اخلاق و عرفان

بخشی از ویژگی‌های انسان کامل در خطبه المتقین نهج‌البلاغه بیان شده است. این ویژگی‌ها شامل حلم، علم، تقوا، صبر، خشوع در عبادت، قناعت، و پرهیز از گناه است. در مورد برتری فرشتگان، تنها کسانی از فرشتگان برترند که بتوانند شهوت خود را مهار و مدیریت کنند و از آلودگی‌ها خود را محفوظ دارند.

منظور از لذات دنیا در حدیث «صوم النفس عن لذات الدنیا، أنفع الصیام» ابتدا لذات حرام، سپس مکروه و در نهایت لذات مباحی است که از حد اعتدال تجاوز کند و فروغ یاد خدا را در دل آدمی تضعیف نماید. لذت‌طلبی به معنای دنیاطلبی همیشه مذموم است.

اراده و اختیار خارج از زیرمجموعه جنود عقل و جهل قرار دارند، اما حسن یا سوء آن‌ها به این حدیث مربوط می‌شود. اختیار نیروی تشخیص و انتخابی است که انسان به واسطه آن خواست خود را بروز می‌دهد، و اراده، مرحله دوم پی‌ریزی علوم و معارف، یعنی تحکیم و تنویر خواست انسان است.

یکی از کارهای بسیار شرافتمندانه مردم بزرگ و ارجمند این است که از آنچه می‌دانند خود را به غفلت می‌زنند و نادیده می‌گیرند و چشم بر هم می‌گذارند و می‌گذرند. این به معنای پوشاندن عیوب دیگران و گذشت از خطاهایشان است، حتی اگر از آن‌ها آگاه باشند.

دیدن عکس پروفایل گروه که چهره مکشوفه را نمایش می‌دهد، اگر به قصد جذب نگاه دیگران باشد، معصیت مستمر و ادامه‌دار محسوب می‌شود. اگرچه برخی علما نگاه بدون شهوت را جایز دانسته‌اند، اما هیچ زن عفیفی عکس خود را در معرض دید دیگران قرار نمی‌دهد.

برخی که عمر خود را صرف قرآن و حدیث می‌کنند، دچار انحراف می‌شوند زیرا تابع حقیقی فرامین آن‌ها نیستند و خود را از کشتی هدایت الهی جدا می‌کنند. جهل نهفته در وجودشان باعث افراط و تفریط می‌شود و ایمان استقراری ندارند، در نتیجه به جای نزدیک شدن به خدا، به بیراهه می‌روند.

در حدیث امام علی (ع) که می‌فرماید «حسن ظاهری بدون نجابت سود ندهد»، منظور از نجابت، اصالت خانوادگی نیست، بلکه به پاکی نهاد و سرشت، کرم، بزرگواری و فضائل باطنی ریشه‌دار اشاره دارد. بدون این فضائل درونی، زیبایی ظاهری هیچ خاصیتی ندارد.

مواسات در عزاداری امام حسین (ع) به معنای شبیه شدن به سیره امامان، به‌ویژه امام زمان (عج) است که یادگار عاشورا هستند. این مواسات شامل تبعیت کامل از مولایمان، پوشیدن لباس تقوا و هم‌کیش و هم‌مرام بودن با عزاداران واقعی است، نه صرفا همدردی ظاهری.

برای درک عمیق‌تر ماه محرم و بهره‌مندی بیشتر از آن، باید روح نماز که همان امام حسین (ع) است را تکریم کرد. عزادار باید خود را در حریم امام زمان (عج) دانسته و ادب حضور را رعایت کند، از بدعت‌ها و داستان‌های غیرمستند پرهیز نماید و پاکی و ورع را ملاک عزاداری قرار دهد تا به مولایش اقتدا کند.

راه سلوک به استاد نیاز دارد و در عصر غیبت، اهل تقوا که از قرآن و عترت بهره می‌برند، می‌توانند راهنما باشند. خداوند خود راه را به جویندگان حقیقت نشان می‌دهد و کسانی که صادقانه تلاش کنند، به راه هدایت خواهند شد.

شکر الهی مزد الطاف پروردگار نیست، بلکه خود لطفی دیگر از جانب اوست که بنده با اظهار آن، ادب بندگی را آشکار می‌سازد. شکر واقعی، اعتراف به عجز از ادای شکر است، زیرا موفقیت به شکر خود نعمتی است که شکر بیشتری می‌طلبد و این تسلسل ادامه دارد. بنده همواره در نعمات الهی غرق است و از ادای شکر عاجز است.

مخالفت، اندیشه و رای را منهدم می‌کند. این مخالفت، قاتل اندیشه است و مانع جامه عمل پوشیدن آن می‌شود. اندیشه با مخالفت به شهادت می‌رسد و از بین می‌رود.

قلب هر فرد حریم خصوصی اوست و تلاش برای آگاهی از آن بدون اجازه، تجاوز محسوب می‌شود. استفاده از اذکار برای نفوذ به قلوب دیگران گناهی بزرگ و توهین به ساحت الهی است. محبت واقعی خود را نشان می‌دهد و نیازی به اینگونه تلاش‌ها نیست.

تجدید توبه نیک است اما شکستن آن گناهی بزرگ است. خداوند کسی را جز به اندازه توانایی‌اش تکلیف نمی‌کند؛ اگر کسی نتواند، مقصر است. مراقبه را محکم کن تا توبه استوار شود، زیرا همیشه امکان تجدید توبه نیست.

پاکی، ارتباط با دودمان پاکان را ایجاد می‌کند و باعث یکی شدن با آنها می‌شود. دوری از آنها محال است زیرا سبب نابودی است و آنها واسطهٔ اتصال زمین و آسمان هستند. قطع رجس، انسان را به پرتو خورشید تابان آنها تبدیل می‌سازد.

رسیدن به مقام پاکی از رجس، با شبیه شدن به زنبور عسل و تبدیل خوراک به مواد برتر و بدون هیچ خروجی زائد، نمایان می‌شود. این مقام، ذات خبیث رجس را آشکار می‌سازد بدون آنکه خود آلوده گردد. مانند گل که خاک را به عطر تبدیل می‌کند، تمام خروجی‌های انسان برتر از ورودی‌هایش می‌گردد.

بخشش ظلم دیگران نشانه قدرت دل و از فرامین الهی است. باید از خطای همنوعان گذشت، همانطور که دوست داریم خدا از خطاهای ما بگذرد. تنها منافقان و کافران لایق بخشش نیستند و باید با آنها برخورد متفاوتی داشت.

گوش دادن به صوت قرآن قاری منافق می‌تواند قلب را مسموم کند و به آلودگی نفاق گرفتار سازد. قاری قرآن باید عامل به دستورات آن باشد، وگرنه منافق و ملعون است. بسیاری از منافقین امت از قاریان هستند و باید از آنها دوری کرد.

اگر از سلامتی جسم و روح خود اطمینان دارید، بار حافظه خود را از مسائل دنیوی و لهوی سبک کنید. سپس با تزکیه، معجون قرآن و عترت را به دل خود بچشانید تا حافظه زمینی و آسمانی شما تقویت شود.

بلا برای مؤمن فرصتی استثنایی برای رشد و قرار گرفتن در صف انبیاء است. اگر علت بلا گناه باشد، استغفار، توبه و جبران معاصی راه حل است. مؤمن صابر از بلا بهره می‌برد و لذتی فراتر از نعمت خواهد چشید.