مهدویت

مضطر کسی است که به درد و سختی غیر قابل تحملی افتاده و چاره‌اش از هر سویی بریده باشد. امام زمان (عج) به خاطر خطری که دین خدا را تهدید می‌کند، مضطرند. ایشان دعای اجابت شدهٔ خدا برای عالمیان هستند و به دعایشان بلاها دفع می‌شود، اما در عین اضطرار، خواستشان مطیع و تسلیم خواست خداست.

قضاوت امام زمان (عج) به قضاوت داوود (ع) تشبیه شده است، زیرا هر دو از علم و حکمت بالایی برخوردارند و می‌توانند به فهم مستقیم موضوعات دست یابند. با این حال، امام زمان (عج) امتیازی برتر دارند، چرا که به علم الهی منزلت یافته و معدن علم محسوب می‌شوند و هیچ امر مجهولی برایشان باقی نمی‌ماند.

اعمال نیک محبان باعث شادی امام زمان (عج) و اعمال زشت باعث حزن و اندوه ایشان می‌گردد. طبق روایات، اعمال بندگان هر پنجشنبه به ایشان و رسول خدا (ص) عرضه می‌شود و مشاهدهٔ معصیت خدا موجب اندوه ایشان خواهد شد.

حضرت نرجس خاتون، عروس فاطمه و خدیجه کبری و مادر امام زمان (عج) است. او افتخار پیوند با فرع شجرهٔ نبوت را یافته و نور در نور و میوه در میوهٔ شجرهٔ محمدی (ص) محسوب می‌شود. مقام او به واسطهٔ این پیوند الهی و جایگاه مادری‌اش برای امام عصر (عج) رفیع است.

امام زمان (عج) نشان درخشان ولایت تکوینی خداوند، ستاره دوازدهم اراده مطلق الهی و نمایشگر ولایت مطلقه الهی و آیت عظیم و اعظم الهی است.

مراد از اهل مشرق و مغرب در این حدیث، مؤمنان و منتظران حضرت نیستند، بلکه افرادی از شرق و غرب عالم هستند که شناخت صحیحی از اسلام ندارند. وقتی مشاهده می‌کنند فردی ندای اسلام سر داده، گروه‌هایی چون امویان، عباسیان، وهابیان و داعشیان در ذهنشان تداعی می‌شود و دچار ترس و اضطراب می‌گردند. اما بارقهٔ لطف الهی دل‌ها را خواهد ربود و وجه تمایز حضرت با مدعیان دروغین آشکار خواهد شد.

این حدیث به قیام‌هایی اشاره دارد که با داعیهٔ برافراشتن پرچم خلیفهٔ الهی، پیش از قیام حضرت قائم (عج) صورت می‌گیرد. قیام بدون اذن امام معصوم، سبب مصیبت و بلا و افزایش رنج اهل بیت و شیعیان می‌شود. سخن امام حسین (ع) در مورد لزوم قیام در برابر ستمگران، در شرایطی که خود ایشان نیز به دلیل همین قیام دچار مصیبت شدند، مؤید این مطلب است.

حدیث «لن تهلک امة انأ فی اولها و عیسی فی آخرها و المهدی فی وسطها» از نظر سندی متصل نبوده و مرفوع است و تطبیق آن با مستندات دشوار است. با این حال، مسلم است که حضرت مهدی (ع) امام زمان حضرت عیسی (ع) بوده و ایشان از یاوران و تحت بیعت آن حضرت هستند.

پرسش دربارهٔ این است که آیا «احمد» از القای امام زمان (عج) است و اگر مخفی است، چرا در روایات به آن تصریح شده و آیا مخفی بودن به معنای کم بودن استعمال است. برای پاسخگویی به این موضوع، نیاز به بررسی روایات مرتبط است تا بتوان آن‌ها را نقد و تحلیل کرد.

بداء در محتومات زمانی رخ نمی‌دهد که ارادهٔ الهی حتمی و قطعی باشد. سنت‌ها و کلمات خداوند، مانند پیروزی حق بر باطل و استقرار حکومت عدل توسط امام مهدی (عج)، تغییرناپذیرند. با این حال، خداوند هرچه را بخواهد محو و هرچه را بخواهد اثبات می‌کند و «ام الکتاب» نزد اوست.

الزامی در روایات مبنی بر اینکه یمانی واقعی جزو مهدیین باشد دیده نمی‌شود. اما از نشانه‌های یمانی، همزمانی او با خراسانی و سفیانی است و حکم ولایی‌اش در سال ظهور اعلام خواهد شد. مهدیین گروهی از شیعیان هستند که مردم را به دوستی و معرفت حق فرا می‌خوانند.

دوازده امام، همگی مهدی هستند و امام دوازدهم، قائم آل محمد و خاتم اوصیاست. اما دوازده مهدی دیگر، مردمی از شیعیان هستند که مردم را به دوستی و معرفت حق اهل بیت دعوت می‌کنند و همچون اقماری، خورشید علم حضرت مهدی را منعکس می‌سازند.

شناخت مهدیین (۱۲ مهدی غیر از ۱۲ امام شیعه) بر اساس روایات، نیازمند داشتن صفاتی چون حفظ نفس، دین، مخالفت با هواهای نفسانی و اطاعت از مولا است. این صفات در فقهایی که حافظ دین خود هستند و مطیع امر مولای خویش می‌باشند، یافت می‌شود.

نام پدر گرامی حضرت محمد (ص) عبدالله بوده است و نه حسن. برخی روایات که در آن‌ها نام پدر امام مهدی (عج) با نام پدر پیامبر (ص) یکی دانسته شده، ممکن است دچار اشتباه یا زیاده‌روی در نقل باشند، چنانکه در روایات دیگر نام پدر امام مهدی (عج) عبدالله ذکر شده است.

بهترین نسخه برای استغاثه به امام زمان (عج)، خواندن دو رکعت نماز و سپس دعای منقول از کتاب المزار الکبیر است. در این دعا، ضمن سلام بر حضرت و شهادت به امامت ایشان، به مقام محمود و شفاعت مقبولشان نزد خدا قسم خورده و از ایشان خواسته می‌شود که برای برآورده شدن حاجت، در پیشگاه الهی شفاعت کنند.

ادعای مشاهدهٔ امام زمان (عج) پیش از ظهور سفیانی و صیحهٔ آسمانی، دروغ و افتراست. این حدیث بر عدم امکان ادعای نیابت خاصه پس از غیبت کبرای امام (ع) تأکید دارد و هرگونه ادعای مشاهده در این دوران را رد می‌کند. توقیع شریف به علی بن محمد سمری این مطلب را تأیید می‌کند.

امکان ملاقات با امام زمان (عج) وجود دارد، اما نیازمند درک و شناخت عمیق از ایشان است که غالبا دیدگان از آن ناتوانند. روایات نیز بر این نکته تأکید دارند که زمین هیچ‌گاه از حجت خدا خالی نیست، هرچند ممکن است مردم به دلیل ظلم و گناه از شناخت او کور شوند. همانطور که یوسف (ع) مردم را می‌شناخت ولی آنان او را نمی‌شناختند.

دسته‌بندی یاران امام زمان (عج) به چهار گروه اوتاد، ابدال، نجباء و صلحاء، بر اساس حدیث و روایت معتبری وارد نشده است. این تقسیم‌بندی به نظر می‌رسد بیان ذوقی یا برگرفته از عقاید صوفیه باشد.

عبارت «ولا تحاولوا کشف ماغطی عنکم» که در روایتی از امام زمان (عج) آمده، به این معناست که انسان نباید در پی کشف اموری باشد که از او پوشیده شده است. این شامل مسائلی مانند زمان ظهور حضرت مهدی (عج) و محل زندگی ایشان می‌شود. در چنین مواردی باید تسلیم امر الهی بود و امور را به اهل آن واگذار کرد.

روایتی با سند صحیح از امام زمان (عج) که در آن برای دعای شیعیان آمین می‌گویند و برای لغزش‌هایشان استغفار می‌کنند، در منابع شیعه یافت نشد. اما روایتی از امام صادق (ع) وجود دارد که ایشان محبت خود را به شیعیان ابراز کرده و بر اهمیت ورع و اجتهاد تأکید نموده‌اند.