری ندارند و باید از آن‌ها پرهیز کرد. برای اخذ نتیجه بهتر، استمرار دعای ۳۳ صحیفه سجادیه، ذکر «لا حول و لا قوه الا بالله» و «و أفوض أمری إلی الله إن الله بصیر بالعباد» توصیه می‌شود.

علاوه بر دعاهایی که در رساله‌ها برای قنوت از معصومین علیهم السلام نقل شده، دعاهای دیگری نیز از ایشان در منابع روایی مانند فقه منسوب به امام رضا (ع)، کافی، مصباح المتهجد و وسائل الشیعه وارد شده است. این دعاها شامل عباراتی برای طلب مغفرت، رحمت، عافیت و همچنین درود بر پیامبر و آل اوست.

برای حضور قلب در نماز، دوری از دنیا و رغبت به آخرت، تربیت، معرفت و تهذیب نفس مؤثر است. دقت در مقدمات نماز مانند وضو، تاثیر بسزایی دارد. نماز خود را آخرین نمازتان بدانید و عبارات و نیت‌ها را قبل از ادا، از دل بگذرانید؛ یعنی قبل از گفتن، با تمام وجود قصد کنید.

برای حضور قلب در نماز، دوری از دنیا و رغبت به آخرت، تربیت، معرفت و تهذیب نفس مؤثر است. دقت در مقدمات نماز مانند وضو، تاثیر بسزایی دارد. نماز خود را آخرین نمازتان بدانید و عبارات و نیت‌ها را قبل از ادا، از دل بگذرانید؛ یعنی قبل از گفتن، با تمام وجود قصد کنید.

ذکر صلوات، «لا اله الا الله»، «الله اکبر» و هر ذکر تقدیسی، تسبیحی، تمجیدی، ثنایی و تضرعی که شامل اسماء حسنای الهی باشد، توصیه شده است. این اذکار مقدمه‌ای برای اذکار دیگر و بیانگر توحید هستند و مجموعهٔ نماز نیز ذکر و یاد خداست.

از جمله کتاب‌های مهم در زمینه ادعیه که روایت‌شده از معصومین (ع) هستند، می‌توان به اقبال الاعمال، جمال الاسبوع، فلاح السائل و نجاح المسائل، عده الداعی و نجاح الساعی، البلد الامین و الدرع الحصین، مفاتیح الجنان، زاد المعاد، مفاتیح الفلاح و مصباح المتهجد اشاره کرد. همچنین صحیفه علویه و فاطمیه نیز قابل ذکرند.

برای رسیدن به عشق الهی و خواندن نماز صبح از روی عشق نه ترس، باید کاری کنیم که خدا عاشق ما شود و این با پیروی از رسول خدا (ص) میسر است. پیروی از رسول، چنگ زدن به قرآن و عترت است. محبت واقعی به خدا، باعث پاکی باطن، اخلاص، صداقت، وفای به عهد و بهترین اعمال می‌شود.

هر عملی که خارج از مسیر قرآن و عترت باشد، شیطانی و بی‌نتیجه تلقی می‌شود. بنابراین، برای ایجاد محبت بین دو نفر، باید به راه‌های مشروع و مورد تأیید قرآن و اهل بیت (ع) توسل جست و از راه‌های غیرشرعی پرهیز کرد.

برای فراموشی ظلم دیگران از ذهن، باید از خداوند یاری خواست و به اهل بیت (ع) توسل جست. آیه ۱۰ سوره حشر که درباره طلب مغفرت و دوری از کینه نسبت به مؤمنان است، در این زمینه ذکر شده است.

خوشبو کردن محیط دعا، به سرعت اجابت دعا می‌افزاید. این کار با ایجاد فضایی معنوی و آرامش‌بخش، می‌تواند به تمرکز بیشتر دعا کننده و در نتیجه، اجابت سریع‌تر دعا کمک کند.

ذکر «ما شاء الله کان لا حول و لا قوة إلا بالله العلی العظیم» برکاتی چون دفع شر شیطان، رفع غم و غصه، وسواس و اجابت دعا را به همراه دارد. حوقله نیز که مخفف «لا حول و لا قوه الا بالله» است، همین معانی را داراست و هر دو عبارت از یک ریشه مشتق شده‌اند و در روایات برای دفع بلا و رسیدن به سعادت ذکر شده‌اند.

علت اصلی ترس و اضطراب‌های غیرمقدس و غیرمعقول، غفلت و دوری از خداوند است. برای رفع این حالات، دعای ۲۱ صحیفه سجادیه (هنگامی که امری غمگین کند و گناهان او را به خود مشغول سازد) و دعای ۵۴ صحیفه سجادیه (در گشوده شدن اندوه ها) توصیه شده است.

دعای توسل نامی خاص برای دعاهای مشخصی است که در آن‌ها به خدا توسل جسته می‌شود، مانند «إنا توجهنا بک إلی الله و توسلنا بک إلی الله». زیارت عاشورا نیز زیارت ویژه‌ای برای امام حسین (ع) است که در دل آن توسل به ایشان نیز وجود دارد.

دعای توسل با معرفت به حقانیت و عظمت اهل بیت (علیهم السلام) و با چاشنی توحید، می‌تواند تمام ابعاد زندگی انسان را در بر بگیرد. این دعا در هر سطحی از زندگی که با عرفان توسل همراه باشد، مجاز است.

برای قنوت نماز وتر، دعاهای مختلفی سفارش شده است. از جمله دعای رسول خدا (ص) که در آن طلب هدایت، عافیت، برکت و نجات از شر قضا الهی می‌شود. همچنین دعای امام صادق (ع) که با توحید و صفات خداوند آغاز شده و در آن طلب رحمت و عافیت از خدا می‌شود. پس از آن می‌توان هفتاد بار استغفار کرد و از آتش جهنم به خدا پناه برد.

اسم «العلی» به معنای بلندمرتبه و متعال است. مداومت بر ذکر آن باعث احیای قلب و ارتقاء روح و جان آدمی می‌گردد. تکرار آن با تعداد مشخص توصیه نمی‌شود، اما این ذکر مبارک در کنار اذکار دیگر الهی در کتب ماثور آمده است.