کلام و عقاید

زمان و مکان دو نوع تفسیر از هستی هستند که کاملا با هم مرتبط بوده و تاروپود بینش ما را از عالم هستی تشکیل می‌دهند، اما وحدت ندارند. درک ما از خلقت، شهود مکانی و مرتبط ساختن آن با خاطرات، شهود زمانی است؛ در خلقت واحد، زمان معنایی نمی‌یابد.

در طی الارض، ابعاد بالاتر همچون پنجره‌هایی به روی فرد گشوده می‌شود و او فراتر از ابعاد سه‌گانه قرار می‌گیرد. درک ما از تغییرات و حرکت در عالم هستی، زمان را تفسیر می‌کند، اما ابعاد بالاتر امری دیگر است و طی طریق در این شرایط ویژگی‌های خاص خود را خواهد داشت. دانشمندان اسلامی در این علوم مظلوم هستند.

در حیات برزخی، افرادی که در دنیا نقص‌هایی در دریافت معارف داشته‌اند، مانند کودکان، مجنونان یا افراد در دوران فترت، مورد امتحان قرار می‌گیرند. این افراد تحت تعلیمات و معالجات مختلف قرار گرفته و پس از آن آزمایش می‌شوند تا بستر هدایتشان فراهم گردد.

سوال قبر و نکیر و منکر، مخصوص کسانی است که ایمان خالص یا کفر خالص دارند و عاقبتشان در لحظه مرگ کاملا مشخص است. این سوال صرفا به منزله‌ی امضا بر ختم کارنامه‌ی دنیای آن‌هاست. اما دیگران تا روز قیامت از این سوال معاف هستند و در قیامت پاسخگو خواهند بود.

جایگزین کردن ذکر «یا علی» به جای نام خدا در محاورات و پیام‌ها، اگر با قصد و عمد باشد، به معنای افتادن به راه کفر و الحاد است. اما اگر هدف از گفتن ذکر «یا علی» صرفا به خاطر محبت و ارادت باشد، باید بدانیم که مولا علی (ع) دوست دارند که نام خدا را ورد زبان خود سازیم و راه صحیح عرض ارادت، سلام و صلوات است.

گفتن «یا علی علیه السلام» در پایان محاورات، اگر به عنوان جایگزین ذکر خدا و به قصد فراموشی او باشد، شرک محسوب می‌شود. اما اگر به عنوان وسیله‌ای برای یاد خدا و ابراز محبت به آن حضرت باشد، صحیح است. معصومین علیهم السلام بهترین وسیله برای تقرب به خداوند هستند و نباید آن‌ها را مقصد نهایی قرار داد یا از نامشان سوء استفاده کرد.

آیهٔ «نفخت فیه من روحی» به روح مخلوق و برگزیدهٔ الهی اشاره دارد که به آدم (ع) نسبت داده شده است، نه بخشی از ذات خدا. نسبت دادن روح به خدا، حکایت از شرافت و ارزش والای آن دارد. آیهٔ «فمن تبعنی فإنه منی» نیز بیانگر نسبت تشریفی و مقامی است و به معنای پیوستن پیروان به اهل ایمان و تقواست.

خداوند متعال نامی را آفرید که بی‌صدا و بی‌حروف بود. طبق روایات، اسم خدا غیر از اوست و هر چیزی که نامی بر آن واقع شود، مخلوق است، جز خداوند که خالق اشیاء است. خداوند با اسمایش شناخته می‌شود اما غیر از آنهاست و هر کس او را با غیر او بشناسد، مشرک است.

ذات الهی فراتر از آن است که تفسیر شود و با اسمایش نامگذاری می‌گردد. لفظ «الله» به معنای سلطان ریز و درشت هستی، غالب بر هرچه هست و خواهد بود، و تنها امید عالمیان است. این لفظ بیانگر سیطرهٔ مطلق او بر همه چیز و شایستگی او برای عشق و شیفتگی است.

فرشتگان از اعمال انسان اثر می‌پذیرند؛ با گناه و تعدی انسان، ملکوت که سرزمین ملکوتیان است نابود می‌شود و این به معنای نابودی فرشتگان است. همچنین فرشتگان در مصیبت امام حسین (ع) می‌گریند و از اعمال انسان اذیت می‌شوند.

صرف رهیابی به عالم ذر یا ملکوت، کلید رسیدن به پاسخ سوالات و اسرار نیست؛ بلکه باید با امام مبین در ارتباط بود و ولایت او بر دل حاکم شود تا به شبکه علم الهی متصل گردیم. سفر به عالم ذر با قرآن و عترت ممکن است.

عبادت و بندگی به صورت تکوینی در همه مخلوقات الهی وجود دارد، زیرا همه جز بندگی وجهه دیگری ندارند و در مدار قانون الهی سیر می‌کنند. اما در عرصه تشریع، تنها چهارده معصوم علیهم السلام به مقام حقیقی عبادت و انجام صحیح وظایف بندگی دست یافته‌اند.

برداشت جبر از سخن امام تحریف معانی است و هیچ جای کلام ایشان چنین مفهومی اخذ نمی‌شود. اطاعت زمانی مطلوب است که توام با تصدیق و یقین باشد و با اختیار منافاتی ندارد، زیرا انسان می‌تواند آن را انتخاب نکند. راه هدایت به انسان نشان داده شده و انتخاب با خود اوست، مانند خورشید که روشنایی‌اش لطف الهی است و ما را مجبور به دیدن نمی‌کند.

دیدن خود در محضر امام زمان (عج) را می‌توان به معنای یاد خدا دانست، زیرا اولیای الهی، چشم بینا، گوش شنوا و زبان گویای خدا در میان خلق هستند. تقرب به آنان، نشانه عارف بودن به حق حضرتشان است و در غیر این صورت، تنها ادعایی بیش نیست.

این عبارات که به صورت پرسش و پاسخ از خدا نقل شده، ذوقی است و نویسنده تلمیحاتی به آیات داشته است. اما جمله آخر آن، یعنی «چون من از تو هستم و تو از من»، به دلیل نسبت دادن صدور خدا از مخلوق، بوی شرک می‌دهد و با مبانی توحیدی در تضاد است. این جمله جاهلانه و گستاخانه است و خدا را صادر مخلوقات معرفی می‌کند.

این عبارت که انسان تنها موجودی است که ادعای وجود خدا دارد و رفتارش خلاف آن است، نادرست است. زیرا نه تنها انسان به خدا باور دارد، بلکه تمام ذرات عالم نیز او را تسبیح می‌کنند. آیه شریفه «تسبح له السماوات السبع و الأرض و من فیهن» گواه این مطلب است.

ماهیت امری حقیقی و مخلوق است که بعد از وجود و در ارتباط با تقدیر الهی شکل می‌گیرد. وجود، نفس مشیت الهی و ماهیت، شامل شدن تقدیر الهی در ایجاد موجود است. درک وجود خداوند برای بشر محال است زیرا وجود او فراتر از فهم ماست.

عبارت «فناء فی الخلق» بیشتر به یک توصیف شباهت دارد تا یک اصطلاح فلسفی یا عرفانی. شاید مراد از آن، شدت مجذوبیت خلق خدا در آفریده‌های او باشد، نه یک مفهوم مستند در اسفار اربعه.

فراموشی وقایع یوم الست به خاطر مصلحت و حکمت الهی است، اما آثار و معارف آن عالم در جان آدمی مخفی نیست و با تعقل در قرآن می‌توان به جزئیات آن دست یافت. معرفت همچون شیرینی عسل حس می‌شود، حتی اگر از جزئیات آن بی‌خبر باشیم.

در زمان خلقت حضرت آدم، حقیقت وجودی انسان‌ها در عالم ذر خلق شده بود و در پشت آدم به حیات میکروسکوپی ادامه می‌دادند. برخی از ذریه آدم از میوه شجره منهیه تغذیه کرده بودند. فرمان هبوط به صورت جمع «اهبطوا» آمده است که نشان می‌دهد همه انسان‌ها در هبوط نقش داشته‌اند.