اخلاق و عرفان

آرزوی مرگ حضرت مریم (س) در آیه «یا لیتنی مت قبل هذا وکنت نسیا منسیا» نوعی استغاثه، استعاذه و طلب محزونانه برای جلب عنایات خاص پروردگار بوده است. این اظهار درماندگی، کوبیدن در رحمت الهی و راهی برای دریافت اجابت و توجه خاص اوست، نه نشانه ضعف توکل یا تناقض با رضا.

نمازگزار با اقامه نماز، مشمول رحمت بی‌کران الهی می‌شود و فرشتگان او را در بر می‌گیرند. برای حفظ حضور قلب، نماز باید به صورت انشائی خوانده شود، یعنی حال با قال موافق باشد. نماز عالی‌ترین وسیلهٔ قرب الهی و تزکیه نفس است و نتیجهٔ آن، انفعال در برابر خواست و نظر معبود است.

کندن لباس تقوا به معنای آشکار شدن عورت از جسم و جان و زمینه‌ساز بی‌حیایی است. هر کس لباس تقوا بپوشد و ذکر الهی را از دلش قطع نکند، عوراتش آشکار نخواهد شد، حتی اگر در خلوت بدون پوشش باشد.

مراد از حیاء در این حکمت، شرم جاهلانه است که انسان را از طلب علم، حق‌گویی و بهره‌مندی از لذایذ حلال باز می‌دارد و موجب محرومیت می‌شود. در مقابل، حیاء عاقلانه که از ایمان سرچشمه می‌گیرد، موجب قرب الهی است و خداوند از بیان حق حیا نمی‌کند.

حدیث «همان گونه که مردان دوست دارند زینت و آرایش را در زنانشان ببینند، زنان نیز دوست دارند زینت و آرایش را در مردانشان ببینند» به این معناست که مردان نیز باید مانند زنان، زینت‌های خود را از نامحرم حفظ کنند و دارای حجاب، عفاف و حیا باشند. هرگونه آراستگی که مرد را در معرض دید و خودنمایی نسبت به زنان نامحرم قرار دهد، مذموم است و می‌تواند موجب گناه قلبی شود.

مهار کردن چشم از گناه به پاکی قلب وابسته است، زیرا عملکرد اعضا نمایشگر دل آدمی است. چشم، جاسوس قلب و سفیر عقل است و باید از آنچه سزاوار دین نیست و قلب و عقل آن را نمی‌پذیرند، پوشانده شود. حدیثی از امام صادق (ع) نقل شده که چشم پوشی از محرمات، غنیمتی بزرگ است و امیرالمؤمنین (ع) نیز راه استمداد برای آن را خضوع در برابر خداوند دانسته‌اند.

حجاب روحانی در محضر خانم‌ها، هم در مکان‌های زیارتی و هم در غیر آن، به معنای مراعات آداب مادی و ملکوتی است. اگر حالت روحانی بدون اراده رخ دهد، حجاب ملکوتی ایجاد می‌شود؛ اما با اراده شخصی، باید آداب مادی را نیز رعایت کرد.

سخن زن هنرپیشه به مرد نامحرم که او را مادر خود فرض کند و به او دست بزند، مصداق به سخره گرفتن قانون الهی و بی‌حیایی محض است. قوانین الهی شوخی‌بردار نیستند و نباید با هوای نفس آن‌ها را بازیچه گرفت، زیرا خداوند از قوانین خود دفاع می‌کند و هتاکان به آن عواقب سختی خواهند داشت و ممکن است مسخ شوند.

آزادی مورد نظر حضرت علی (ع) در عبارت «لا تکونن عبد غیرک و قد جعلک الله سبحانه حرا» به معنای بنده دیگران نبودن است، زیرا خداوند انسان را آزاد آفریده است. این آزادی شامل دوری از هرگونه وابستگی غیرشرعی به دیگران، چه به خاطر ثروت، جاه، مقام، یا وابستگی‌های شغلی و فکری باشد، می‌شود.