کلام و عقاید

حدیث «کنت کنزا مخفیا فاحببت ان اعرف، فخلقت الخلق لکی اعرف» از نظر سندی صحیح نیست. با این حال، اگر فرض کنیم از ناحیه قدسی صادر شده باشد، جزو احادیث متشابه محسوب می‌شود. این حدیث بیانگر احسان بزرگ خداوند به خلایق است که همان معرفت بخشیدن به وجود بی‌نهایت اوست، چرا که خدا از هر جهت بی‌نیاز است.

خداوند خود را با صفاتی چون «واحد»، «احد»، «رحمن»، «رحیم»، «عالم الغیب و الشهاده»، «قدوس»، «سلام»، «مؤمن»، «مهیمن»، «عزیز»، «جبار»، «متکبر»، «قیوم» و «علی» وصف کرده است. این صفات در آیات مختلف قرآن کریم ذکر شده‌اند و بیانگر عظمت و کمال پروردگار می‌باشند.

ام الکتاب، ثبت اولیه علم الهی یا مجرایی برای تجلی آن است. لوح محفوظ جایگاهی در ام الکتاب دارد و خود لوحی از الواح آن است. علم مکنون یا مکفوف نیز برگ‌هایی از ام الکتاب محسوب می‌شود. قرآن از ام الکتاب نازل شده و امیرالمؤمنین علیه‌السلام جایگاهی والا در آن دارند.

عبارت «شیطان یکی از نعمت‌های خداوند است» برای مومن صحیح است، زیرا هرچه از ناحیه خداست، موجب سرافرازی و اثبات شایستگی بندگی او می‌شود. اما برای منافقان، شیطان نقمت و عذاب است، چرا که باعث رسوایی‌شان می‌گردد. خداوند در قرآن می‌فرماید که شیطان بر بندگان خالص او تسلطی ندارد.

خداوند در خلاء یا عدم وجود ندارد، بلکه بقای خلاء به احاطه خداوند بر آن بستگی دارد و گرنه معدوم می‌گردد. اطلاق اینکه خدا در چیزی وجود دارد، اشتباه است زیرا خداوند محیط بر همه چیز است.

عدم تناهی خداوند به معنای بی‌نظیر بودن اوست و با تناهی مخلوقات جمع می‌شود زیرا تناهی مخلوقات به معنای امتداد و کشش نیست، بلکه هر موجود در هر لحظه در نقطه صفر وجودی خود قرار دارد. حقیقت در حیطه علم الهی است و اراده او بقای مخلوقات را تضمین می‌کند.

کودکانی که در سنین پایین از دنیا می‌روند، در عالم برزخ پرورش یافته و بر اساس کتاب فطرتشان مورد امتحان قرار می‌گیرند. جایگاه کودکان شیعه ویژه است و تحت نظارت حضرت زهرا (س) و ابراهیم (ع) قرار دارند.

کفران نعمت اسمای الهی شبیه به کفران نعمت حضرت مهدی (ع) و مولا علی (ع) است که حق را رها کرده و باطل را گرفتند. به طور مثال، کفران نعمت «ستار العیوب» به معنای پرده‌دری و هتک حرمت مؤمنین است.

شیطان هم مشرک است و هم مشرک‌پرور، زیرا خواست نفس خود را بر اراده پروردگار ترجیح داد و دیگران را به شرک کشاند. عصیان و پافشاری او بر خواست نفس، مصداق شرک است. پشیمانی او در جهنم بی‌اثر است.

نظریهٔ پلورالیسم دینی (کثرت‌گرایی دینی) باطل است؛ زیرا اگر مشروعیت داشته باشد، هیچ حقیقتی در دنیا جایگاهی نخواهد داشت و خود را نقض می‌کند. دین واحد نزد خدا اسلام است و ادیان گذشته مسیرهایی به سوی دین محمدی بوده‌اند.

صدقه را می‌توان به زبان ساده نوعی انفاق و انفاق را نیز نوعی احسان در نظر گرفت. این سلسله مراتب نشان می‌دهد که صدقه زیرمجموعه‌ای از مفاهیم گسترده‌تر انفاق و احسان قرار می‌گیرد.

تقسیم عقل به نظری و عملی صحیح نیست؛ عقل به عنوان اولین مخلوق خداوند، صلب و خالص است. هر یک از جنود عقل که همان مکارم اخلاق هستند، هم جنبه نظری و هم جنبه عملی دارند، هرچند این تقسیم‌بندی نیز خالی از اشکال نیست زیرا اندیشیدن و فهمیدن (جنبه نظری) و پیاده‌سازی آن در عمل (جنبه عملی) توسط یک نفر انجام می‌شود.

اولیت و اخریت خداوند به این معناست که او آغاز و پایانی ندارد. پیش از او هیچ موجودی نبوده و پس از او نیز هیچ موجودی نخواهد بود. خداوند همیشه بوده و همیشه خواهد بود و برخلاف مخلوقات که دچار تغییر و دگرگونی می‌شوند، ذات و صفات او ثابت و لایتغیر است.

درخواست حضرت موسی (ع) از خداوند برای دیدن او (ارنی)، نه از روی ندانستن امکان‌پذیری آن، بلکه برای اثبات سخن گفتن خداوند با او به قومش بود. پس از آنکه قوم موسی (ع) اصرار بر دیدن خدا داشتند، خداوند کوه طور را تجلی داد و آن را متلاشی کرد و موسی (ع) بیهوش شد. پس از به هوش آمدن، موسی (ع) توبه کرد و اقرار نمود که خداوند دیده نمی‌شود.

اهل بیت (ع) اسماء ذات الهی هستند و از این اسماء، اسماء دیگری تجلی یافته است. اینکه نام این اسم که برای اسم، اسم است، لزوما صفت فعل نیست، به این معناست که نباید خود را مقید به اطلاق صفت فعل بر آن نمود.

صفات فعل به صفات ذات برمی‌گردند و تابع آنها هستند. صفات ذات همان اسماء حسنای الهی تلقی می‌شوند و صفات فعل، اسمائی برای این اسماء حسنا هستند، به این معنا که برای اسم الهی، اسم محسوب می‌شوند.

صفات خداوند در مخلوقات به صورت تفسیری از علم الهی جاری می‌شود. این دیدگاه زیباتر است و نشان می‌دهد که چگونه مخلوقات می‌توانند بازتابی از صفات الهی باشند.

پاکسازی ذهن از شبهات، به‌ویژه آن‌هایی که از دوران کودکی شکل گرفته‌اند، با آشنایی از بدو کودکی با معارف قرآن و عترت امکان‌پذیر است. حضرات معصومین علیهم السلام مصداق اسماء مقدس الهی و عبد المتکبر هستند و صفات الهی با امکان درک و فهم، اسم زیبای خداست که پیامبر و معصومین مصداق آن محسوب می‌شوند.

داشتن تصورات ناقص و اشتباه از ذات حق که ناشی از جهل و عدم درک است، با رسیدن به توحید ناب و تطهیر دل از این توهمات برطرف می‌شود. فرو رفتن در معارف قرآن و عترت راهی برای این تطهیر است. توحید واقعی یعنی عدم توهم ذات حق و عدل یعنی عدم متهم ساختن او.

هرچند تفکر در ذات حق ممکن نیست و کسی نمی‌تواند به شایستگی ذاتش را پرستش کند، اما کسی که ذات حق را پرستش نکند کافر است. هدف از عبادت باید پرستش ذات حق باشد، نه صرفا اسم یا توهم. اسم غیر از مسمی است و پرستش اسم بدون توجه به معنی آن، کفر محسوب می‌شود.