کلام و عقاید

قرآن کلام الهی است که مرزهای زمان و لازمان را درنوردیده و علم خداوند به خلقت و فنای جهان یکسان است. زمان مفهومی حقیقی و پیچیده است و نباید آن را صرفا انتزاعی دانست، بلکه باید با دقت به آیات الهی نگریست.

محمد و آل محمد (ص) مخلوق و مربوب حضرت خالق و رب العالمین هستند و به حق عبد او می‌باشند. خداوند قادر است که تک تک موجودات عالم را به تنهایی بیافریند، اما محمد و آل محمد (ص) صنعتی از صنایع الهی هستند که خالق هستی با آن به صناعت زیبایی‌ها پرداخته است.

جایگاه اهل بیت (ع) در خلقت والا است، اما قیاس خدا با مخلوقات جایز نیست زیرا خداوند بزرگتر از آن است که با مخلوقات قیاس شود. خداوند بی‌نیاز از علت و اسباب می‌آفریند و چگونگی آن از درک ما خارج است. علت دانستن اهل بیت (ع) برای خلق، نیازمند توضیح بیشتر است.

جهان برای بقا نیازمند خالق هستی‌بخش است، همانطور که لامپ برای روشنایی به برق نیاز دارد. تغییر زمان و مکان نیازمند امری فراسوی آنهاست. اگر خالق رها کند، عالم معدوم می‌شود، زیرا عالم هستی در وجود و دوام خود به او وابسته است.

خداوند متعال برتر از آن است که جسمیت یابد و محدود به فهم مخلوقات باشد. ناتوانی در تجسم خدا نشان از فطرت پاک خداشناسی است. بهترین راه ارتباط با او، راز و نیاز و درک حضور اوست که با او می‌بینیم، می‌شنویم و لذت می‌بریم.

تصویری که از یک شیء خارجی در ذهن ما شکل می‌گیرد، در لایه‌های مختلف وجود انسان، از جمله عقل، لاهوت، جبروت، ملکوت و ناسوت، تشکیل می‌شود. این تصاویر و اطلاعات متعدد، باعث ارتباط انسان با شواهد موازی و طبقاتی می‌گردد. در نهایت، نفس انسان که مبدأ المبادی اوست، با علم در ارتباط است.

آثار مخلوقات، نشانه‌ها و علائمی هستند که با مهارت و تخصص می‌توان از طریق آن‌ها به خود مخلوقات اشراف یافت. امضا و ردپا، نمونه‌هایی از آثارند که ویژگی‌های افراد را بازتاب می‌دهند. رویت باطنی، نقشه کامل و شناسنامه جامع افراد است و کلید شناخت مخلوق محسوب می‌شود.

اختیار مخلوق با ولایتش ظهور پیدا می‌کند و در واقع، اختیار همان جان ولایت است. منظور از ولایت رسول خدا (ص) و اهل بیت (ع)، امکان تسلط و غلبهٔ اختیار و ولایت آنها بر ولایت سایر مخلوقات است، چنانکه آیهٔ شریفهٔ احزاب نیز بر این امر دلالت دارد.

هر موجود صاحب اختیار، بهره‌ای از ولایت دارد که دامنهٔ آن می‌تواند از امور جزئی مانند تکان دادن انگشت تا امور بزرگی چون زنده کردن مرده (به اذن الهی) باشد. با این حال، تمام این ولایت‌ها اعطایی خداوند است و محکوم و مقهور ولایت الهی است؛ هیچ ولایتی از حیطهٔ ولایت خداوند خارج نیست و باید به امضای او برسد تا تحقق یابد.

خزینهٔ الهی می‌تواند مصداقی از «کل شیء» باشد که در امام مبین احصا شده است. حضرت علی (ع) به عنوان شاه بندهٔ خدا و آفریدهٔ محبوب او، تجلی این خزینه است که در جانش تمام مخلوقات احصا شده است. این احصا، حضرتش را به سرزمین آفریده‌های خدا تبدیل می‌کند، هرچند که تنها خدا از تحدید حدود پاک است.

ربوبیت تکوینی و تشریعی در حقیقت در جان ولایت الهی قرار دارد. تشریع جلوه‌ای از تکوین است و ولایت خداوند بی‌مانند است. اعطای ولایت به مخلوقات، آن‌ها را از حریم بندگی خارج نمی‌سازد و ولایت بندگان خدا تحت قهر و غلبه ولایت الهی است. معصومین (ع) بلندترین دامنه ولایت را دارا هستند که هم تکوین و هم تشریع آن توسط خالق صورت می‌گیرد.

خداوند قادر و متعال تنها روزی‌رسان است و می‌تواند بدون واسطه روزی دهد، اما حکمت الهی ایجاب می‌کند که روزی از طریق اسباب و راه‌های مختلف تأمین شود. معصومین (علیهم السلام) به عنوان واسطه‌های فیض الهی، مسیر طی طریق روزی هستند و تکریم مقام ایشان بخشی از حکمت الهی است.

احساس سریع‌تر گذشتن زمان نسبت به گذشته می‌تواند واقعی باشد و مفهومی به نام برکت زمان وجود دارد که غفلت از خالق و کفران نعمت باعث زوال آن می‌شود. گذر زمان به مبدأ و نحوهٔ سنجش آن بستگی دارد و این مفهوم حقیقت علمی دارد.

مراد از شاکله در آیه ۸۴ سوره اسراء، نیت آدمی است که از قلب آغاز می‌شود و بر اساس اختیار شکل می‌گیرد. این اختیار به هر شخص توانایی انتخاب متفاوت و غیر همسان را می‌دهد و همین امر باعث می‌شود که مخلوقات در سطوح و اعمال خود تفاوت داشته باشند.

قرآن کیفیت تکلیم موسی (ع) را نامعلوم می‌داند و هرگونه قیاس را رفع می‌کند. پیامبر اکرم (ص) دارای احوالاتی از دریافت‌های سبحانی هستند که می‌تواند از تکلیم فراتر باشد. در مقام «قاب قوسین او ادنی»، هیچ مخلوقی، حتی ملائک، پر نمی‌زدند و مقام پیامبر (ص) برتر از هر مقامی بود.