اخلاق و عرفان

منظور از فرو ریختن کوه در کلام امام علی (ع) این است که عظمت عشق و محبت ایشان، یا خشیت الهی که در برابر آن قرار می‌گیرد، فراتر از تحمل کوه است. همانطور که قرآن یا امانت الهی بر کوه عرضه شود، از ترس خدا متلاشی می‌شود.

تحمل انتظار ظهور با تلاش برای معرفت حجت الهی، تطهیر باطنی، و طلب یاری از خداوند میسر می‌شود. مراقبه و محاسبه نفس، رونق بخشیدن به امر به معروف و نهی از منکر، و ارسال هدایای معنوی برای حضرت نیز در این مسیر کمک‌کننده است.

برداشت از نامه ۴۵ نهج‌البلاغه مبنی بر اینکه دور ریختن لقمه شبه‌ناک اسراف نیست و می‌توان آن را دور ریخت، صحیح است. امام علی (ع) در این نامه به عثمان بن حنیف توصیه می‌کنند که آنچه حلال و حرامش مشخص نیست را دور بریزد و تنها از غذای پاکیزه و حلال مصرف کند. این توصیه بر اساس قناعت و پرهیز از دنیاگرایی امام (ع) است.

برای یافتن فراغت در زندگی روزمره که حجم کارها زیاد است، اولویت دادن به مادر به خاطر رضای خدا، خواندن دعای ۲۴ صحیفه سجادیه با جان و دل و توکل بر خداوند توصیه می‌شود. پروردگار مهربان برکت زمان را به عنوان هدیه عطا می‌فرماید و با این راهکارها می‌توان فرصتی برای امور شخصی و عبادت پیدا کرد.

در مواردی که به شبهه‌ناک بودن نذورات یقین داریم، بهتر است به صاحب آن تذکر داده شود. اگر به حرام بودن مال یا منابع تامین آن یقین داریم، باید از آن حذر کرد. شرم و حیا نباید مانع عمل به وظایف شرعی شود و از غذاهای مسموم معنوی باید دوری جست.

در برخورد با سارقین، ابتدا باید تذکر و امر به معروف و نهی از منکر انجام شود و علت دزدی بررسی گردد. اگر دزدی ناشی از نیاز باشد، باید در رفع آن کوشید. در صورت عدم تاثیر این اقدامات و تبدیل شدن دزدی به حرفه، برای حفظ اموال مومنین، فاش کردن نام سارقین اشکالی ندارد.

کلمه «سلام» هدیه‌ای از جانب خدا و نامی از نام‌های اوست و هیچ ربطی به تسلیم شدن به اعراب ندارد. این کلمه بی‌نظیر و بی‌بدیل است و معادل‌هایی مانند «درود» نمی‌توانند آثار و برکات آن را داشته باشند. سلام، تحیت بهشتیان و نشانهٔ صبر است.

وسوسه شیطان تنها با همراهی نفس آدمی مؤثر واقع می‌شود؛ اگر نفس به شیطان توجه نکند و گوش دل را به دعوت‌هایش نبندد، دل حریم الهی باقی می‌ماند. در ماه رمضان قدرت شیاطین تضعیف می‌شود، اما شیطنتشان قطع نمی‌گردد و انسان می‌تواند خود را از وساوس مصون سازد.

اگر نیت اصلی روزه، تقرب به خداوند باشد و فکر به لاغری در کنار آن مطرح شود، از اخلاص عمل کاسته می‌شود. اما می‌توان رژیم غذایی را به روزه تبدیل کرد و نیت را خالص نمود تا هم به تناسب اندام رسید و هم عبادت خالصانه انجام داد.

حجاب روحانی در محضر خانم‌ها، هم در مکان‌های زیارتی و هم در غیر آن، به معنای مراعات آداب مادی و ملکوتی است. اگر حالت روحانی بدون اراده رخ دهد، حجاب ملکوتی ایجاد می‌شود؛ اما با اراده شخصی، باید آداب مادی را نیز رعایت کرد.

هر نیتی در نماز غیر از قرب الهی، شرک به خدا محسوب می‌شود و نماز تنها باید به قصد تقرب الی الله ادا شود تا مقبول درگاه الهی قرار گیرد. با این حال، به اذن الهی می‌توان نماز را ابزاری برای رسیدن به حاجات قرار داد، زیرا تقرب به خدا خود عبادت است و این تقرب، اسباب رسیدن به حاجات را فراهم می‌کند.

مناجات شعبانیه و تمام دعاهای خمس عشر برای رسیدن به انتهای بندگی و وسعت یافتن در آن توصیه می‌شود. این دعاها شامل درخواست‌هایی برای قرب الهی، محبت، معرفت، دوری از گناهان و رسیدن به مقام «قاب قوسین او ادنی» است. در این دعاها از خداوند خواسته می‌شود که نور محبت و معرفت را در دل‌ها قرار دهد و حب دنیا را بیرون کند.

برای افزایش ظرفیت بندگی و عبادت، باید به خداوند متعال تقرب جست و از طریق اهل بیت (ع) به درگاه الهی توسل کرد. اسم مقدس «واسع» و تجلیات آن، وجود انسان را وسعت می‌بخشد. خدمت به بندگان خدا و تمسک جاهدانه، عاشقانه و عارفانه نیز از راه‌های توسعهٔ جان و وجود است.

دستیابی به معنای واقعی «موتوا قبل ان تموتوا» با کاهش وابستگی به مادیات و حب دنیا ممکن است. با تقوای الهی و تفکر در آیات قرآن می‌توان به درک عوالم پس از مرگ رسید و بهشت و جهنم را تجربه نمود.

کار شما در امر به معروف و نهی از منکر شجاعانه و زیبا بود و باعث دفاع از دین خدا شدید. شما به سیره انبیاء و اولیاء خدا عمل کردید و خدا را شاد ساختید. از عکس‌العمل افراد نادان ناراحت و دلگیر نشوید.

کار شما در امر به معروف و نهی از منکر در هواپیما بسیار خوب و حکیمانه بود و باعث شد آن خانم متوجه اشتباه خود شود. شما به زیباترین شکل از دین خدا دفاع کردید و خدا از این عمل شما خوشحال می‌شود. والدین شما نیز شایستهٔ تحسین هستند.

اسراف در سخاوت ممنوع است و بخشش باید با حساب و کتاب و صلاح‌دید انجام شود. در مورد بخشش گلدان، مشورت با والدین لازم بود. نمی‌توان کسی را با حرف‌هایش مجبور به بخشش کرد.

وظایف یک مبلغ دینی و قرآنی به طور اجمال، مانند وظایف انبیاء و اولیاء خداست. کسی که به قرآن و عترت تمسک کند، وظایفش به روانی جریان می‌یابد و در این مسیر از راهنمایی‌های الهی بهره‌مند خواهد شد.

حتی اگر بدانیم فرد خطاکار عالم به حکم است، باید امر به معروف کرد، زیرا دعوت به ترک عمل زشت یا انجام کار نیک است. در مورد فرد جاهل، موضوع شکل تذکر پیدا می‌کند و فرد در این شرایط عالم به حکم گشته و انجام یا ترک عمل برایش وجوب پیدا می‌کند. به هر تقدیر این فریضه باید انجام پذیرد.

مراد از حدیث امام علی (ع) سخن بدون تحقیق و یقین است، چه شنیده باشد یا خوانده شده باشد. مهم، اعتماد و یقین به وثاقت منبع خبر است، چه منبع شخص باشد یا نوشته. بالا بردن قوهٔ تشخیص، دقت و توجه ویژه به اخبار و تعقل در جان آن‌ها، یار نیکویی در فهم وثاقت اخبار است.