قرآن و تفسیر

در سوره بقره، کتاب مبین یافت نشد، اما حقیقت کتاب مبین و امام مبین به مولا علی (ع) برمی‌گردد، گویی که خداوند تمام حقایق را در جان ایشان کتابت فرموده است. معنای خدای احد و واحد نیز در سوره توحید به زیبایی تعریف شده است: «بگو: خداوند، احد (یکتا و یگانه) است. خداوندی است که همه نیازمندان قصد او می‌کنند. (هرگز) نزاد، و زاده نشد، و برای او هیچگاه شبیه و مانندی نبوده است.

حروف مقطعه در ابتدای برخی سوره‌های قرآن، دارای تفاسیر و تاویلات خاصی هستند که در احادیث نیز به آن‌ها اشاره شده است. این حروف از جمله رموزاتی هستند که به رسول اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع) خطاب شده و با آن دعاهای خود را به اجابت می‌رسانند. برخی تفاسیر معنای «الم» را «انا الله الملک» دانسته‌اند و آثار و برکات این حروف شامل حال هر قاری آن می‌شود، همانند دارو و غذایی که منفعتش به مصرف‌کننده می‌رسد.

خزائن الهی در آیه «و إن من شیء إلا عندنا خزائنه» به معنای مبدأ عالم هستی و عالم اسماء حسنای الهی است که هر موجودی از آن نشأت گرفته و به آن بازمی‌گردد. این خزائن شامل حقایق وجودی، علم بیکران و مراتب مختلف هستی است و آب نیز یکی از مصادیق این خزائن محسوب می‌شود.

نام ائمه معصومین (ع) در قرآن نیامده است زیرا آنان همان قرآن با تمام تفاسیر و بواطن آن هستند. هویت آنان در تک تک آیات الهی هویداست و بوی خوششان از جان آیات به مشام می‌رسد. همانطور که نام بسیاری از انبیاء و حتی کفار در قرآن آمده، اما نام اولیاء الله نیامده است.

صحیفه سجادیه تفسیری از ذکر «اهل الذکر» در قرآن است و نمی‌توان امام سجاد (ع) را از قرآن جدا کرد. این صحیفه عطر و بوی کتب آسمانی را دارد و وارث کتب الهی است. امامان معصوم (ع) همنشین جاودانهٔ قرآن هستند و صحیفه سجادیه در جوار آن قرار دارد.

یادگیری قرآن برای همه باز است، اما تأویل آیات و تفسیری که مؤید قرآنی یا حدیثی ندارد، نباید به رای شخصی باشد. باید مراقب کسانی بود که راه رجوع به قرآن را می‌بندند یا آن را به انحصار خود درمی‌آورند. نیروی تقوا ابزار فهم عظیم قرآن است.

تفسیر و تاویل آیات قرآن تنها از طریق خدا و راسخان در علم ممکن است. هرگونه اظهار نظر از سوی دیگران، ورود به شبهات و تحریف معانی و تاویلات آن محسوب می‌شود. تفسیر به رای محکوم است و شیعه در حکم اولوالالباب قرار دارد که به هدایت الهی، حقایق را درک می‌کنند.

آیات سنگین قرآن که روح و جسم تحمل آن را ندارد، شامل اسرار و علومی از جانب خداوند است که تنها اولیای الهی و کسانی که از طینت و نور خاصی خلق شده‌اند، قادر به درک و تحمل آن هستند. این علوم به برخی افراد برای دفاع از اولیاء الهی بیان می‌شود، در حالی که دیگران آن را رد کرده و تکذیب می‌کنند.

فرستادگان خدا (جبرئیل، میکائیل، اسرافیل) به خانه لوط (ع) آمدند و قوم او قصد جسارت داشتند، اما لوط (ع) ابتدا گمان می‌کرد آنها مهمانش هستند. پس از معرفی فرشتگان، قوم لوط (ع) کور شدند. پیشنهاد دختران لوط (ع) برای ازدواج شرعی بود و همسرش به دلیل کفر و جاسوسی هلاک شد.

مفهوم آیه «فیها یفرق کل أمر حکیم» این است که اموراتی که به حکمت الهی تحکیم یافته و کسی را توان و امکان تغییر آن امورات را ندارد، از هم جدا و تقدیر می‌شوند. خدا حکیم است و حکم او محکم و استوار است؛ یعنی هیچ نقصی در حکم او وجود ندارد و هیچ امری توان شکستنش را ندارد.

عبارت «و ما ادراک» در قرآن، نشان از حقیقتی فوق توان درک هر مخلوقی دارد و حکایت از عجایب و شگفتی‌های فراتر از درک عقل هر انسانی می‌کند. این عدم آگاهی، اشاره به اموری دارد که کسی درک کاملی از آن ندارد، حتی رسول اکرم (ص) نیز به طور کامل از آن آگاه نیستند، زیرا علم الهی را نهایتی نیست.

تکرار صلوات و آیات قرآن هیچ اشکالی ندارد، مگر اینکه این تکرار بر اساس نسخه‌های شماره‌دار و غیرمأثور باشد که هیچ سند روایی یا قرآنی ندارند. خواندن مکرر صلوات یا آیات قرآن یا به دلیل سفارش روایی جایز است، یا با تبعیت از آیه «اذکروا الله ذکرا کثیرا» (احزاب: ۴۱). ظاهر آیه «فاقرؤا ما تیسر من القرآن» (مزمل: ۲۰) به تلاوت تعداد آیات و حالات قرائت اشاره دارد، نه تکرار یک آیه خاص.

تکرار صلوات و آیات قرآن هیچ اشکالی ندارد، مگر اینکه این تکرار بر اساس نسخه‌های شماره‌دار و غیرمأثور باشد که هیچ سند روایی یا قرآنی ندارند. خواندن مکرر صلوات یا آیات قرآن یا به دلیل سفارش روایی جایز است، یا با تبعیت از آیه «اذکروا الله ذکرا کثیرا» (احزاب: ۴۱). ظاهر آیه «فاقرؤا ما تیسر من القرآن» (مزمل: ۲۰) به تلاوت تعداد آیات و حالات قرائت اشاره دارد، نه تکرار یک آیه خاص.

بهشت و دوزخ برزخی تا زمان برچیده شدن آسمان‌ها و زمین ادامه دارد و پس از آن، بهشت و دوزخ آخرت آغاز می‌شود که ابدی هستند. آیات سوره هود به بهشت و دوزخ برزخی اشاره دارند که مدتش تا پایان آسمان‌ها و زمین است، نه بهشت و دوزخ ابدی پس از قیامت.

استخاره به معنای استمداد از خدا برای الهام خیر است و آیات قرآن همگی نور و روشنایی هستند. هرچند کلماتی چون کلب، شیطان، منافق و مشرک در قرآن آمده، اما این کلمات با مسمای خودشان فرق دارند و پلیدی آنها از بین نمی‌رود؛ لذا نباید بدون وضو به آنها دست زد. نور، حقیقت را آشکار می‌کند بدون آنکه خود آلوده شود.

شفاعت پیامبر و امامان در روز قیامت با اذن الهی ممکن است و تنها شامل مؤمنان می‌شود. آیه ۴۸ سوره بقره به این نکته اشاره دارد که در آن روز کسی مجازات دیگری را نمی‌پذیرد و شفاعت یا غرامتی از کسی پذیرفته نمی‌شود، مگر به اذن خداوند. شفاعت بندگان خاص خدا، در واقع آیات شفاعت الهی هستند.

قبل از حضرت آدم (ع)، نسل‌های فراوانی از انسان‌ها وجود داشتند که ویژگی‌هایی مانند خونریزی داشتند و فرشتگان از این موضوع آگاه بودند. فرشتگان، آدم و نسلش را با همان نژاد پیشین مقایسه کردند، اما از نسل پاک محمدی (ص) که قرار بود از این سلسله متولد شوند، خبر نداشتند.

استفاده از ضمایر مذکر برای خداوند در قرآن، مانند «قل هو الله احد»، به قواعد زبان عربی و بنیان‌گذاری الهی بازمی‌گردد و به معنای محدود کردن خداوند به جنسیت مذکر نیست. این کاربرد شبیه به استفاده از ضمایر جمع مذکر برای مؤمنان است که شامل هر دو جنسیت می‌شود.