قرآن و تفسیر

صرف آمدن کلمهٔ «حب» در قرآن دلیل بر تقدس آن نیست، زیرا در آیاتی از قرآن، «حب» به معنای دوست داشتن شهوات دنیوی و یا دوست داشتن غیرخدا به مانند خدا نیز آمده است که مذموم است. همچنین عدم ذکر کلمهٔ «عشق» در قرآن، دلیلی بر عدم تقدس آن نمی‌باشد.

در آیه «و هو الذی انشاکم من نفس واحده فمستقر و مستودع»، «مستقر» به انسان‌هایی اطلاق می‌شود که ایمان در دلشان استقرار یافته و قابل گسستن نیست. «مستودع» به کسانی اشاره دارد که ایمان در وجودشان امانتی و عاریتی است و ممکن است از آنها گرفته شود. این تفاوت در ایمان، در روایات نیز توضیح داده شده است.

تفسیر قرآن با روایات صحیح انجام می‌شود و روایات صحیح، خود قرین و مفسر قرآن هستند. سنجش صحت روایات با قرآن تنها برای سخنان مجعول و منسوب به معصومین لازم است، نه روایات صحیحه. روایات صحیح نیازی به سنجش با قرآن ندارند زیرا خودشان از جانب خدا و اولیاء او هستند و پذیرفته می‌شوند و هیچ دور یا تسلسلی در این میان وجود ندارد.

آیه «ولن تستطیعوا ان تعدلوا بین النساء» به این معنا نیست که مردان اجازه ازدواج مجدد ندارند، بلکه بیانگر عدم امکان رعایت عدالت صد در صدی در محبت قلبی است. با این حال، با رعایت عدالت حد وسطی و پرهیزگاری، و با توجه به روایات، جواز تعدد زوجات اثبات می‌شود. تمایل نکردن کلی به یک طرف، مانع را برطرف می‌کند.

آیهٔ «إلا ما شاء الله» در سورهٔ اعلی به این حقیقت اشاره دارد که دوام هر چیزی به خواست و ارادهٔ پروردگار بستگی دارد و نه فراموشی بخشی از قرآن. خداوند آشکار و نهان را می‌داند و به پیامبرش همه چیز را می‌آموزد.

آیه شریفه «وإن منکم إلا واردها کان علی ربک حتما مقضیا» به این معناست که همه انسان‌ها، بدون استثنا، وارد جهنم می‌شوند. اما این ورود برای مؤمنان به مانند آتش بر ابراهیم، سرد و سالم خواهد بود و نور ایمان بر آتش جهنم غلبه می‌کند. در واقع، جهنم برای مؤمنان طعمه‌ای نخواهد داشت و آنان از آن عبور خواهند کرد.

ذاریء» اسم فاعل از «ذرأ» به معنای ایجاد بر وجه اختراع و ظهور موجودات است. «هادی المضلین» به معنای هدایتگر گمراه کنندگان است و این لفظ می‌تواند معنای مصدری دال بر صفت مشبهه داشته باشد.

برای حفظ قرآن، دعایی از امام صادق (ع) نقل شده که در آن از خداوند درخواست حفظ قرآن و انواع علم شده است. این دعا شامل درخواست ثبات علم در دل، گوش و چشم و آمیزش آن با جسم و روح است.

درخت نهی‌شده در آیه «ولا تقربا هذه الشجره» می‌تواند گندم یا انگور باشد، اما ریشه آن حسادت به مقام علم و ولایت اهل بیت بوده است. بر اساس روایات، آدم و حوا به مقام اهل بیت حسادت ورزیدند و این حسادت باعث وسوسه شیطان و خوردن از درخت شد.

حدیث «کمال الاخلاص له نفی الصفات عنه» و آیه «سبحان الله عما یصفون» با هم سازگارند؛ زیرا منظور از نفی صفات، نفی صفات محدود بشری است که با ذات بی‌نهایت الهی همخوانی ندارد. مخلصین خدا را از صفات مخلوقین منزه می‌دانند و اقرار به وصف‌ناپذیری او دارند، اما در عین حال با اذن الهی او را می‌ستایند.

آیه «ولکن لاتفقهون تسبیحهم» به این معناست که هر ذره مخلوق خدا دارای شعور است و خدا را تسبیح می‌کند، اما انسان قادر به درک این تسبیح نیست. انسان سازندهٔ واقعی هیچ چیزی نیست، بلکه تنها می‌تواند عناصر و ذرات باشعور را کنار هم بچیند و مجموعه‌های جدیدی با چینشی خاص به وجود آورد.

دو دریا در آیه «مرج البحرین یلتقیان» به حضرت علی (ع) که بحر علم و حضرت فاطمه (س) که بحر نبوت هستند، تفسیر شده است. حد فاصل میان این دو دریا، رسول خدا (ص) است که مانع حزن علی (ع) و مانع خصومت فاطمه (س) با همسرش می‌شود. عدم تجاوز آنها به یکدیگر به معنای اوج محبت و مودت متقابلشان است و حسنین (ع) ثمرات این دو بحر محسوب می‌شوند.

بر اساس روایات، «علیا» در آیه ۵۱ سوره مریم به حضرت علی علیه السلام اشاره دارد و نام ایشان از اسماء الهی مشتق شده است. این تفسیر با استناد به روایات و تفاسیر مختلف ارائه شده و با عبارت «صدق الله العلی العظیم» که در آن «علی» صفت خداوند است، متفاوت می‌باشد.

بر اساس روایات، «علیا» در آیه ۵۱ سوره مریم به حضرت علی علیه السلام اشاره دارد و نام ایشان از اسماء الهی مشتق شده است. این تفسیر با استناد به روایات و تفاسیر مختلف ارائه شده و با عبارت «صدق الله العلی العظیم» که در آن «علی» صفت خداوند است، متفاوت می‌باشد.

منظور از گناه پیامبر (ص) در آیه «لیغفرلک الله ما تقدم من ذنبک وما تاخر» در سوره فتح، گناهان شیعیان ایشان است. خداوند پیامبر را متحمل گناهان شیعیان خود و امیرالمؤمنین ساخته و سپس آن‌ها را بخشیده است، زیرا دلهای شیعیان بخشی از وجود آل محمد (ص) محسوب می‌شود.

آیه مباهله، امام علی (ع) را به عنوان «أنفسنا» (جان خودمان) معرفی می‌کند که نشان‌دهنده فضیلت بسیار والای ایشان است. این فضیلت به گونه‌ای است که ایشان را هم‌شأن و هم‌راز پیامبر (ص) قرار می‌دهد و راه ورود به مرکز علم و حکمت الهی است.

آیه «ان ربک لبالمرصاد» به این معناست که خداوند متعال بر کافران و اهل معاصی احاطه کامل دارد و هر زمان اراده کند، آن‌ها را به سزای اعمالشان می‌رساند. خداوند در کمینگاه ستمگران است و آن‌ها را در گلوگاهشان می‌گیرد تا نتوانند از عذاب الهی بگریزند.

در آیه «قاب قوسین او ادنی»، رابطه خالق و مخلوق فراتر از توصیفات قرب و بعد است؛ خداوند از هر چیزی به بنده نزدیک‌تر است. سیر پیامبر (ص) را می‌توان سیر گذر از حجاب‌های متعدد دانست، که شاید به معنای نزدیک شدن به مبدأ عالم هستی یا بلوغ عالیهٔ محمدی باشد.

تفسیر «بسم الله» با جاگذاری مفاهیمی چون وسیلهٔ استعانت و توسل، نقطهٔ باء به معنای حضرت علی (ع) و اسم الله به معنای اهل بیت (ع) صحیح نیست. آمیختگی بطون مختلف آیات قرآن، تحریف آیات، سردرگمی و انحراف فکری و عقیدتی را به همراه دارد. هر بطن قرآن، هرچند با ظاهر در ارتباط است، اما غیر از آن است و باید به ظاهر و باطن هر آیه به درستی نظر افکند.

باران، که نشانه رحمت خداوند است، بر همه می‌بارد، حتی بر گناهکاران. این بدان معنا نیست که گناهانشان نادیده گرفته می‌شود. خداوند به کافران فرصت بهره‌مندی و آرزو می‌دهد و به تدریج آنها را از جایی که نمی‌دانند گرفتار مجازات می‌کند. این فرصت، برای بازگشت به سوی خداوند است.