قرآن و تفسیر

تفسیر راسخون در علم از آیات متشابه، اظهار جهل در برابر آن و تسلیم محض در برابر خداوند است. آنان به کل قرآن ایمان اجمالی دارند و خداوند به خاطر این تسلیم، علم تاویل را به پیامبر و عترت می‌آموزد.

تمام قرآن را می‌توان تفسیر سوره حمد دانست، زیرا سوره حمد مانند خورشید و سایر آیات پرتوهای آن هستند. سوره حمد نرم‌افزار کلام الهی است که با باز شدن در دل پاک، سایر آیات نیز از آن ظاهر می‌شوند. این سوره دانه پر خیری است که گلزار آیات الهی از آن شکوفا می‌شود.

خداوند خود را با صفاتی چون «واحد»، «احد»، «رحمن»، «رحیم»، «عالم الغیب و الشهاده»، «قدوس»، «سلام»، «مؤمن»، «مهیمن»، «عزیز»، «جبار»، «متکبر»، «قیوم» و «علی» وصف کرده است. این صفات در آیات مختلف قرآن کریم ذکر شده‌اند و بیانگر عظمت و کمال پروردگار می‌باشند.

رحمت عام خداوند شامل همه موجودات، مؤمن و کافر می‌شود و جلوه‌های آن مانند باران و نوری است که بر همگان می‌تابد. اما رحمت خاص (رحیمیت) پروردگار، که در آیه «هو الذی یصلی علیکم و ملائکته...» به آن اشاره شده، تنها نصیب مؤمنان می‌گردد و کسانی که معصیت‌کارند با توبه و انابه می‌توانند از آن بهره‌مند شوند.

در زبان عربی، حرکات حروف نقش مهمی در تغییر معنا دارند. واژه «سبع» با فتح سین و سکون باء به معنای حیوان درنده است، که در آیه سوره مائده به آن اشاره شده است. در مقابل، «سبع» با ضم باء به معنای عدد هفت می‌باشد و این تفاوت حرکتی باعث تمایز معنایی این دو واژه می‌شود.

ام الکتاب، ثبت اولیه علم الهی یا مجرایی برای تجلی آن است. لوح محفوظ جایگاهی در ام الکتاب دارد و خود لوحی از الواح آن است. علم مکنون یا مکفوف نیز برگ‌هایی از ام الکتاب محسوب می‌شود. قرآن از ام الکتاب نازل شده و امیرالمؤمنین علیه‌السلام جایگاهی والا در آن دارند.

سوره فجر به سوره الحسین علیه السلام معروف است و خواندن آن در نمازهای واجب توصیه شده است. طبق روایات، کسی که سوره فجر را بخواند، در بهشت با امام حسین علیه السلام هم درجه خواهد بود.

حمل عرش الهی توسط هشت فرشته، کنایه از حاملان علم الهی است؛ کسانی که مزین به علم الهی بوده و در واقع ستاد و مرکز علم و قدرت الهی را درک می‌کنند. این حاملان، دانشمندانی هستند که خداوند علم خود را به آنها عطا کرده و به واسطه نور الهی هدایت شده‌اند.

زیارت جامعه کبیره را می‌توان به عنوان بخشی از تفسیر آیه نور تلقی کرد، اما نه تفسیری کامل و جامع. به عبارت دیگر، زیارت جامعه کبیره قطره‌ای از دریای تفسیر آیه نور است و نمی‌تواند جایگزین یا معادل کامل آن باشد.

در آیه ۱۲۳ سوره توبه، منظور از «کافران نزدیک» می‌تواند ابتدا منافقان و توطئه‌گران داخلی باشند که تهدیدی مستقیم برای جامعه اسلامی محسوب می‌شوند. پس از آن‌ها، همسایگان نزدیک از بلاد دیگر و در نهایت سایر دشمنان در ردیف‌های بعدی قرار می‌گیرند.

توصیف برخی افراد با نسبت‌هایی پست‌تر از حیوان، در صورتی که خوی درندگی و پلیدی آنها محرز باشد، اشکالی ندارد. قرآن کریم در مواردی انسان را به دلیل پیروی از هوای نفس، مانند سگ یا الاغی که بار کتاب حمل می‌کند، توصیف کرده است. این توصیفات برای کسانی است که آیات الهی را تکذیب می‌کنند.

روایتی که در بحارالانوار به نظر می‌رسد به تحریف قرآن اشاره دارد، در واقع تفسیر آیهٔ «فإذا فرغت فانصب» است. در این تفسیر، مصادیق و تأویل آیه ذکر شده و هیچ تحریفی در قرآن وجود ندارد؛ این شیوهٔ تفسیر در شرح آیات مرسوم است.

ترتیب یاری‌کنندگان پیامبر (ص) در آیهٔ «فإن الله هو مولاه و جبریل و صالح المؤمنین و الملائکه بعد ذلک ظهیر» (تحریم: ۴)، که شامل خدا، جبرئیل، صالح مؤمنان (حضرت علی ع) و سپس سایر ملائکه است، برتری را نشان نمی‌دهد. این ترتیب مانند آیهٔ ولایت (مائده: ۵۵) به بیان رتبهٔ ولایت اشاره دارد.

آیه «ربنا لا تجعلنا فتنة للذین کفروا و اغفر لنا ربنا إنک أنت العزیز الحکیم» دعای حضرت ابراهیم (ع) است که از خداوند می‌خواهد مؤمنان را وسیله آزمایش و فتنه برای کافران قرار ندهد. این بدان معناست که کافران به واسطه مؤمنان مورد آزمایش قرار نگیرند، مثلا با تسلط کافران بر مؤمنان یا سختی‌هایی که بر مؤمنان وارد می‌شود و باعث شک کافران به حقانیت آنها گردد. همچنین در این دعا از خداوند طلب مغفرت می‌شود.

عالم هستی تفسیر اسماء حسنای الهی است و هر جلوه از این تجلی اسماء، بایستی جمال همان حسن والا را انعکاس دهد. یعنی هر پرتوش حسن و جمال خورشیدش باشد. این بدان معناست که مظاهر عالم، تجلی اسماء الهی هستند.

انس و الفت با قرآن از طریق تقویت ایمان و تقوا، مودت و تبعیت از عترت که آینه تمام‌نمای قرآن هستند، عمل به دستورات الهی و تفکر و تعقل در آیات حاصل می‌شود. این عوامل به استحکام دوستی با قرآن و اهل بیت کمک می‌کنند.

فرشتگان به صورت نمایشی و برای امتحان حضرت داود وارد شدند و استغفار ایشان به دلیل قضاوت عجولانه بود. آیه شریفه بیان می‌کند که فرشتگان ناگهانی و بدون اجازه وارد شدند و حضرت داود از ترس، قضاوت عجولانه نمودند.

آیه ۱۲ سوره هود صداقت و امانت‌داری پیامبر اکرم (ص) را اثبات می‌کند که تمام وحی الهی را بدون هیچ کم و کاستی به عالمیان عرضه داشته است. شان نزول این آیه در مورد ولایت مولا علی (ع) است که امری الهی می‌باشد و برخی منافقان به آن ایراد گرفتند.

قرآن و عترت تا ابد از هم جدا نخواهند شد و قرآن تحریف‌پذیر نیست. اگر زمین لحظه‌ای بدون امام از او خالی شود، اهل زمین نابود می‌شوند و به عذاب الهی گرفتار می‌گردند؛ به همین ترتیب، اگر قرآن تحریف شود، زمین نابود خواهد شد. این دو همواره با هم هستند و از یکدیگر جدا نمی‌شوند.

درجه مرد بر زن در آیه ۲۲۸ بقره به معنای برتری روحی یا عند الهی نیست، بلکه به جهت حقوقی و وظایف خاصی است که در ازدواج بر عهده مرد است، مانند اطاعت زن، حق طلاق و جهاد. درجات نزد خدا به تقواست و جنسیت ملاک نیست. هر که با تقواتر باشد گرامی‌تر است و درجات آخرت و برتری‌هایش از این هم بیشتر است.