کلام و عقاید

عالم ذر وجود حقیقی و خارجی داشته و عهد و پیمان‌های خاصی در آن بسته شده است. کتاب فطرت در آن عالم تکمیل و در دل هر آفریده‌ای قرار داده شده است. قرآن کریم در سوره اعراف آیه ۱۷۲ به صراحت به وجود آن عالم اشاره دارد و روایات فراوانی نیز وقایع آن را بیان کرده‌اند.

خداوند فرشتگان را با قلمی از جنس نور آفریده است. آفرینش فرشتگان برای خدا آسان‌تر از کشیدن نقاشی است. این قلم نوری ابزاری است که خداوند برای خلق فرشتگان به کار برده است.

خدا آفریده نشده است، زیرا او خالق همه چیز است. اگر کسی یا چیزی خدا را می‌آفرید، دیگر خدا نبود. خدا شبیه هیچ چیز نیست و از هیچ چیز خلق نشده است. تنها خدا آفریده نشده است و فهم ما برای درک چگونگی وجود او کوچک است.

درک انسان از هستی همواره تفسیری است و حقیقت آن زمانی آشکار می‌شود که انسان به اصل و ریشهٔ وجود خود و اتصال آن به مبدأ عالم برسد. خزائن همه چیز نزد خداست و ما جز به اندازهٔ معلوم آن را دریافت نمی‌کنیم. خداوند در قرآن می‌فرماید: «و إن من شیء إلا عندنا خزائنه و ما ننزله إلا بقدر معلوم» و «أ و لم ینظروا فی ملکوت السماوات و الأرض و ما خلق الله من شیء».

فقاهت و اعلمیت تنها از طریق تلمذ در مجامع علمی به دست نمی‌آید، بلکه تهذیب نفس و کسب معرفت همراه با آن لازم است تا شهود باطنی و الهامات رحمانی حاصل شود. دل باید صیاد الهامات رحمانی باشد وگرنه ره به جایی نخواهد برد. تلمذ و کسب علم لازم است اما کافی نیست.

مراد از راویان حدیث، افقه، اعلم، اتقی و اورع راویان است، زیرا درایت حدیث مقدم بر روایت آن است. مراجعه مردم به وکلا در زمان حضور حضرت، آماده‌سازی امت برای غیبت و الگوگذاری برای مراجعه به افراد واجد صلاحیت بوده است. فهم کامل یک حدیث ارزشمندتر از نقل هزار حدیث است و عالم کسی است که مفاهیم گوناگون سخن ما را دریابد.

آیات قرآن و روایات به حشر و حساب حیوانات و حتی برخی جمادات مانند سنگ اشاره دارند که نشان‌دهندهٔ حسابرسی تمام موجودات است. با این حال، دربارهٔ حسابرسی مخلوقاتی چون فرشتگان، باد، خاک، آب، سلول‌های انسان و گل‌ها، به صراحت سخنی در آیات و روایات نیامده است، هرچند اصل کلی حسابرسی همهٔ موجودات در قرآن مطرح شده است.

الله اکبر» افتتاح اعمال با نام خدا و اظهار کبریایی اوست. «الحمد لله» بازگشت تمام احوال خوش در برابر زیبایی‌های آفرینش به خداست. «سبحان الله» تنزیه پروردگار از نواقص و عیوب و هرگونه وصف است. «لا اله الا الله» گذشتن از شرک و رهیابی به توحید ناب است.

حمد الهی عکس‌العمل حالی، قالی و عملی حامد در برابر عظمت الهی است؛ جمع شیفتگی با معرفت انتساب آن عظمت به خالق. شکر الهی عکس‌العمل موجودات در اظهار و انتساب نعمت به خداست و حمد یکی از زیباترین و عالی‌ترین شیوه‌های اظهار شکر است. کمال شکر، اعتراف به عجز از بجا آوردن کمترین مرتبه شکر است.

تسبیح الهی نامی از نام‌های خداست که انسان را از صفات ناروا و تصورات غلط درباره پروردگار بر حذر می‌دارد. این تسبیح، انسان را از ظلمات تحدید و تشبیه نسبت به پروردگار متعال خارج ساخته و همچون هشداری درونی عمل می‌کند. موجودات مختلف به لحاظ سطوح معرفت، تسبیحشان متفاوت است.

عدالت امام زمان (عج) به معنای نابودی ظلم و اصلاح بی‌نظمی‌هاست و تا قیامت حاکم خواهد بود. حضرت هر چیز را در جایگاه شایسته خود قرار داده و زیبایی و حیات را در زمین به نمایش می‌گذارند. این نظام تا قیامت باقی مانده و سپس با رجعت ائمه ادامه می‌یابد.

فنا در اسماء الله به معنای تبدیل شدن انسان از مرحلهٔ ذاکر بودن به ذکر اعظم خدا و از آیه بودن به آیت العظمای الهی است، به گونه‌ای که خود محض بینایی، شنوایی و علم شود. از نشانه‌های رسیدن به این مرتبه، سلمانی شدن و جبرئیلی شدن است.

رسیدن به توحید محض در این جهان، تا جایی که خدا را بدون تصور درک کنیم، با تهذیب نفس و معرفت قرآنی و عترتی ممکن است. تفکیک ذات حق از آیات او و نظام کمال انتظام وجود آدمی، مانع تصور اشتباه خالق می‌شود. ائمه (ع) خود تندیس توحید هستند و به نهایت آن رسیده‌اند.

بقاء حیات هر موجود زنده را می‌توان نعمتی برای آن دانست، هرچند حیات اولیه معمولا نعمت اطلاق نمی‌شود. تداوم، تشدید و تبدیل حیات به حیات بالاتر مانند حیات طیبه، لطف و نعمت عظیمی محسوب می‌شود. خلقت اولیه از نیستی به هستی، برتر از لطف و نعمت است زیرا اراده خالق بر آن تعلق گرفته است.

اسم «احد» از نام‌های خاص خداوند است و به ائمه معصومین (ع) نسبت داده نمی‌شود. اگرچه ائمه نور واحدی هستند، اما «احد» مختص ذات الهی است و نام‌های الهی می‌توانند معانی واحدی داشته باشند حتی اگر به زبان‌های مختلف بیان شوند.

نور یکی از عناصر خلقت در کنار ظلمت است و تعریف آن سخت است زیرا نور تعریف‌گر هر چیزی است. نور روشنگر و حیات‌بخش است و آسمان‌ها و زمین از تنزیلات اصل نور آفریده شده‌اند. اولین نور ریشه و مادر تمام انوار عالم است و نور تفسیر و تاویل دارد.

نظریه وحدت وجود تا زمانی که سنخیتی بین وجود حق تعالی و وجود خلایق برقرار نشود، قابل پذیرش است. اما زمانی که باور داشته باشیم وجود خالق با وجود مخلوق یکی است، مشروعیت بحث وحدت وجود زیر سؤال می‌رود؛ زیرا وجود خداوند برتر از آن است که با وجود وصف شود.

قاعده الواحد در فلسفه که به صدور وجود از خداوند اشاره دارد، با آیه «لم یلد و لم یولد» و مفهوم توحید در تضاد است. صدور واحد از ذات واحد، به معنای زایش و داشتن اجزاء است که وحدت و احدیت خداوند را نقض می‌کند و تصور مادی از ذات الهی ارائه می‌دهد.

ذات الهی واحد و منزه از هرگونه مرتبه و درجه است. مرتبه داشتن ذات، نشانهٔ ترکیبی بودن و دارای اجزاء بودن آن است که با وحدت و احدیت او در تضاد قرار می‌گیرد. تصور داشتن مراتب در ذات الهی، نوعی مادی‌انگاری و نسبت دادن پیکر به خداوند است که پاک و منزه از آن است.

تفکر در ذات الهی برای همه ممنوع است، زیرا عقل و فکر انسان از مخلوقات الهی بوده و توانایی درک ذات او را ندارد؛ نهایت افق اندیشه به اسماء حسنای الهی می‌رسد. هرگونه تقلید در اصول عقاید بی‌اعتقادی است و باید با برهان فطری به یقین رسید. شکستن سکوت در این زمینه باید توسط امام زمان (عج) صورت گیرد.