اخلاق و عرفان

خطبه همام، علی‌رغم بیان عظائم صفات اهل تقوا، تمام نکات مربوط به تقوا را شامل نمی‌شود. این خطبه به دلیل بیهوشی ناگهانی همام ناتمام ماند و امام علی (ع) فرصت نیافتند به چشمه‌های باطنی و خفیه تقوا بپردازند.

برنامه روزانه یک بنده موحد و مخلص باید شامل طلب یقین و عافیت از خداوند باشد. خطبه متقین و نامه امام علی (ع) به امام حسن (ع) در نهج البلاغه بهترین دستورالعمل‌ها برای وظایف بندگی در طول شبانه‌روز است. کسی که به مقام یقین برسد مغبوط است و مغبون نیست.

برای رهایی از خودارضایی به خدا پناه ببرید، او را بیشتر یاد کنید، دل و فکر خود را کنترل کرده و از تفکر به موضوعات مهیج جنسی خودداری کنید. چشم و گوش خود را در فضاهای حقیقی و مجازی کنترل کرده و از دوستان آلوده دوری کنید. به مطالعات دینی، دوری از بیکاری، یاد مرگ و تدبر در آیات بهشتی و جهنمی مداومت ورزید. همچنین از غذاهای مشکوک پرهیز کرده و برنامه ازدواج خود را جدی بگیرید.

لذت عبادت و اطاعت با علم خالصانه و عمل به آن حاصل می‌شود. علم بدون عمل، سودمند نیست و حتی می‌تواند باعث دوری از خدا شود. عالم حقیقی کسی است که اعمال صالحش از او سخن گوید، نه صرفا زبانش. برای رسیدن به این لذت، نیاز به عقل، رفق، شفقت، صبر و قناعت است.

برای در امان ماندن از شر افراد حسود و زیاده‌خواه که با تحریک دیگران و ایجاد شرارت موجب ناراحتی خانواده می‌شوند، توصیه می‌شود به ذکر و توسل به خداوند و اهل بیت (ع) روی آورید. همچنین از رفتارهایی که موجب تحریک این افراد می‌شود پرهیز کنید.

مقصود از مستی کلام، تأثیرپذیری عقل و دل از سخنان فاسد است که شیاطین با ترفندهای مختلف آن را ایجاد می‌کنند. سخنان خوب و حق، عقل و دل را مست نمی‌کنند، بلکه موجب بیداری و هدایت می‌شوند. مراقبت از عقل و دل در برابر سخنان فاسد لازم است، اما مستی ناشی از سخنان حق ایرادی ندارد و مطلوب است.

برای عاقبت‌بخیری و حفظ دین تا پایان عمر، باید با تمسک خالصانه به قرآن و عترت، خود را به خدا سپرد و بر محاسبه استمرار داشت. ارتباط با نیکان و دوری از بدان، پرهیز از میادین گناه، مداومت بر قرائت قرآن و سوره کهف، و انس با صحیفه سجادیه از راهکارهای مهم هستند.

برای درمان وسواس فکری که باعث آزار شدید می‌شود، مشاوره با طبیب مجرب روح و روان دینی ضروری است. راهکارهای پیشنهادی شامل توصیه‌های عمومی مانند سحرخیزی، تنفس عمیق، تغذیه سالم، ماساژ، استشمام عطرها، دود کردن اسپند و کندر، و تلاوت سوره‌های ناس و فلق است.

افرادی که دارای قدرت نفوذ کلام هستند، لازم است مجهز به مکارم اخلاق و لباس تقوا شوند تا از افتادن در دام ریا، سمعه، عجب و غرور در امان بمانند. مطالعه دقیق متون دینی و انس با صحیفه سجادیه به عنوان منابعی برای کسب سلامت و تجهیز روحی و قلبی توصیه می‌شود.

دین قانون اساسی اخلاق و انسانیت است و اخلاق و انسانیت روح ادیان الهی است. فطرت انسان راه حق را به او الهام می‌کند و در تمام قلب او حضور دائمی دارد. جغرافیای فلسطین علت یهودیت نیست و در تمام نقاط جهان تمام مذاهب حضور دارند. اگر قرآن را از روی خلوص نیت مطالعه کنیم به این حقیقت گواهی خواهیم داد.

استعاذه خالصانه و خود به خدا سپاری مخلصانه، راز خلوت مونسانه با انیس القلوب است. حب دنیا شنوایی شیطان را تقویت کرده و راه نفوذ او را هموار می‌کند؛ گذر از حب دنیا، گوش شیطان را کر و چشمش را نابینا می‌کند. با فرکانس کمال الاخلاص خدا را صدا بزنید.

پیری نشان گذر و تجدید لباس است و بدن فرسوده، نشان رحلت و سررسید عمر است. برای مؤمن باتقوایی که دچار زوال عقل می‌شود، زمان مرگ واقعی‌اش همان زوال عقل است و مشکلات بعدی اسباب تطهیر و تخلیص او محسوب می‌شوند که مصلحت و حکمتی دارد.

حق الناس جز با جبران و جلب رضایت ادا نمی‌شود، اما اگر شخص توانایی پرداخت نداشته باشد، خداوند غنی مطلق می‌تواند نائب پرداخت شود، به شرط آنکه تمام موارد توبه را رعایت کرده باشد. بی‌خیالی نسبت به حق الناس، توفیق توبه و امکان جبران را سلب می‌کند.

انسان‌ها به آثار اعمال خود آگاهی پیدا نمی‌کنند زیرا مراد از آثار، راه و روش، نشان و نیات اشخاص است و هر انسانی با تیز کردن نظر خود می‌تواند به آن آگاه شود. رسیدن به این مرتبه در دنیا ممکن است و خداوند اعمال و آثار آن‌ها را ثبت و ضبط می‌کند.

حاجت مستاثره در خزائن غیبی خدا در حال پرورده شدن است و خداوند بهترین زمان و شیوهٔ برآورده کردن آن را می‌داند. عجله کردن نشانهٔ بی‌صبری و عدم اعتماد به تدبیر الهی است. ظرفیت وجودی خود را برای دریافت آن نعمت بزرگ کنید.

توبه خالصانه و جبران کسب حرام، فرد را پاک می‌کند. ناپاکی فرزندان به خودشان برمی‌گردد و فرد تنها راه عبور را فراهم کرده است. اگر کسی سال‌ها با کسب حرام فرزندانی به دنیا آورد و سپس توبه کند، با توبه خالصانه و جبران، پاک می‌شود.

ایمان خالصانه، تقوای مخلصانه و ائتمام (یعنی تحت امامت و ولایت و اطاعت معصومین علیهم السلام بودن)، از جمله شروط جذب انوار الهی و مورد تایید امام زمان (عج) است. این موارد در آیات قرآن و روایات مورد تاکید قرار گرفته‌اند.

شناخت دنیا و آخرت، تعقل در خلقت، و درک عبادت و بندگی الهی، انسان را در برابر سختی‌ها مقاوم و در برابر موفقیت‌ها از خودشیفتگی نجات می‌دهد. هنگامی که اعمال در جاده رضای الهی قرار گیرد، شکست و پیروزی مانع سیر صعودی نمی‌شود؛ یاد الهی و توکل بر خدا نباید فراموش شود.

عقل، اولین آفریدهٔ الهی و فرماندهٔ ۷۵ لشکر مکارم اخلاق است. میزان عقلانیت افراد به میزان بهره‌مندی از نور عقل و دوری از جهل بستگی دارد. با افرادی که به نظر ما عاقلانه رفتار نمی‌کنند، باید با صبر و مدارا برخورد کرد و تلاش نمود تا با شناخت عقل و سپاهیانش و دوری از جهل، به سوی کمال حرکت کنند. عقل با تمرین و شناخت قابل افزایش است.

نشانه پاک شدن کامل انسان از یک صفت رذیله، نفرت شدید از آن صفت و تمایل قوی به سوی صفات کریمه و نقطه مقابل آن است. این حالت با حس حیات جدید، تجربه حیات در حیات، حرص و ولع خاص نسبت به خلوت با معبود، مناجات، نماز، روزه، زکات و انجام اعمال صالحه همراه است.