اخلاق و عرفان

آرزوی مرگ حضرت مریم (س) در آیه «یا لیتنی مت قبل هذا وکنت نسیا منسیا» نوعی استغاثه، استعاذه و طلب محزونانه برای جلب عنایات خاص پروردگار بوده است. این اظهار درماندگی، کوبیدن در رحمت الهی و راهی برای دریافت اجابت و توجه خاص اوست، نه نشانه ضعف توکل یا تناقض با رضا.

نمازگزار با اقامه نماز، مشمول رحمت بی‌کران الهی می‌شود و فرشتگان او را در بر می‌گیرند. برای حفظ حضور قلب، نماز باید به صورت انشائی خوانده شود، یعنی حال با قال موافق باشد. نماز عالی‌ترین وسیلهٔ قرب الهی و تزکیه نفس است و نتیجهٔ آن، انفعال در برابر خواست و نظر معبود است.

کندن لباس تقوا به معنای آشکار شدن عورت از جسم و جان و زمینه‌ساز بی‌حیایی است. هر کس لباس تقوا بپوشد و ذکر الهی را از دلش قطع نکند، عوراتش آشکار نخواهد شد، حتی اگر در خلوت بدون پوشش باشد.

مراد از حیاء در این حکمت، شرم جاهلانه است که انسان را از طلب علم، حق‌گویی و بهره‌مندی از لذایذ حلال باز می‌دارد و موجب محرومیت می‌شود. در مقابل، حیاء عاقلانه که از ایمان سرچشمه می‌گیرد، موجب قرب الهی است و خداوند از بیان حق حیا نمی‌کند.

حدیث «همان گونه که مردان دوست دارند زینت و آرایش را در زنانشان ببینند، زنان نیز دوست دارند زینت و آرایش را در مردانشان ببینند» به این معناست که مردان نیز باید مانند زنان، زینت‌های خود را از نامحرم حفظ کنند و دارای حجاب، عفاف و حیا باشند. هرگونه آراستگی که مرد را در معرض دید و خودنمایی نسبت به زنان نامحرم قرار دهد، مذموم است و می‌تواند موجب گناه قلبی شود.

مهار کردن چشم از گناه به پاکی قلب وابسته است، زیرا عملکرد اعضا نمایشگر دل آدمی است. چشم، جاسوس قلب و سفیر عقل است و باید از آنچه سزاوار دین نیست و قلب و عقل آن را نمی‌پذیرند، پوشانده شود. حدیثی از امام صادق (ع) نقل شده که چشم پوشی از محرمات، غنیمتی بزرگ است و امیرالمؤمنین (ع) نیز راه استمداد برای آن را خضوع در برابر خداوند دانسته‌اند.

حجاب روحانی در محضر خانم‌ها، هم در مکان‌های زیارتی و هم در غیر آن، به معنای مراعات آداب مادی و ملکوتی است. اگر حالت روحانی بدون اراده رخ دهد، حجاب ملکوتی ایجاد می‌شود؛ اما با اراده شخصی، باید آداب مادی را نیز رعایت کرد.

سخن زن هنرپیشه به مرد نامحرم که او را مادر خود فرض کند و به او دست بزند، مصداق به سخره گرفتن قانون الهی و بی‌حیایی محض است. قوانین الهی شوخی‌بردار نیستند و نباید با هوای نفس آن‌ها را بازیچه گرفت، زیرا خداوند از قوانین خود دفاع می‌کند و هتاکان به آن عواقب سختی خواهند داشت و ممکن است مسخ شوند.

آزادی مورد نظر حضرت علی (ع) در عبارت «لا تکونن عبد غیرک و قد جعلک الله سبحانه حرا» به معنای بنده دیگران نبودن است، زیرا خداوند انسان را آزاد آفریده است. این آزادی شامل دوری از هرگونه وابستگی غیرشرعی به دیگران، چه به خاطر ثروت، جاه، مقام، یا وابستگی‌های شغلی و فکری باشد، می‌شود.

دفاع از حجاب با بیان اینکه دستور خداست و اشیاء با ارزش پوشانده می‌شوند، ارشادی زیبا و دفاعی افتخارآمیز از فریضهٔ امر به معروف است. این بیان شما ستودنی است و مدال پر افتخار فریضه امر به معروف را بر گردن شما می‌آویزد.

امر به معروف و نهی از منکر به شیوه‌ای زیبا و قاطع، کاری جهادی است که موجب شادی خدا و اولیاء او می‌شود و خانواده را در پناه عنایات الهی قرار می‌دهد. این اقدام شما ستودنی است و موجب بیمه شدن خانواده در سلامت و عنایات خاص خدا می‌گردد.

دخترانی که به خاطر خدا حجاب می‌کنند و به سخنان او گوش می‌دهند، پاداش بزرگی در بهشت خواهند داشت. آنها همدم حضرت فاطمه (س) خواهند بود، از یاقوت سرخ درخشان‌تر و مانند جواهرات گرانبها خواهند بود. بهشت فرش زیر پای آنهاست و هر خواسته‌ای که از دلشان عبور کند، محقق می‌شود و الطاف خاصی از جانب خدا شامل حالشان خواهد شد.

غیرت مرد نسبت به همسر، حسی منحصر به اوست و زن چنین حسی ندارد. دگرگونی و تغییر زن در برابر رفتار غیر دینی و معاصی مرد، ارزشی فراتر از غیرت دارد و حسی از جنس حب الهی است. امر به معروف و نهی از منکر از جانب زن واجب و پسندیده است و او در دعوت به غض بصر، دفاع از حریم الهی و تلاش برای دور نگه داشتن شوهر از آلودگی است.

علت بریدن دستان زنان در زمان دیدن حضرت یوسف، شیفتگی شدید و خودباختگی ناشی از اکبار یوسف و کوچک پنداری خودشان بود. این شیفتگی باعث زوال شعور و فراموشی حوزه عملشان شد و عشق به هر چیزی با زوال عقل همراه است.

مومن اگر مبتلا به زن‌پرستی شود، از خلعت ایمان خلع و به لباس کفر ملبس می‌شود؛ یعنی دیگر مومن نخواهد بود. زن‌پرستی زمانی معنا می‌یابد که مرد زن را به جای اله خود بگیرد، در طاعت زن به معصیت خدا مبتلا شود، یا در کسب خشنودی زن خشم خدا را موجب شود. محبت و احترام شرعی و اخلاق حسنه مرد در رابطه با زن از مصادیق زیبای قوامیت مرد محسوب می‌شود، اما تکریم مضاعف زن زمانی نامطلوب است که مانع واجبات شود.

تحمل زن نسبت به شوهر بداخلاق و بخشش مهریه، امری مطلق نیست و به خصوصیات و رفتار شوهر بستگی دارد. احادیث بسیاری بر اکرام زن از سوی مرد تاکید دارند و بخشش مهریه برای مرد مومن و با تقوا رجحان دارد، چرا که تجارت پرسودی برای بخشنده بشارت داده شده است.

دلی پاک است که مطیع دستورات الهی باشد و رعایت حجاب دستوری الهی است؛ بنابراین، بی‌حجابی نشانه ناپاکی دل است. علاوه بر این، زیبایی و صورت مکشوفه زن بی‌حجاب، دل‌های نامحرمان را آلوده کرده و آن‌ها را به سوی گناه و جهنم می‌کشاند.

کمک به افراد مستحق باید به گونه‌ای باشد که آبروی آن‌ها حفظ شود. تذکر دادن به فردی که با صدای بلند فقرا را معرفی می‌کند و باعث خجالت آن‌ها می‌شود، کار درستی است و نشان‌دهنده درک بالای شماست. کمک مخفیانه و بدون جلب توجه، بهترین روش است.

احترام به والدین به معنای قهر و قطع رحم به خاطر بی‌احترامی دیگران نیست؛ بلکه باید با امر به معروف و نهی از منکر، طرف خاطی را متنبه کرد. در اطاعت از دستور والدین، اگر خلاف شرع نباشد باید اطاعت کرد، اما اگر باب میل نبود با گفتگوی مشفقانه می‌توان انصراف از دستور را تشویق نمود و در صورت عدم امکان اطاعت، با محبت جبران کرد.

در مقابل تعرض به ناموس، باید تا حد توان از عرض خود و دیگران دفاع کرد، چه با توان جسمی و چه با داد و فریاد و هر عکس‌العمل دیگر. رجوع به حاکم شرع در هر وضعیتی لازم است. امر به معروف و نهی از منکر مراتب داشته و از دل و زبان و دست و توان تا اقدام جهادی بالا می‌رود و به هیچ وجه ساقط نمی‌شود.