معرفت‌شناسی

عارفان و کسانی که به مرتبه بالایی از علم و یقین می‌رسند، در حالات عرفانی خاص، زمان را به کیفیات متفاوتی شهود می‌کنند و ممکن است به تجارب فرازمانی دست یابند که فراتر از شرح است. علم نیز جایگاهی فراتر از فرازمانی دارد.

درک و بهره‌مندی از عوالم دیگر به اندازهٔ افق علم، ظرفیت حکمت و میزان به‌کارگیری آن‌ها در عمل بستگی دارد. همانند رایانه، میزان پردازش و درک انسان از مسائل عالم به رتبهٔ سامانهٔ او وابسته است. شعور و درک افراد در عوالم دیگر نیز متفاوت است و با ارتقاء روح و نور ملکوتی، فهم و بهره‌مندی افزایش می‌یابد. صرف تصور، دلیل حضور نیست و یقین کاذب عامل گمراهی است.

حکمت راز رسیدن به ذهن خلاق ماورائی است و تا مغز ملکوتی بیدار نشود، خلاقیت آسمانی راه نمی‌افتد. یقین، نیروی ثمر رساندن نبوغ است. نسخهٔ پیشنهادی، نگاه حکیمانه و در طریق یقین است که هوش باطنی را بیدار کرده و آثارش در افکار و اعمال بروز می‌نماید.

برای بهره‌مندی از خزائن الهی و علوم غیبی، باید به تداوم پاکی جسم و جان، مراقبات رحمانی، تمسک خالصانه به قرآن و عترت، تجهیز کامل به عقل و جنودش، و استفاده از راههای میانبر مانند یقین، حکمت، طلب رضا، تقویت ایمان و تقوا پرداخت. دعاهایی مانند دعای بیستم صحیفه سجادیه و دعای سمات نیز راهگشا هستند.

عقل زمانی حجت است که به معنای حقیقی آن باشد، نه هر شعوری. عقل محبوب‌ترین آفریده خداست و هدایت‌گر فکر و مکارم اخلاقی است. اطاعت از امام، عین اطاعت از خداست و سرپیچی عقل از آن، خلاف مرام عقل است؛ زیرا عقل به قدرت الهی یقین دارد و هیچ امر الهی را محال نمی‌شمارد.

دیدن به معنای احاطه و اشراف بر دیده شده است که از ذات غیر قابل کشف پروردگار مبراست. دل‌ها با حقایق ایمان خدا را می‌بینند و رویت تنها به اسماء حسنای الهی محدود می‌شود، نه ذات مقدس او. نور و بصیر از جمله اسماء حسنای اوست.

شک و یقین از ابتدای خلقت عقل و جهل وجود داشته، اما شکل و شمایلشان به تناسب شرایط و اعصار تفاوت‌هایی داشته است. همانطور که در عصر حاضر شک فراگیرتر از اعصار قبلی دیده می‌شود، یقین اهل ایقین نیز در این عصر چشمگیرتر است و این دو مفهوم همواره در کنار هم بوده‌اند.

رسیدن به مقام تصدیق و یقین نیازمند دل پاک و انتخاب احسن است. برای یافتن حق باید از جادهٔ اسلام راهی کوی صدق شد و چهار ستون یقین را محکم کرد: شوق بهشت، ترس از آتش، زهد در دنیا و ترقب مرگ. تصدیق، یقین خالص شده و مرحلهٔ اعلای آن است که با عقل و تفکر و تحقیق حاصل می‌شود و در کردار نمود پیدا می‌کند.

نگاه به علم باید به سوی علم تقوا و یقین باشد که معرفت نفس و در نهایت معرفت پروردگار را به همراه دارد. ارزش زمان نیز در عمل به دانسته هاست، زیرا اندکی علم نیازمند عمل بسیار است و علم بدون عمل زیانبار است.