قرآن و تفسیر

استفاده از ادبیات دشمنی در آیه ۱۴ سوره تغابن به این دلیل است که برخی همسران و فرزندان، مانع اطاعت و عبادت انسان شده و سد راه او می‌شوند. این آیه به مؤمنان هشدار می‌دهد که از این افراد حذر کنند، اما در عین حال، در صورت عفو و گذشت، خداوند را آمرزنده و مهربان معرفی می‌کند.

آیه ۱۱ سوره تغابن به هدایت قلب اشاره دارد زیرا قلب مرکز مخابرات، اطلاعات و ارتباطات انسان است و محل استقرار عقل و منبع علم و حکمت محسوب می‌شود. هدایت قلب به منزله هدایت کل اعضا و جوارح و جوانح انسان است، زیرا قلب پادشاه دیگر اعضا و جوارح است.

نور در آیه ۸ سوره تغابن به ائمه اطهار (علیهم السلام) اشاره دارد. این نور، نور خدا در آسمان‌ها و زمین است که دل مؤمنان را نورانی می‌کند و باعث هدایت آن‌ها می‌شود. امام باقر (ع) فرمودند که نور امام در قلب مؤمن از خورشید تابان در روز روشن‌تر است.

احصاء کل شی را می‌توان به خزینه تمام اشیاء، معدن مواد اولیه خلقت، دانه و شجره تک تک مخلوقات، راز اکبر و نقطه واحدی که خالق هستی تمام حقایق را در آن جمع نموده است، تفسیر کرد. همچنین به حروف الفبای خلقت که کلمات و کتاب هستی در آن شکل می‌گیرد نیز اطلاق می‌شود.

آیات محکم، آیاتی هستند که به آنها عمل می‌شود و معنایشان روشن است. آیات متشابه، آیاتی هستند که معنایشان بر جاهل مشتبه می‌شود و تفسیر آنها نیازمند رجوع به عترت (اهل بیت) است که راسخان در علم هستند. آیات متشابه برای عوام تشابه دارد اما برای حجت الهی محکم است و اذهان را به مقصد اصلی آیه راهنمایی می‌کند. آیات منسوخ جزء متشابهات و آیات ناسخ جزء محکمات هستند.

نبأ» در آیه شریفه «لکل نبإ مستقر» به اخبار روز قیامت اشاره دارد. هر خبر قیامت، موعد، قرارگاه، مکان و زمان مشخصی دارد که آن خبر به مقصد خود خواهد رسید و صدقش آشکار خواهد شد. به یقین تمام وعده‌های خدا در قیامت تحقق خواهد یافت.

وحی نبوی مختص انبیاء عظام است و دریافت آن برای غیر آنها ممکن نیست. اما الهامات سبحانی برای افراد عادی نیز وجود دارد که بسته به درجه ایمان و تقوایشان متفاوت است. این الهامات حجت شرعی نیستند و باید با قرآن و روایات صحیحه سنجیده شوند تا از انحراف و بدعت جلوگیری شود.

آیه ۵۰ سوره احزاب به پیامبر (ص) اجازه ازدواج با زنان غنائم جنگی و دختران عمو، خاله، عمه و دایی را می‌دهد. این حلالیت به معنای جواز ازدواج است و به هیچ وجه به معنای خواهر بودن آنها نیست.

آیه ۴۰ سوره احزاب در رد قانون جاهلی فرزندخواندگی است که فرزندخوانده را مانند فرزند صلبی می‌دانستند. پیامبر (ص) و امام علی (ع) با اینکه پدر صلبی هیچ مردی نیستند، پدران معنوی و مادی امت محسوب می‌شوند و حقشان بر امت بیشتر از پدران نژادی است.

آیه شریفه «و لقد خلقنا الإنسان و نعلم ما توسوس به نفسه و نحن أقرب إلیه من حبل الورید» بیان می‌کند که خدا از رگ گردن به ما نزدیک‌تر است. «خدا حائل میان ما و حبل خویش است» به این معناست که خدا از حیات و هر آنچه هست برتر و والاتر است و حس بندگی که از او می‌رسد، از حیات برتر است و با هیچ طعم و مزه‌ای قابل قیاس نیست.

آیات ۷ و ۸ سوره زلزال بیان می‌کنند که هر کس ذره‌ای نیکی کرده باشد آن را می‌بیند و هر کس ذره‌ای بدی کرده باشد آن را می‌بیند. در پاسخ آمده است که کافر عمل نیکش را در دنیا می‌بیند و در آخرت پاداشی ندارد، اما نتیجه زشتی عملش را به تمام و کمال دریافت می‌کند. مؤمن نیز نتیجه نیکی‌اش را در آخرت می‌گیرد و از زشتی‌هایش رنج می‌برد و سپس بخشیده می‌شود، هرچند برخی اعمال قبیح ممکن است با رنج‌های روز جزا ادامه یابد.

آیه ۷۹ سوره واقعه «لا یمسه إلا المطهرون» می‌فرماید که قرآن را جز پاکان مس نمی‌کنند. این پاکان شامل فرشتگان، اهل بیت (ع) و مؤمنان به میزان مراتب پاکی‌شان می‌شوند. درک حقایق باطنی قرآن تنها با پاکی مطلق و تأییدشدگان به آیت تطهیر الهی ممکن است.

سایه هر شیء، نمایش آن در برابر نور است و با طلوع و غروب نور، ظهور و محو می‌گردد. پیکره و حقیقت موجودات تابع و مقهور حقیقت محیط بر خود هستند. موجودات با عبادات خود زیبایی خالق را به نمایش می‌گذارند و به باطن و تکوین به خدا سجد می‌کنند، حتی اگر با تمرد همراه باشد، زیرا جز اراده حق در خارج تحققی نیست.

مراد از بهشت و جهنم در آیه ۱۰۷ سوره هود، بهشت و جهنم برزخی است، یعنی قبل از قیامت کبری مؤمنان و کافران تا زمانیکه آسمانها و زمین در محلشان پا بجا هستند در بهشت و یا جهنم برزخی خواهند بود. آیه ۴۸ سوره ابراهیم اشاره به آغاز قیامت کبرا و تبدیل زمین و آسمان‌ها دارد.

برای کار در مورد نص قرآن، منابعی چون تفسیر نور الثقلین، البرهان فی تفسیر القرآن، مجمع البیان، اصول کافی (کتاب فضل القرآن)، بحارالانوار، فقه القرآن، متشابه القرآن و مختلفه، وسائل الشیعه، التبیان فی تفسیر القرآن، زبده البیان فی أحکام القرآن و صحیفه سجادیه (دعای ۴۲) پیشنهاد می‌شود.

استفاده مکرر از «ان» در قرآن برای توجه دادن به امور جدی، بیان قطعیت، امید دادن، انذار، رفع شک و تردید، وضع قوانین، بیان وقایع مهم تاریخی، ترسیم جزئیات آخرت، بیان حقایق، تفسیر، تحریک تعقل و رسیدن به یقین است.

تبیین آیه «أن الأرض یرثها عبادی الصالحون» بیان می‌کند که بندگان شایسته وارث زمین خواهند شد، اما این ارث برخلاف ارث بهشت که جاودانه است، تا سررسید عمر و بقای زمین خواهد بود. خلود هر امری به خواست خداست.

صلوات خداوند بر پیامبر و ائمه، رحمتی ویژه و بی‌مانند است که از جنس رحمانیت و رحیمیت عام الهی نیست. صلوات از جانب خدا به معنای رحمت، از سوی فرشتگان به معنای تزکیه و از سوی مردم به معنای دعا است. «تسلیم» نیز به معنای پذیرش اوامر الهی است.