قرآن و تفسیر

سوره توحید، به ویژه آیه "قل هو الله أحد"، به حقیقت کمال اخلاص و نفی صفات از ذات الهی اشاره دارد. احد به معنای نه زاده و نه زاینده است که شامل صفات نیز می‌شود. فهم ما از صفات الهی، خارج از ذات اوست و تحدید و مرزبندی قوه فاهمه را در بر دارد که ذات بی‌مثال از آن منزه است.

نمایشگر زمان» به امری اشاره دارد که زمان را نشان می‌دهد، مانند هلال ماه که اوقات را برای مردم تعیین می‌کند. حقیقت زمان با نمایشگر آن متفاوت است، اما امکان تجمیع آنها فراهم است. امام مهدی (عج) ظرف تجلی علم الهی هستند که زمان و مکان دو مؤلفه اصلی آن را تشکیل می‌دهند.

نسبت دادن اسماء حسنی الهی به معصومین علیهم السلام شرک محسوب نمی‌شود، زیرا معصومین مصداق حقیقی این اسماء هستند و خودشان مختص پروردگار متعال می‌باشند. ما با این اسماء خدا را می‌خوانیم، نه خود معصومین را. اختصاص اسماء حسنی به خدا، موجودیت خارجی آنها را انکار نمی‌کند.

آیه نور به بیان حقایق فوق آسمانی با زیباترین تمثیلی که به فهم و فقه آدمی قابل درک باشد می‌پردازد. قسمت «یکاد زیتها یضیء» به جوشش و ظهور علوم ربانی از جان اهل بیت محمدی (ص) بدون هیچ واسطه و مانعی اشاره دارد، به طوری که تلألؤ حقایق رحمانی از جان پاکترین خلق عالم به سهولت تام و روشنی تمام صورت می‌گیرد.

برای اثبات اینکه علم مورد نیاز تمام مخلوقات و محبت‌های بین آنها از امامان معصوم علیهم السلام سرچشمه می‌گیرد، می‌توان به آیات قرآن استناد کرد. آیه ۱۲ سوره یس که می‌فرماید «و کل شیء أحصیناه فی إمام مبین» و آیه ۴۳ سوره نحل که امر به پرسش از اهل ذکر می‌کند، از جمله آیاتی هستند که می‌توانند در این اثبات به کار روند.

دستور خداوند به فرستادن درود بر پیامبر در آیه ۵۶ سوره احزاب آمده است: «إن الله و ملائکته یصلون علی النبی یا أیها الذین آمنوا صلوا علیه و سلموا تسلیما». این آیه مؤمنان را به درود فرستادن و سلام دادن بر پیامبر امر می‌کند. همچنین در قرآن نمونه‌هایی از سلام و صلوات بر حضرت ابراهیم و دیگر انبیاء عظام ذکر شده است.

مراد از «ارض» در آیه شریفه «وأورثنا الأرض نتبوأ من الجنه حیث نشاء» (زمر، ۷۴) بهشت است، زیرا بهشت نیز زمین و آسمان خاص خود را دارد. با این حال، زمین عالم دنیا نیز از دارایی‌های اهل بیت (ع) است و مستضعفان وارث آن خواهند شد.

مصادیق سابقون در قرآن شامل رسولان الهی، اهل بیت (ع) و شیعیان می‌شود. آیاتی مانند «والسابقون السابقون» به این گروه اشاره دارند، اما این آیات مستقیما به موضوع رجعت نمی‌پردازند و ارتباطی با ۳۱۳ نفر رجعت‌کننده ندارند.

قرآن کریم در آیات متعددی به شیوه‌های سخن گفتن اشاره دارد، از جمله «قولوا قولا لینا»، «قولوا قولا سدیدا» و «قولوا لا اله الا الله تفلحون». این آیات هدایتگر انسان به سوی گفتار حق و پرهیز از لغو و بیهوده‌گویی است.

عذاب آویزان شدن از مو و سایر عذاب‌های ذکر شده برای زنانی که موی خود را به نامحرم نشان می‌دهند، مستقیما در قرآن نیامده و منبع آن روایات است. این عذاب‌ها نتیجهٔ اعمالی چون بی‌توجهی به حجاب، آزار شوهر، عدم رعایت پاکیزگی و غسل، سبک شمردن نماز، زنا، خودنمایی، سخن‌چینی و دروغگویی است. در مقابل، رضایت شوهر برای زن بسیار ارزشمند است.

چهارده معصوم علیهم السلام در ابتدا خلقت برابر دیگران بودند، اما به خاطر حسن بندگی الهی، درجاتشان بالا رفت. پیامبر اسلام به مقام دریافت وحی و معراج رسید و ائمه ابواب شهر علم او شدند، لذا ولایتشان، ولایت الله گشت.

بله، بهشت حضرت آدم علیه السلام بهشتی از بهشت‌های دنیا بود، نه بهشت اخروی. این بهشت دنیوی دارای خورشید و ماه بود و اگر از بهشت‌های اخروی محسوب می‌شد، حضرت آدم و حوا هرگز از آن خارج نمی‌شدند.

فرشتگان پیش از خلقت انسان، از فساد و خونریزی او خبر نداشتند، بلکه اعمال مفسدانه نسناس‌ها و اجانین پیشین را که در زمین زندگی می‌کردند، با خلقت جدید قیاس می‌کردند و تصور می‌کردند انسان نیز مانند آن‌ها خواهد بود.

بله، «اسماء هؤلاء» که خداوند به حضرت آدم علیه السلام آموخت، از جمله مصادیق غیب آسمانی بود که بر فرشتگان پوشیده بود و آنان از طریق حضرت آدم از آن آگاه شدند.

حکمت بیان «بأسماء هؤلاء» (اسماء حسنی الهی که همان ائمه علیهم السلام هستند) در خلقت انسان این بود که فرشتگان با اطلاع از مقام ایشان، پذیرفتند که انسان با وجود فساد و خونریزی، شایسته خلافت الهی است. فرشتگان در ابتدا انسان را با موجودات مفسد پیشین قیاس می‌کردند، اما با علم به مقام ائمه، متوجه شدند که از نسل آدم انسان‌های شایسته‌ای ظهور خواهند کرد.

پرسش خداوند از حضرت عیسی (ع) در آیه ۱۱۶ سوره مائده، استفهامی یا بازخواستی نیست، بلکه تمهیدی برای مجازات قوم مشرکی است که عیسی را می‌پرستیدند. در واقع، این پرسش مقدمه محاکمه آن قوم است و عیسی به عنوان شاهدی برای رد عذر آنها استفاده می‌شود. همچنین، عیسی (ع) با محکوم کردن قوم، از آنها برائت می‌جوید.

عنوان «اولوا الامر» مختص معصومین (ع) است و به هیچ کس، حتی بالتبع، اذن تصرف داده نشده است. شیعیان و نایبان تنها تحت اولوا الالباب قرار می‌گیرند و استفاده از القاب مخصوصه نوعی تصرف محسوب می‌شود و هر کسی باید جایگاه خود را بشناسد.

امر» در آیات قرآن معانی متعددی از جمله طلب، فرمان، حکم، شیء، شأن، فعل، کار شگفت‌انگیز، اتفاق، ظرف، قضیه، مسأله، نظام، شغل، اجرا، موثوق و معتبر، جریان و چگونگی را در بر می‌گیرد. اولوا الامر (صاحبان امر) کسانی هستند که بر این موارد عمارت، صدارت، ولایت، حاکمیت، ریاست، مدیریت و رهبری دارند و مردم باید در تمام مسائل زندگی فردی و اجتماعی از آن‌ها تبعیت کنند.

عبادت تکوینی به معنای نفس آفرینش و جان مخلوقات است که سامانه ثابت و دائمی عبادت و بندگی است و ربطی به اعمال و آداب خاص عبادی ندارد. عبادت تشریعی نیازمند عمل به تکالیف و وظایف الهی است و ریا یا ناخالصی در آن اعتبار ندارد و منجر به شرک و عقاب می‌شود.

آیه «ءاتی الرحمن عبدا» بیانگر این حقیقت است که هیچ مخلوقی، اعم از نیکوکار یا بدکار، نمی‌تواند از دایره بندگی و حکومت الهی خارج شود. همه موجودات در ذات خود بنده محض خدا هستند، اما انسان‌های مختار باید با حسن اختیار خود، بندگی‌شان را اثبات کنند. این آیه به این معنا نیست که کافر با سجده بر بت، به خدا سجده می‌کند، بلکه نشان می‌دهد که همه در نهایت تحت سلطنت الهی قرار دارند.