اخلاق و عرفان

مقصود از مستی کلام، تأثیرپذیری عقل و دل از سخنان فاسد است که شیاطین با ترفندهای مختلف آن را ایجاد می‌کنند. سخنان خوب و حق، عقل و دل را مست نمی‌کنند، بلکه موجب بیداری و هدایت می‌شوند. مراقبت از عقل و دل در برابر سخنان فاسد لازم است، اما مستی ناشی از سخنان حق ایرادی ندارد و مطلوب است.

برای عاقبت‌بخیری و حفظ دین تا پایان عمر، باید با تمسک خالصانه به قرآن و عترت، خود را به خدا سپرد و بر محاسبه استمرار داشت. ارتباط با نیکان و دوری از بدان، پرهیز از میادین گناه، مداومت بر قرائت قرآن و سوره کهف، و انس با صحیفه سجادیه از راهکارهای مهم هستند.

پیری نشان گذر و تجدید لباس است و بدن فرسوده، نشان رحلت و سررسید عمر است. برای مؤمن باتقوایی که دچار زوال عقل می‌شود، زمان مرگ واقعی‌اش همان زوال عقل است و مشکلات بعدی اسباب تطهیر و تخلیص او محسوب می‌شوند که مصلحت و حکمتی دارد.

حق الناس جز با جبران و جلب رضایت ادا نمی‌شود، اما اگر شخص توانایی پرداخت نداشته باشد، خداوند غنی مطلق می‌تواند نائب پرداخت شود، به شرط آنکه تمام موارد توبه را رعایت کرده باشد. بی‌خیالی نسبت به حق الناس، توفیق توبه و امکان جبران را سلب می‌کند.

استعاذه خالصانه و خود به خدا سپاری مخلصانه، راز خلوت مونسانه با انیس القلوب است. حب دنیا شنوایی شیطان را تقویت کرده و راه نفوذ او را هموار می‌کند؛ گذر از حب دنیا، گوش شیطان را کر و چشمش را نابینا می‌کند. با فرکانس کمال الاخلاص خدا را صدا بزنید.

انسان‌ها به آثار اعمال خود آگاهی پیدا نمی‌کنند زیرا مراد از آثار، راه و روش، نشان و نیات اشخاص است و هر انسانی با تیز کردن نظر خود می‌تواند به آن آگاه شود. رسیدن به این مرتبه در دنیا ممکن است و خداوند اعمال و آثار آن‌ها را ثبت و ضبط می‌کند.

حاجت مستاثره در خزائن غیبی خدا در حال پرورده شدن است و خداوند بهترین زمان و شیوهٔ برآورده کردن آن را می‌داند. عجله کردن نشانهٔ بی‌صبری و عدم اعتماد به تدبیر الهی است. ظرفیت وجودی خود را برای دریافت آن نعمت بزرگ کنید.

توبه خالصانه و جبران کسب حرام، فرد را پاک می‌کند. ناپاکی فرزندان به خودشان برمی‌گردد و فرد تنها راه عبور را فراهم کرده است. اگر کسی سال‌ها با کسب حرام فرزندانی به دنیا آورد و سپس توبه کند، با توبه خالصانه و جبران، پاک می‌شود.

ایمان خالصانه، تقوای مخلصانه و ائتمام (یعنی تحت امامت و ولایت و اطاعت معصومین علیهم السلام بودن)، از جمله شروط جذب انوار الهی و مورد تایید امام زمان (عج) است. این موارد در آیات قرآن و روایات مورد تاکید قرار گرفته‌اند.

شناخت دنیا و آخرت، تعقل در خلقت، و درک عبادت و بندگی الهی، انسان را در برابر سختی‌ها مقاوم و در برابر موفقیت‌ها از خودشیفتگی نجات می‌دهد. هنگامی که اعمال در جاده رضای الهی قرار گیرد، شکست و پیروزی مانع سیر صعودی نمی‌شود؛ یاد الهی و توکل بر خدا نباید فراموش شود.

عقل، اولین آفریدهٔ الهی و فرماندهٔ ۷۵ لشکر مکارم اخلاق است. میزان عقلانیت افراد به میزان بهره‌مندی از نور عقل و دوری از جهل بستگی دارد. با افرادی که به نظر ما عاقلانه رفتار نمی‌کنند، باید با صبر و مدارا برخورد کرد و تلاش نمود تا با شناخت عقل و سپاهیانش و دوری از جهل، به سوی کمال حرکت کنند. عقل با تمرین و شناخت قابل افزایش است.

نشانه پاک شدن کامل انسان از یک صفت رذیله، نفرت شدید از آن صفت و تمایل قوی به سوی صفات کریمه و نقطه مقابل آن است. این حالت با حس حیات جدید، تجربه حیات در حیات، حرص و ولع خاص نسبت به خلوت با معبود، مناجات، نماز، روزه، زکات و انجام اعمال صالحه همراه است.

سریعترین راه و موثرترین دارو برای رهایی از رذایل اخلاقی و رسیدن به بندگی خالصانه، تقرب به خدا از طریق عقل است. عقل، آن چیزی است که به وسیله آن رحمان پرستش می‌شود و بهشت به دست می‌آید؛ تمام مکارم اخلاقی سربازان عقل هستند.

رسیدن به مرحله‌ای که انسان صرفا به امر خدا گناه را ترک کند و واجبات را انجام دهد، امری بدیهی است و سوال در این زمینه ابهام دارد. این موضوع که فرد در مقام امتثال امر الهی باشد، از اصول اولیه در مسیر بندگی است.

اگر جستجوی حقیقت پرتوی از ارادهٔ الهی باشد، انسان هم جوینده و هم جستجو شونده است؛ زیرا ارادهٔ انسان به ارادهٔ الهی بازمی‌گردد و خداوند اراده کرده که انسان بتواند با اختیار خود اراده کند و در این بستر به جستجو بپردازد.

شناخت نفس به شناخت رب می‌انجامد؛ عمق ناشناختهٔ انسان همان حریم ناشناختهٔ خداست که در طلب و شناخت نفس آشکار می‌شود. انسان همچون کتابی است که هرچه بیشتر خوانده شود، به عظمت مؤلف پی می‌برد، اما ذات الهی فراتر از شناخت است.

تک تک حضرات معصومین (ع) امتیازات ویژه دارند و مقام رائدیت امام حسن (ع) این حقیقت را اثبات می‌کند که انسان برای ورود به عمق بندگی به وجود ایشان نیازمند است. تاکید بر عبور از مسیر ایشان به این دلیل است که فراموشی ولایت ایشان، انسان را در گردنه‌های سخت زندگی محصور و محبوس می‌سازد.

عقل و جهل، نور و ظلمت، زیبا و زشت، آرامش و اضطراب، همه آفریده‌های خدایند. زشتی لازمهٔ یک آفرینش آزمونی است و نمی‌تواند امری عدمی یا صرفا نسبی باشد؛ از یک جنبه امری وجودی است. خدای متعال هم زیبایی و هم زشتی را آفرید و خلق ابتدایی او زیبایی محض بود، اما تغییر طبقه زشتی از زیبایی به دلیل عدول از قوانین الهی است.

سکوت عارفانه در اوج اخلاص، نطق اعلای وصف الهی است و جایگاهی والاتر از بیان دارد. این سکوت پس از یقین به عظمت خدا حاصل می‌شود و خود یک نطق باطنی و حکیمانه است.

حس گذر زمان در حالات روحی خاص، به میزان هیجانات روحی و عصبی، ضربان قلب و تمرکز افکار بستگی دارد و ربطی به انقباض و انبساط زمانی ندارد. آیه شریفه «لا تأسوا علی ما فاتکم و لا تفرحوا بما آتاکم» نباید سطحی تفسیر شود و اشارات خاصی، از جمله مظلومیت اهل بیت (ع) و حکومت ظالمان را در بر دارد.