کلام و عقاید

عوالم پایین‌تر به نوعی آیت و نشانهٔ عوالم بالاتر محسوب می‌شوند و پایین تنزیل بالاست. در آیه «الله نور السموات و الارض»، تعبیر «آیت» برای رابطهٔ خلایق با نور الهی، بهتر از «سایه» است، زیرا بر بذل وجود از خالق به مخلوقات و هدایت آنها دلالت دارد.

تمام انبیاء عظام در حوزه مسئولیت خود دارای عصمت بودند، اما رتبه بندگی، روح و روان، عبادت و اطاعتشان متفاوت بود. درجه عصمت انبیاء با گستردگی رسالتشان فرق داشت. مقام امامت برتر از نبوت است و ائمه اطهار علیهم السلام وارث تمام انبیاء عظام هستند.

نشستن در جایگاه پیامبر و ائمه اطهار (ص) به معنای بندگی حقیقی خداست. آنان هدف خلقت را محقق ساخته‌اند و ما نیز وظیفه داریم با بندگی خدا، به این مقصد برسیم. وجود پاک آنان خالی از هرگونه رجس و شرک و شک است و تمایل به پاکیزگی از پلیدی، لازمهٔ رسیدن به این مقام است.

الواح، صفحاتی بودند که آیات تورات بر آن‌ها منقوش شده بود و جنس آن‌ها از زبرجد بهشتی یا زمرد سبز بود. این الواح در واقع مصحف تورات محسوب می‌شوند و نزد حضرت بقیةالله الاعظم (عج) محفوظ است. برخی روایات نیز اشاره دارند که الواح در اثر غضب حضرت موسی (ع) شکسته و برخی باقی مانده‌اند.

تحقق اراده الهی از طریق علم، مشیت، تقدیر و قضا و امضای او به نمایش در می‌آید و سجدهٔ مخلوق نیز از این قانون الهی مستثنی نیست. سجده، حال و اثر ویژه‌ای است که از این قانون کلی تبعیت می‌کند و نشان‌دهندهٔ تسلیم وجود و افعال موجودات در برابر ارادهٔ الهی است.

همه مخلوقات، اعم از مؤمن و کافر، با تمام وجود و افعالشان در سجدهٔ محض الهی هستند؛ زیرا هیچ امری بدون اراده و تقدیر الهی تحقق نمی‌یابد. سجدهٔ طوعی با اختیار و اطاعت است، اما سجدهٔ کراهت، که عاصیان به آن دچارند، نیز تحت قهر و ارادهٔ الهی است و به معنای خروج از خلقت نیست.

خداوند نور آسمان‌ها و زمین است به معنای ایجاد کننده، دوام بخش و هدایت کننده آن‌ها. نور خدا وجود بخش و هدایت کننده است و خالق نور و تاریکی هر دو است. تصور مادی از نور خدا محدود کننده است؛ نور او بر هر چیزی قهر و غلبه دارد و هر نوری مخلوق اوست.

استکبار به معنای خروج از بندگی خدا نیست، بلکه به معنای ابا از سجدهٔ اطاعت و رضایت است؛ هرچند شخص همچنان در قهر و ارادهٔ الهی باقی است. سجدهٔ کراهت، که کافران و عاصیان به آن دچارند، نیز در ارادهٔ الهی است و به معنای خروج از ربوبیت خدا نیست، بلکه دوری از رحمت اوست.

اراده و اختیار مخلوق، خود ساجد خالق است و در مسیر اطاعت یا عقاب، با حسن یا سوء اختیار تحقق می‌یابد. اگرچه همه مخلوقات به اصل و حقیقتشان خدا را سجده می‌کنند، اما انسان با اختیار خود می‌تواند حسن یا سوء اختیار را برگزیند و این انتخاب، نتیجهٔ همان سجدهٔ ارادهٔ اوست.

سجده به معنای اظهار کمال ذلت و خواری و اطاعت محض است. اگر مخلوقی از مسیر رضایت الهی اعراض کند، این اعراض نیز تحت تقدیر و اراده خالق صورت می‌گیرد و بنده همچنان تحت قهر و غلبه اراده الله است، که این نمایش سجده‌ای خلاف مسیر رضاست.

علم غیب ائمه معصومین (ع) در زمان امامت به اذن الهی است، اما قبل از آن و در زمان لیلة المبیت، امام علی (ع) علم غیب نداشتند تا زیبایی فداکاری ایشان آشکار شود. عملکرد امام حسین (ع) در کربلا نیز بر اساس عقلانیت محض و علم به آینده بود و ایشان به عمر سعد درباره خوردن گندم ری هشدار دادند.

خلایق که از پرتو نور محمدی (ص) هستند، اگر این بارقه را در سایه لطف و بندگی خدا به نیکویی کشت و زرع نمایند، نتیجه‌اش نور اعظم الهی خواهد بود، همان‌طور که دانه‌های گل استعداد درخت شدن را دارند و می‌توانند تبدیل به درخت اصل خود شوند.

الگوگیری از پیامبر اکرم (ص) به صورت جزئی معنا نمی‌یابد، بلکه اثبات آن با کلیت الگو تحقق می‌یابد. پذیرش کامل ولایت و امامت، عامل ایجاد ارتباط و اتصال ناگسستنی با مبدأ اعلای بندگی خداست و اگر به صد در صد برسد، بنده خدا در جان ولایت استحاله خواهد شد.

مقام والای پیامبر اسلام (ص) ترکیبی از شایستگی‌های اکتسابی ایشان در عوالم نور و ذر و همچنین برگزیدگی خاص الهی است. ایشان ابتدا با اثبات لیاقت و کسب مرتبه عالی بندگی، شایستگی خود را نشان دادند و سپس ردای عوالم بالا را بر تن نمودند و به حقیقت محمدی جلوه گر شدند.

شرایط فقیهی که جزو نایبان عام حضرت بقیة الله (عج) محسوب می‌شود، شامل این موارد است: صائنا لنفسه (خودنگهدار)، حافظا لدینه (حافظ دین خود)، مخالفا لهواه (مخالف هوای نفس) و مطیعا لأمر مولاه (مطیع امر مولای خود). این صفات نشان‌دهندهٔ تقوا و تعهد فقیه به وظایف دینی و الهی است.

نایبان عام حق ورود به حیطهٔ مخصوص امام، ولی و خلیفهٔ خدا را ندارند؛ زیرا آنها از خود چیزی ندارند و تنها وظیفهٔ آنها رویاندن نهال‌های قرآن و عترت است.

بیعت با کسانی که پندارند امام هستند و امام نباشند، صحیح نیست؛ حتی اگر علوی و فاطمی نسب باشند. زیرا کسانی که دروغ بر خدا بسته‌اند و جایگاه متکبران دوزخ است، چهره‌شان در روز رستاخیز سیاه خواهد بود.

صفات تفضیلی در قرآن برای خدا به کار می‌روند تا زیبایی خلقت او را توصیف کنند، زیرا عظمت او قابل وصف نیست و هر چیزی در برابر او صفر است. خداوند با هیچ چیز قابل مقایسه نیست، زیرا سنخیتی بین او و مخلوقات وجود ندارد. توصیفاتی مانند «احسن الخالقین» نشان‌دهنده زیبایی وصف‌ناپذیر خلقت اوست.

کسی که به درجه اجتهاد در اصول رسیده باشد، توانایی استنباط احکام عملی خود را دارد و نیازی به تقلید از مجتهد دیگر ندارد. چنین فردی می‌تواند مسائل توحید را درک و تحلیل کند و به راحتی احکام شرعی خود را استنباط نماید.

علم خداوند مخلوق نیست، بلکه عین ذات اوست. درایت حدیث مقدم بر روایت آن است و باید روایات را با قرآن و روایات صحیح سنجید. مراد از «العلم ذاته» نفی جهل از ذات حق و احاطه علمی او به تمام خلایق بدون واسطه است. خداوند برتر از آن است که با علم وصف شود، بلکه او تجلی دهنده علم است.