قرآن و تفسیر

قرآن حدیث قدسی یا حدیث نبوی نیست؛ بلکه کلام الهی است که به صورت وحی بر پیامبر (ص) نازل شده است. حدیث قدسی، احادیثی هستند که به خداوند نسبت داده می‌شوند و توسط پیامبر (ص) نقل شده‌اند، اما بیشتر به صورت نقل به معنا هستند و عین کلام الهی محسوب نمی‌شوند. تفاوت اصلی قرآن با حدیث قدسی در وحیانی بودن و لفظ و معنای آن است.

بله، می‌توان با آیه‌های قرآن دعا کرد. قرآن به طور کلی کلام خدا برای خواندن بندگان است و آیاتی از آن خود دعا هستند. آیاتی مانند «ربنا و اجعلنا مسلمین لک»، «ربنا آتنا فی الدنیا حسنه و فی الآخره حسنه و قنا عذاب النار» و «ربنا أفرغ علینا صبرا و ثبت أقدامنا و انصرنا علی القوم الکافرین» نمونه‌هایی از دعاهای موجود در قرآن می‌باشند.

آیه سخره، که در سوره اعراف (آیات ۵۴ تا ۵۶) آمده است، برای دفع شیاطین، سلاطین و امراض مفید است. قرائت هفتاد بار آن در تعقیبات نماز توصیه شده است. این آیه دلالت بر تسخیر و تذلیل اشیاء توسط خداوند دارد و برخی معتقدند دو آیه آخر سوره حم سجده نیز جزو آیه سخره محسوب می‌شود. قرائت آن برای اطمینان قلب و دفع خطرات مؤثر است.

تفاوت زمان در آسمان و زمین، از جمله اینکه یک روز در آسمان هفتم معادل هزار سال زمینی است، به دلیل تفاوت در سرعت گردش کائنات حول یک محور اصلی است. هرچه آسمان‌ها بالاتر و وسعتشان بیشتر باشد، سرعت گردش نیز بیشتر است. زمان در آسمان‌ها به حقیقت سحر نزدیک‌تر است و هر چیزی خزائن و تجلی خاص خود را دارد، چنانکه در روایتی از خروسی در آسمان هفتم سخن گفته شده که با تسبیح‌گویی‌اش، خروس‌های زمین نیز به تسبیح خدا می‌پردازند.

عبارت «ایشانلله» و «انشاالله» با معانی منفی که در فضای مجازی آمده، صحیح نیستند و هیچ سندیتی ندارند. «ان شاءالله» به معنای «اگر خدا بخواهد» صحیح است و در قرآن کریم نیز به کار رفته است. «إنشاء» به معنای ایجاد کردن است و در عربی معنای منفی که به آن نسبت داده شده، وارد نشده است.

آیه شریفه «إنه لیس له سلطان علی الذین آمنوا وعلی ربهم یتوکلون» بیان می‌کند که شیطان بر کسانی که ایمان آورده و بر پروردگارشان توکل می‌کنند، تسلطی ندارد. ایمان و توکل، مانند قلعه‌ای محکم در برابر شیطان عمل می‌کند. سلطهٔ او تنها بر کسانی است که او را به سرپرستی خود برگزیده‌اند و راه معصیت را می‌پیمایند.

وحی الهی ابتدا از جان پیامبر (ص) عبور کرده و سپس توسط جبرئیل به صورت الفاظ عربی به ایشان منتقل می‌شود. این دریافت ثانوی است و نشان می‌دهد که پیامبر اکرم (ص) در مرتبه‌ای از قرب الهی قرار دارند که حتی جبرئیل نیز برای درک کامل آن نیاز به اذن ایشان دارد. اصل کلام الهی در دل نبی غیر از این عبارت‌های عربی است که هیچ قوه‌ای را توان درک آن نیست.

نور در آیه «الله نور السموات و الارض» به اسم «نور» خداوند اشاره دارد که مفسر هر چیزی است و کسی را یارای تفسیر آن نیست. این نور، راهنمای مخلوقات در مسیر ارتباط با خالق است و در مناجات جوشن کبیر و دعای حضرت زهرا (س) به زیبایی بیان شده است.

ماه صفر، مانند دوازده ماه سال، از ماه‌های محترم نزد خداوند است و نسبت دادن نحوست به آن تهمت محسوب می‌شود. نحوست تنها مختص کافران است و مؤمن با داشتن ایمان و انجام اعمال نیک، همواره سعید است. رنج و عذاب اهل بیت (ع) در این ماه، موجب ارتقای مقام آن‌ها بود.

عالم دنیا، با وجود اینکه شرحی از عوالم قبلی است، جهانی برای جبران کاستی‌های غیرمؤمنین و تقویت مؤمنین است. ایمان آوردن مشرکان و پذیرش توبه آن‌ها، مانند داستان قوم موسی، گواه این مدعاست. خداوند در قرآن می‌فرماید که از رحمت او ناامید نشوید، زیرا او همه گناهان را می‌آمرزد و توبه‌پذیر و رحیم است.

آیه ۲۳ سوره فرقان به اعمال کسانی اشاره دارد که اعمالشان برای تقرب به خدا نبوده، از حرام پرهیز نمی‌کردند، یا امام زمان خود را انکار می‌کردند. این اعمال، حتی اگر در ظاهر نیکو باشند، همچون ذرات غبار پراکنده شده و بی‌اثر می‌گردند. روایت‌ها نیز تأکید دارند که اعمال کسانی که امام خود را نمی‌شناسند یا با دشمنان اهل‌بیت (ع) کینه دارند، پذیرفته نمی‌شود.

سنت، شامل احادیث و سخنان امامان، نمی‌تواند ناسخ قرآن باشد. امامان معصوم، مفسران و مبینان قرآن هستند و هر آنچه بیان می‌کنند باید در قرآن موجود باشد. اگر آیه‌ای منسوخ شده باشد، ناسخ آن نیز باید در قرآن باشد، زیرا رسول خدا و ولی خدا جز ابلاغ آشکار وظیفه‌ای ندارند.

مراحل سلوک عرفانی که توسط بزرگان مانند عطار تعیین شده، با یکدیگر متفاوت است و تطبیق روشنی در آموزه‌های دینی ندارد. الگوی سلوک ما پیامبر (ص) است و باید به قرآن و عترت تمسک جست. مراحل ذکر شده در آیات، اشاره به علم لایتناهی خدا دارد نه مراحل سلوک سالک.

سرپرستی مرد بر زن، حکمی الهی است که با وجود پرداخت هزینه‌های زندگی توسط زن، همچنان پابرجاست. این سرپرستی به معنای برتری تقوایی یا معنوی مرد نیست و اطاعت زن از مرد تنها در چارچوب فرمان الهی و در صورت عدم مخالفت با آن صحیح است. خداوند در قرآن برتری را بر اساس تقوا قرار داده است.

منازل هفتگانه عرفان که توسط عرفا مطرح شده، برگرفته از دیوان عطار نیشابوری است و انطباقی با آموزه‌های دینی، قرآن و سنت ندارد. این منازل مغایرت‌های آشکاری با تعالیم قرآن و سنت دارد و برای طی طریق حق، باید سوار بر کشتی اهل بیت علیهم السلام شد.

هیچ امتزاجی بین پاکی و پلیدی وجود ندارد؛ شجرهٔ طیبه و شجرهٔ خبیثه در روی زمین هیچ امتزاجی ندارند، همان‌طور که نور با پلیدی نمی‌آمیزد. اگرچه ممکن است از نسل حضرت ابراهیم (ع) انسان‌های غیر طیب به دنیا آمده باشند، اما این به معنای یکی بودن اصل آن‌ها نیست، زیرا خداوند طیب و خبیث را به هر طریقی که اراده کند خارج می‌سازد.

سایه در بهشت نمادی از رحمت، پوشش، آثار نیکویی‌ها و ابزاری برای تعدیل و تلطیف است. برخلاف سایه عذاب که دردناک و از جنس آتش است، سایه بهشت لذت‌بخش و دائمی است و می‌تواند تمثیلی از حضور و الطاف حضرات علی و فاطمه (س) باشد که عظمت وجودی آن‌ها را قابل تحمل می‌کند.

درخت زیتون در آیه نور (آیه ۳۵) تمثیلی از هدایت الهی در قلب مؤمن است و در تفسیر قمی، این درخت به رسول خدا (ص) و امیرالمؤمنین (ع) تشبیه شده است. همچنین، درخت زیتون در طور سینا (مومنون ۲۰) نماد مؤمن است که نورش از هدایت الهی سرچشمه می‌گیرد و تجلی‌گاه آیه نور است.

در قرآن به صورت مکرر به هفت آسمان اشاره شده است، اما عوالم دیگری نیز وجود دارند. بر اساس تفسیری از آیه «و السماء رفعها و وضع المیزان» در نور الثقلین، آسمان به رسول خدا (ص) و میزان به امیرالمؤمنین (ع) تفسیر شده است. این تفسیر نشان می‌دهد که آسمان دارای حقیقت باطنی است که فراتر از هفت آسمان مادی است و تکرار این اشاره در قرآن می‌تواند به همین حقیقت باطنی و اهمیت آن اشاره داشته باشد.

حکمت درآوردن کفش در آیه «فاخلع نعلیک» دو وجه دارد: ظاهری، احترام به وادی مقدس طوی است. وجه باطنی آن، خالص کردن محبت برای پروردگار، خالی کردن دل از محبت غیر خدا و رسیدن به توحید حب است.