قرآن و تفسیر

آیهٔ «و اذا النفوس زوجت» در سورهٔ تکویر به قرین شدن انسان‌ها اشاره دارد. بر اساس تفسیر المیزان و نور الثقلین، نفوس سعادتمند با همسانان بهشتی خود و نفوس شقی با قرین‌های شیطانی همراه می‌شوند. این بدان معناست که کافران و منافقان با شیاطین قرین خواهند شد.

فرمان سجده بر آدم به ملائکه و ابلیس صادر شد و ابلیس از فرمان سرپیچی کرد و هبوط یافت. هرچند فرزنددار شدن شیطان ربطی به فرمان سجده ندارد، اما فرزندان او نیز که از نسل او هستند، در حکم تابع او بوده و در برابر فرمان الهی سرکشی می‌کنند و این موضوع در آیه ۵۰ سوره کهف نیز اشاره شده است.

روایات و آیات قرآن، از جمله سخنان امام صادق (ع) و هشام بن حکم، بر این نکته تأکید دارند که اسماء و صفات الهی، غیر از ذات او هستند. این روایات بیان می‌کنند که هر کدام از اسماء و صفات به تنهایی معبودی نیستند، بلکه دلالت بر ذات واحد الهی دارند و پرستش اسم بدون معنی، شرک است.

تفاوت میان «تاب علیک» و «تبت إلیک» در این است که اولی به معنای توجه و رجوع خاص خداوند به بنده برای بازگشت اوست، و دومی به معنای بازگشت خود بنده به سوی خدا. هر دو عبارت در قرآن برای تشویق به توبه و بازگشت به سوی خداوند به کار رفته‌اند و نشان‌دهندهٔ رحمت و مهربانی الهی هستند.

وقتی گفته می‌شود آیات بر خداوند دلالت می‌کنند، منظور این است که آیات نشانه‌هایی هستند که خالق، آنها را به خود معرفی می‌کند تا آیه به معرفت نفس برسد و از این راه به معرفت رب دست یابد. معرفت الهی امری فطری است و آیات تنها وسیله‌ای برای یادآوری هستند، همانطور که در قرآن و نهج‌البلاغه نیز به نقش انبیاء به عنوان یادآوری‌کننده اشاره شده است.

آیه، نشانه‌ای است که خداوند آن را به خود معرفی می‌کند تا آیه به معرفت نفس دست یابد و از طریق آن به معرفت رب برسد. معرفت نفس به معنای علم و آگاهی است که انسان از تعلیمات الهی دریافت می‌کند. خداوند معلم است و انسان متعلم اوست؛ کسی که در کلاس درس معرفت نفس نمره قبولی بگیرد، به معرفت پروردگارش دست می‌یابد.

تمام موجودات عالم، از جمادات و نباتات گرفته تا حیوانات، به طور جبری مشغول ذکر و تسبیح خداوند هستند. آیات قرآن کریم و روایات متعددی بر این حقیقت دلالت دارند و حتی در مورد نزاع حیوانات، خداوند میان آنها حکم خواهد کرد، که نشان‌دهندهٔ نظام الهی حاکم بر آنهاست.

وحی کننده خداست و چیزی از ذات او خارج نمی‌شود، زیرا ذات حق محدودیت ندارد. آنچه بر پیامبر وحی می‌شود، آیات الهی و مخلوقات اوست، نه از ذات خدا. ارتباط خدا با مخلوقات فراتر از درک انسان است و این ارتباط از ناحیه حق تعالی است.

تفکر، کاشف حقیقت است. تعقل، رهبر فکر و اندیشه و راهنمای رستگاری است. تدبر، تفکر عاقلانه و همه‌جانبه است که شخص را به مقام خاصی از عنایت الهی می‌رساند. تدبر مفتاح حقیقت و رمز دست‌یابی به اسرار عالم است و در قرآن نیز به آن سفارش شده است.

قرآن به عنوان کلام الهی، بر کل بدن و سلامتی فرمان می‌راند و می‌تواند بلغم را از بین ببرد. اگر کندر به تعادل بدن کمک کند، قرآن که فرماندهٔ بدن است، اثرگذاری بیشتری خواهد داشت. کلام خدا کم از چند عنصر به هم آمیخته نیست و چراغ سلامتی را روشن نگه می‌دارد.

کشف ازار از پای امام صادق (ع) برای تفسیر آیه «یوم یکشف عن ساق» به معنای آشکار شدن حجاب نور و حقیقت سجده است، نه شدت و سختی. این عمل نشان می‌دهد که خداوند متعال فراتر از جسم است و حقیقت سجده در قیامت برای مؤمنان آشکار می‌شود، در حالی که منافقان قادر به سجده نخواهند بود.

کشف ازار از پای امام صادق (ع) برای تفسیر آیه «یوم یکشف عن ساق» به معنای آشکار شدن حجاب نور و حقیقت سجده است، نه شدت و سختی. این عمل نشان می‌دهد که خداوند متعال فراتر از جسم است و حقیقت سجده در قیامت برای مؤمنان آشکار می‌شود، در حالی که منافقان قادر به سجده نخواهند بود.

آیه ۸۰ سوره اسراء دعای پیامبر (ص) برای ورود و خروج با صداقت و طلب حجتی یاری‌کننده از جانب خداست. آیه ۸۱ نیز بر آمدن حق و نابودی قطعی باطل تأکید دارد که مصداق آن در فتح مکه و با ظهور قائم آل محمد (عج) آشکار می‌شود.

آیه «هن لباس لکم» به پیوند عمیق، آرامش و زینت میان زن و شوهر اشاره دارد و بیانگر آن است که هر دو برای یکدیگر همچون لباسی هستند که موجب آرامش و وحدت می‌شوند. این آیه ارتباطی با پوشیدن لباس ضخیم برای دوری از غفلت ندارد.

استوای خداوند بر عرش به معنای استیلا و تسلط اوست، نه استقرار. این تسلط ازلی و ابدی است و نشان‌دهنده اراده الهی بر حاکمیت علم خاص او بر آسمان‌ها و زمین و تمام مخلوقات است. رابطه خداوند با مخلوقات یکسان است و هیچ فاصله‌ای بین او و آنها وجود ندارد.

کتاب البرهان فی علوم القرآن اثر بدرالدین زرکشی، فقیه شافعی، اگرچه قابل استفاده است، اما به دلیل مذهب نویسنده نمی‌تواند کاملا مورد اعتماد باشد. در مقابل، تفسیر البرهان فی القرآن اثر سید هاشم بحرانی، که شیعه مذهب است، حاوی جواهرات ناب اهل بیت علیهم السلام می‌باشد.

کتاب‌های تفسیری روایی خوب شامل البرهان فی تفسیر القرآن اثر سید هاشم بحرانی، تأویل الآیات الظاهره اثر سید شرف الدین علی حسینی استرآبادی، تفسیر الصافی اثر ملا محسن فیض کاشانی، تفسیر القرآن الکریم اثر ابوحمزه ثمالی، تفسیر شریف لاهیجی اثر محمد بن علی شریف لاهیجی، تفسیر قمی اثر علی بن ابراهیم قمی، تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب اثر محمد بن محمدرضا قمی مشهدی، و تفسیر نور الثقلین اثر عبد علی بن جمعه عروسی حویزی می‌باشند.

نام‌گذاری سوره‌های قرآن از سوی شارع مقدس صورت گرفته است. روایات نشان می‌دهند که پیامبر اکرم (ص) نام‌گذاری سوره‌هایی مانند حمد، بقره، آل عمران و نساء را انجام داده‌اند و اصحاب نیز با همین عناوین آن‌ها را می‌شناختند.

تفسیر توحیدی پدیده‌های طبیعی بر این اساس است که همه رویدادها مطابق اراده و قانون الهی رخ می‌دهند. نظم و قانونی که خداوند واحد و مقتدر ایجاد کرده، تخطی‌ناپذیر است و وقایع جهان طبق خواست پروردگار اتفاق می‌افتند.

سوره فجر به سوره الحسین (ع) مشهور است و تصویری از جمال ایشان است. فجر همان فجر زیبای محمدی است که روزی عالم را به طلوعش به نور عدل و صفای بندگی خدا روشن خواهد نمود. این سوره با اشاره به وتر خدای یگانه و شفع (علی و فاطمه) و لیالی عشر (ائمه) به فجر مهدوی اشاره دارد.