معرفت‌شناسی

انسان‌ها به آثار اعمال خود آگاهی پیدا نمی‌کنند زیرا مراد از آثار، راه و روش، نشان و نیات اشخاص است و هر انسانی با تیز کردن نظر خود می‌تواند به آن آگاه شود. رسیدن به این مرتبه در دنیا ممکن است و خداوند اعمال و آثار آن‌ها را ثبت و ضبط می‌کند.

قوه خیال، نمایشگر دل است و به هر شبکه‌ای که دل متصل باشد، محتوای آن را پخش می‌کند. اگر دل با عقل مدیریت شود، به ملکوت متصل شده و تحت الهامات رحمانی قرار می‌گیرد. این اتصال، تخیلات و اندیشه‌های صادق، چه در خواب و چه در بیداری، به همراه می‌آورد. هرچه عقل و مکارم اخلاق قوی‌تر باشد، تخیلات شفاف‌تر و صادق‌تر خواهد بود.

در ابتدای خلقت، مخلوقات دارای ظرفیت رشد بودند و می‌بایست به سوی مرتبه عالی‌تر حرکت می‌کردند؛ برخی به این امر تحقق بخشیدند و برخی دیگر سقوط کردند. انسان‌ها نیز در این مرحله دچار لغزش شدند و پس از افت مقام، بایستی سیر تکاملی خود را آغاز کنند.

عالم پس از مرگ، آغاز سیر جدید انسان برای کشف حقایق است و با رفع حجاب‌ها، شناخت روح آسان‌تر می‌شود. تلاش‌های علمی و معرفتی انسان در دنیا، نورانیت بیشتری برای رسیدن به شناخت برتر در آن جهان فراهم می‌آورد. برخی افراد ممکن است حتی در همین دنیا به شناخت روح دست یابند.

احساس سریع‌تر گذشتن زمان نسبت به گذشته می‌تواند واقعی باشد و مفهومی به نام برکت زمان وجود دارد که غفلت از خالق و کفران نعمت باعث زوال آن می‌شود. گذر زمان به مبدأ و نحوهٔ سنجش آن بستگی دارد و این مفهوم حقیقت علمی دارد.

عذاب را تنها عامل (نفس و جان) می‌چشد، زیرا اعضا و جوارح ابزارند و ادراک‌کنندهٔ اصلی درد، نفس است. البته اعضا در برابر وظایف محوله بازخواست می‌شوند و در صورت خطا در انجام وظایف ابزاری خود، مجازات خواهند شد.

غذا مانند نرم‌افزاری است که در سخت‌افزار ذائقه انسان راه‌اندازی می‌شود و شیرینی و لذت در نهاد انسان ادراک می‌گردد. غذاها پیام‌آور لذت از جانب خدا هستند و دل بیدار آن را دریافت می‌کند. هر آفریده‌ای بنا به لیاقت خود رموزی دارد و هرچه لایق‌تر باشد، تبدیل به نرم‌افزارهای لذت، شادی و نور می‌شود.

درک انسان از هستی همواره تفسیری است و حقیقت آن زمانی آشکار می‌شود که انسان به اصل و ریشهٔ وجود خود و اتصال آن به مبدأ عالم برسد. خزائن همه چیز نزد خداست و ما جز به اندازهٔ معلوم آن را دریافت نمی‌کنیم. خداوند در قرآن می‌فرماید: «و إن من شیء إلا عندنا خزائنه و ما ننزله إلا بقدر معلوم» و «أ و لم ینظروا فی ملکوت السماوات و الأرض و ما خلق الله من شیء».

برای رهایی از خواب‌های آشفته، مراقبت بر اعمال روزانه، محاسبه نفس قبل از خواب، توبه از گناهان، شکر نیکی‌ها و عبادات، مداومت بر اذکار و مناجات، و قرائت قرآن توصیه شده است. خواب باید با نیت عبرت و دوری از تمایلات نفسانی باشد و نباید مانع ادای فرائض دینی شود.

اگر از سلامتی جسم و روح خود اطمینان دارید، بار حافظه خود را از مسائل دنیوی و لهوی سبک کنید. سپس با تزکیه، معجون قرآن و عترت را به دل خود بچشانید تا حافظه زمینی و آسمانی شما تقویت شود.

آمادگی برای آخرت و مرگ با سلوک علمی و عملی در مسیر الهی حاصل می‌شود. تقوا، پیش انداختن توبه، غلبه بر شهوت و دوری از غفلت، راهکارهای اصلی هستند. باید خدا را پرهیز کرد، با اعمال نیک بر مرگ پیشی گرفت و آنچه باقی می‌ماند را با آنچه زوال می‌یابد خرید.

مکاشفات، کشف و شهود، و طی الارض می‌توانند از جانب شیطان باشند، همانطور که خواب‌های رحمانی و شیطانی داریم. شیاطین با تصرف در قوه باصره، می‌توانند امور خارق‌العاده‌ای را به انسان بنمایانند. راه تشخیص حق از باطل، سنجش با قرآن و عترت است. ترک اعمال ظاهری، راهی برای رسیدن به مقامات بالاتر نیست و می‌تواند فریب شیطان باشد.

مفهوم وجود، با وجود بدیهی بودن، می‌تواند از مبهم‌ترین مفاهیم باشد. همانطور که ماهی در آب به دنبال آب می‌گردد و با گل‌آلود کردن آن، درکش را دشوارتر می‌کند، تلاش برای فهم وجود نیز می‌تواند به ابهام آن بیفزاید. بنابراین، بدیهی بودن مفهوم وجود خالی از خطا نیست.

فطرت در همه انسان‌ها ثابت و غیرقابل تغییر است، اما ممکن است با غبار غفلت پوشیده شود. کودک، محصول حیات ذری است و ارواح عالم ذر دارای درجات مختلفی از طیب و خبث بوده‌اند. بنابراین، پاکی کودک مطلق نیست و به انتخاب‌های او در عالم ذر بازمی‌گردد.

انسان همزاد جنی ندارد، اما همراه او هم فرشته و هم شیطان وجود دارد که هر دو او را به سوی خود دعوت می‌کنند. فرشتگان حافظ انسان را از شیاطین و آفات حفظ می‌کنند و تنها کسانی که به علوم غریبه روی می‌آورند، راه را برای ورود اجنه باز می‌کنند.