کلام و عقاید

امام حقیقت و روح حاکم بر ستون فقرات خلقت است و خلائق بی‌نیاز از او نیستند. با شهادت هر امام، بلافاصله امام دیگری جانشین او می‌شود. حکمت دوام امامت با وجود ظلم‌ها، آزمون خلقت است و استقرار مطلق نظام حق در پایان زمان تحقق خواهد یافت.

فقر تنها به معنای کمبود مالی نیست، بلکه شامل محرومیت از آرامش و شادی باطنی نیز می‌شود که گناهکاران، حتی با وجود ثروت فراوان، از آن بی‌بهره‌اند. رزق واقعی، بهره‌مندی از شیرینی‌هاست و ثروت زیاد ممکن است وبال باشد. عذاب الهی در دنیا یا آخرت حتمی است و تأخیر آن به معنای رهایی نیست.

اذن حکومت از سوی خداوند است؛ برای انسان صالح، این اذن از روی محبت و هدایت امت است و برای انسان غیر صالح، از روی تنبیه، تعذیب و امتحان. خداوند در قرآن می‌فرماید که اگر مردم یکدیگر را دفع نکنند، زمین فاسد می‌شود، اما این سنت الهی است که با اراده او تحقق می‌یابد.

طینت انسان در دو کیفیت علیون و سجیون شکل می‌گیرد که خمیرمایه اصلی خلقیات و صفات باطنی اوست. این طینت‌ها با هستی‌های شش‌گانه (نوری، جوهری، هوائی، مائی، ناری، ترابی) و جوارح و جوانح آمیخته شده و تنوع خلقت را ایجاد می‌کنند. عهد الست تنها یکی از جهان‌هایی است که انسان طی کرده و تغییر طینت سجینی به علیینی با دعا و توبه امکان‌پذیر است.

نظریات فلسفی تنها زمانی اسلامی تلقی می‌شوند که به نص صریح ثقلین (قرآن و عترت) مورد تأیید باشند. عالم ماده به اراده الهی خلق شده و با اراده او نیز از بین می‌رود. تداوم فیض الهی نیز تنها به خواست او مربوط است و او بر افعال خویش مسلط است. هیچ اجماعی بر نظریه وحدت شخصی وجود نیست.

نیابت خاص، انتصابی مشخص و با امضای مستقیم امام زمان (ع) است که سخن و گفتارش حجت خدا محسوب می‌شود و مردمی نیست. اما نیابت عام، با خرد و شعور افراد جامعه شکل می‌گیرد و مرجع رفع مسائل شرعی و دینی است، هرچند تأیید یا رد آن از سوی امام (ع) معلوم نیست.

تخصیص نیابت عام بعد از نائبان خاص به فردی خاص، انکار نیابت عام است، زیرا سطح عقل افراد متفاوت است و هر کس معقول ذهنی خود را اعلم می‌پندارد. تعیین نائبان عام برتر نیازمند تحقیق جامع است، زیرا ممکن است افراد گمنامی این وجاهت را داشته باشند اما معروف نباشند.

نایب عام همان روایت صحیحه و مشروحه و سخنگوی اهل بیت (ع) است، یعنی کتاب و رایانهٔ زندهٔ اهل بیت (ع). امام زمان (ع) شجرهٔ حیات بندگی خداست و اتصال به آن همان نیابت عام است که رتبه‌بندی دارد؛ هر کس اعلم را نشناسد، امام زمانش را نشناخته است.

حجت الهی که همان سلطان است، شامل دنیا و آخرت می‌شود. اهل بیت (ع) جلوه اعلای سلطان الله و حجج الهی بر اهل دنیا و آخرت هستند و رحمت و برکات الهی از طریق ایشان نازل می‌شود. اتصال به این حجت الهی، راه رسیدن به قدرت و توانایی لازم برای عبور از مرزهای عالم است.

آفرینش انسان از گل خشکیده از لجن متعفن، آزمونی است تا انسان پستی را به اعلی برساند و با غلبه بر امکان گناه و مکروهات، هنر بندگی را به نمایش گذارد. این گل بدبو، ماده اولیه انجام گناه است، اما انسان با تبدیل آن به خوبی و زیبایی، به عنصر اولیه خود بازمی‌گردد و در قیامت، خیر و شر به صاحبانشان بازمی‌گردد.

روح الهی که در انسان دمیده شده، روحی مخلوق و برگزیده است که خداوند آن را به خود نسبت داده و شرافت بخشیده است، مانند نسبت دادن خانه کعبه یا لقب خلیل به پیامبر. این روح، متحرک و هم‌جنس باد است و نام روح از آن گرفته شده است. این روح مخلوق، مصنوع، محدث، مربوب و مدبر است.

لفظ نیابت عام در عصر غیبت به صورت تساهل و تسامح به کار می‌رود، زیرا مرجعیت دینی بر اساس اعلمیت و تشخیص عقل افراد جامعه شکل می‌گیرد و منحصر به شخص خاصی نیست. هر کسی که در مسیر انتخاب اعلم قرار می‌گیرد، مرجع رفع حوائج عبادی می‌شود و این مراجع تکثیر می‌گردند.

تقسیم جهان به لاهوت، جبروت، ملکوت و ناسوت، تقسیم‌بندی ذوقی است و در متون دینی مطلب خاصی درباره آن وجود ندارد. مراتب وجودی پیامبر (ص) و اهل بیت (ع) پیچیده و اسرارآمیز است و احادیث مذکور، بخشی از عجایب وجودی آنان را منعکس می‌کند.

فرشتگان امکان معصیت دارند اما کیفیت آن متفاوت از انسان است؛ آنها هوای نفس ندارند اما در دامنه آفرینش خود امتحان می‌شوند و امکان ترقی دارند. آیه «لا یسبقونه بٱلقول و هم بأمره یعملون» به طبقات خاصی از فرشتگان اشاره دارد که در داستان خلقت آدم علیه السلام، تلاش کردند مانع خلقت او شوند و به همین دلیل مجازات شدند.

آتش دوزخ بر حضرت فاطمه (س) و ذریه پاک او حرام است و خداوند به خاطر ایشان آتش را از شیعیان دور می‌کند. همچنین، آتش دنیوی نیز اذن تأثیر بر اجساد مطهر ایشان ندارد، مگر از باب آزمون و ابتلا. روایات متعددی به نورانیت و عصمت ایشان و ارتباط آن با آیه نور اشاره دارند.

وصف پروردگار با صفات علیا، برای جلوگیری از تعطیل فهم بشر و درک برتری ذات اوست. اعتماد به خدا با درک اینکه صفاتش از ذاتش برتر است، تقویت می‌شود. عدالت و حکمت او فراتر از تصور ماست و هدفمندی خلقت و معاد را تقویت می‌کند.

شیطان با تکیه بر شناخت قوای آدمی، ترکیب شهوت و عقل، و اطلاع از اخبار سماوی، حدس زد که تعداد کمی از انسان‌ها را نمی‌تواند گمراه کند. این سخن بیشتر شبیه تهدید و قدرت‌نمایی بود که از روی عصبیت، حمیت، عجب، غرور و حسد بیان شد. شباهت تمایلات جن و انس و مختار بودن انسان، حدس او را قوی‌تر می‌کرد.

روایت «العلم نقطة کثرها الجاهلون» به آغاز و وحدت علم اشاره دارد که در نهایت به پیامبر و آل محمد (ص) می‌رسد. علم حقیقی، وحدت‌یافته و نامحدود است و کثرت ظاهری، ناشی از جهل است. نقطه، مرکز و منشأ آفرینش و تجلی علم الهی است.

عزم انسان به معنای تصمیم و پیمان قلبی است که برای تحقق آن نیازمند مشیت و اراده الهی است. قاهریت خداوند به معنای تسلیم محض آفریده‌ها در برابر اوست. بدون اذن الهی، هیچ عزمی جزم نمی‌شود و هر عزمی بدون علم به این حقیقت، نشانه گستاخی است.

مقام محمود، پسندیده‌ترین مقامی است که خداوند به پیامبر اکرم (ص) و خاندان مبارکش عطا می‌کند و شامل امتیازاتی چون کلیدداری خزائن الهی، جلوس عرشی، پرچم حمد، کلیدداری بهشت و جهنم، و شفاعت خاص است. این مقام در روز محشر مورد غبطه همگان قرار می‌گیرد.