کلام و عقاید

با توجه به مطلب «اراده اول جان تمام اراده‌هاست»، منظور از اراده اول، اراده مطلق الهی است که بدون هیچ قید و حدی، چه زمانی و چه مکانی، صادر شده و تمام گذشته، حال و آینده را در بر می‌گیرد. اراده‌های بعدی، تفسیری از همین اراده اول هستند و هر کس با آن مرتبط شود، بر کل زمان و مکان و اتفاقات مشرف می‌گردد.

عبادت، ظهور و اظهار بندگی است و اطاعت یکی از ابزارهای عبادت الهی به شمار می‌رود. در اطاعت، پذیرش و عمل به فرمان الهی متصور است که با آن اثبات بندگی می‌شود و اطاعت به واقع از مصادیق عبادت است. عبادت مقامی است که در آن اراده محض الهی متجلی می‌گردد و شامل حال و قال و رفتار و فراتر از آن است.

فرزندان غیرجنسی انسان شامل سلول‌ها، ذرات بدن و امواج وجود ماست که با خروج از بدن و آمیختگی با عناصر دیگر، پدیده‌های جدیدی را شکل می‌دهند. این پدیده‌ها، مانند سلول‌های بدن، نسبت خاصی با ما دارند. علاوه بر جنبه جسمانی، ابعاد روحانی ما نیز در مواجهه با ماده و فرا ماده، آثار بدیعی خلق می‌کند.

نقش ما در تدبیر امور جسم و جان، مانند خلبان هواپیماست؛ ما در ساخت و حفظ تجهیزات نقشی نداریم، بلکه باید با خلبانی زیبا، خود را به مقصد برسانیم. «مدیران مدبر جان آدمی» تجهیزات بندگی و زیستی ما را مدیریت می‌کنند و وظیفه ما، هدایت صحیح این مسیر است.

حدود اختیارات هر موجود، میزان تکالیف و ماموریت او را مشخص می‌کند و خداوند هر موجود را به تجهیزات لازم برای انجام ماموریتش مجهز کرده است. بر اساس آیه «لا یکلف الله نفسا إلا وسعها»، هیچ عذری برای تقصیر در انجام ماموریت وجود نخواهد داشت.

سند خطبه البیان منسوب به امیرالمؤمنین علیه‌السلام محل گفتگوست و در کتب معتبر شیعه ذکر نشده است. صحت‌سنجی متن آن تنها با مسیر دعای «اللهم عرفنی نفسک...» ممکن است که نیازمند حصول مقامات توحیدی است و بدون آن، منقبت ولایت سم مهلک است.

هر آنچه یاد خدا را در دل کمرنگ کند و انسان را به غیر خدا مشغول سازد، نشانه حضور شیطان است. عبادات صوری و افراطی که موجب فراموشی خدا و سبقت از قرآن و عترت شوند نیز در این زمره قرار می‌گیرند. خلوص و عبادت خالصانه به مدت ۴۰ روز، شیاطین را از دل تبعید کرده و جای آن را به میمنت می‌بخشد.

علم حقیقی سه چیز است: آیهٔ محکم که نشان آشکار و راه درک متشابهات است، فریضهٔ عادله که وظایف بندگی الهی را تشکیل می‌دهد، و سنت قائمه که آئین و قوانین و مکارم اخلاق را شامل می‌شود. دانش‌هایی مانند انساب عرب و اشعار، دانشی است که اگر کسی نداند زیانی متوجهش نمی‌گردد و به فردی هم که آن را بداند سودی نمی‌رساند.

مرگ به توقف نفس است نه روح؛ نفس آدمی از لحظهٔ انعقاد نطفه آغاز می‌شود و با تکمیل اعضا و جوارح، ارواح چهارگانه بر بدن مستقر می‌گردد. خاموشی کامل آدمی نشان رحلت نفس است، نه از کار افتادن قلب بدون روح.

فراموشی گناه و به تبع آن فراموشی توبه، از بدترین اشکال نسیان و غالب‌ترین تسلط شیطان بر قلوب آدمی است. خداوند با یادآوری گناهان، زمینهٔ استغفار را فراهم می‌کند تا انسان پاک از دنیا برود، زیرا شیطان در این امر تسلط ندارد.

مقدمهٔ کتاب اصول کافی از کلینی است که در آن از احادیث بهره برده است. این کلام که در آن به اهمیت درک دین از قرآن و سنت و خطر گرفتن دین از مردم اشاره شده، برای تمام دوران جاری است.

خداوند تمام موجودات را با حکمت آفریده است. حیوانات برای رفع نیازهای خود مسیرهای مختلفی را انتخاب کرده‌اند و برخی با دست درازی به منهیات، گرفتار شکم و شهوت خود شده‌اند. طریق زیبا و متین رفع حوائج را به راه‌های سخت و دشوار تغییر داده‌اند.

حجاب اکبر به اسماء اکبر برمی‌گردد و رابطه محض لذت و زیبایی با خالق، فراتر از زیبایی و لذت است. اراده الهی در مبتدای خلقت، اسم اکبر است و چون خلقی است، در حکم پوشش و حجاب است. ذات الله اشاره‌پذیر نیست و اراده، پوششی است که بنده را به معرفت الله راهنمایی می‌کند.

خدمت به خلق خدا، تنها بخش کوچکی از لوازم عبادت الهی است، نه تمام آن. حقیقت عبادت، رابطه خاص میان عابد و معبود است که کسی در آن شراکت ندارد. نباید لوازم عبادت را با خود عبادت یکی پنداشت که شرک در عبادت است.

اولین مخلوق در اوج دانایی بود، نه اوج معرفت. معرفت با خلق جهل و یا با حجاب جهل معنی پیدا می‌کند. حجاب جهل باعث می‌شود دانایی در جوهر آدمی ناپیدا و نامحسوس گردد، هرچند که موجودیت دارد.

مخلوق در ابتدای خلقت در «مطلق دانایی» بود، نه اوج معرفت. نیاز به معرفت و خلق حجب پس از جدایی و برای شروع تلاش جهت وصول حس و حظ صورت پذیرفت. هویت اولیه با تمسک به ثقلین و اطاعت از قرآن و عترت بازیافتنی است.

خواندن خدا با اسم‌هایش، در واقع توجه و عنایت پروردگار به بنده است و هر کس خدا را بخواند، اجابت می‌شود. اجابت اولیه همان توجه پروردگار است و اجابت در برآورده شدن حاجات، مشروط به رعایت شروط دعا، توحید، شناخت خدا، و تسلیم اوامر اوست؛ در غیر این صورت، یا تعجیل، تأخیر، یا تعویض در اجابت رخ می‌دهد.

رسیدن به قاعدهٔ «عدم تغییر و تحول در ذات پروردگار» با استدلال بر این نکته است که هرگونه تغییر و تحول نیازمند نقص، محدودیت، و وابستگی به زمان و مکان است. ذات خداوند متعال کامل، بی‌نیاز، و منزه از این صفات است و ارادهٔ او فراتر از زمان و مکان تحقق می‌یابد.

امام علی (ع) با گفتن «فزت و رب الکعبه» (رستگار شدم قسم به پروردگار کعبه)، به حقیقت کعبهٔ ملکوتی و جایگاه خود به عنوان مقتدای بندگان خدا اشاره کردند. این عبارت، اعلام رستگاری ایشان در لحظهٔ شهادت بود و پاسخی به تهمت‌های دشمنان.

امارت حضرت علی (ع) شامل حال پیامبر اکرم (ص) نمی‌شود؛ بلکه پیامبر (ص) بر حضرت علی (ع) صدارت، ریاست، ولایت و امارت دارند. امارت رسول خدا (ص) بر مؤمنان، مقدم بر امارت حضرت علی (ع) است و ایشان بر علی (ع) نیز امیرند.