کلام و عقاید

صفتی در عالم هستی ظهور نمی‌یابد مگر با اراده الهی برای آفرینش؛ بنابراین، صفات جز با خلق خلایق تجلی نمی‌یابند و همه صفات، صفات فعل او هستند. اگر صفات ذات را بپذیریم، باید پرسید افعال با کدام صفت ذات ظهور می‌یابند که این خود به صفات فعل بازمی‌گردد.

کسی که صفات را از ذات حق نفی می‌کند، اگر با هدف اثبات وحدانیت حق و در وادی کمال اخلاص باشد، در زمره مشرکان قرار نمی‌گیرد، بلکه غلظت توحیدی او بالاتر است. این در حالی است که کسی به عینیت صفات با ذات حق قائل است، ابتدا صفات را اثبات و سپس آن‌ها را عین ذات حق قرار می‌دهد.

اسماء مبارک «واحد» و «احد» از اسماء حسنای پروردگار متعال هستند که با تجلی آن‌ها در جان خلایق، وجودشان به وحدت و یگانگی پروردگار متذکر می‌شود. این اسماء مخلوق نیستند، بلکه برای هدایت خلایق به سوی توحید و جلوگیری از شرک به کار می‌روند.

نفی صفات از ذات حق به معنای نفی کمالات نیست، زیرا ذات حق بزرگتر از آن است که با صفات توصیف شود و کمال در برابر او ناقص است. او خود صانع کمالات است و صفات او به اسماء حسنای الهی برمی‌گردد.

نفی صفات از ذات حق، کمال توحید است و به معنای برتری خالق بر صفات است. صفاتی چون رحمانیت و علم، مخلوقند و ذات حق از آنها منزه است. خالق برتر از صفات مخلوق است و درک ذات حق با صفات ممکن نیست.

علم خدا به صفات ازلی است، نه خود صفات. صفات و اسماء مخلوقند و واسطه‌ای بین خدا و خلق برای عبادت و دعا هستند. خداوند قدیم است و صفات مخلوقند. بنابراین، نفی صفات به معنای نفی علم ازلی خدا نیست، بلکه به معنای مخلوق بودن صفات و اسماء است.

کسی که به اسلام و قرآن اعتقاد ندارد، نمی‌تواند از آن بهره معنوی و مادی ببرد، بلکه جز بر زیانش افزوده می‌شود، مگر آنکه در پی رسیدن به حقانیت آن باشد. چنین فردی بهتر است با نگاه فطری به حل مشکل خود بپردازد و از ندای فطرتش در تایید حقایق و آیات مسلم تبعیت نماید؛ چرا که دل به زشتی گناهان گواهی می‌دهد و به زیبایی نیکی‌ها اقرار می‌کند.

درک علم الهی از توان خلایق خارج است؛ علم خداوند به گذشته و آینده یکسان است و او خالق زمان و مکان است. احاطه او بر زمان، تمام امتداد آن را بر هم منطبق می‌سازد و توصیف آینده در ازل، همان حال امتداد یافته برای ماست. علم ازلی با جبر و اختیار در واقعه کربلا به این معناست که خداوند از همه چیز آگاه است، اما این آگاهی به معنای سلب اختیار از انسان نیست.

در زمان غیبت امام زمان (عج)، مبنای ولایت فقیه بر یافتن آن استوار است، نه تعیین کردن. افراد خبره و آگاه جامعه، راهنمای خوبی برای شناسایی و یافتن ولی فقیه واقعی هستند.

افراد عادی حق ندارند خود را با انبیا مقایسه کرده و ادعا کنند که گفتارشان را بر اساس فهم خلایق تغییر می‌دهند. این ویژگی مختص معصومین است که از عمق خرد خود با مردم سخن نمی‌گفتند و حقیقت را متناسب با ظرفیت عقول بیان می‌کردند.

ورود به جهنم لزوما به معنای عذاب همیشگی نیست؛ اگر خلود در جهنم برای فردی امضا شده باشد، عذاب او ابدی خواهد بود، اما اگر استقرار او در جهنم دارای اجلی مشخص باشد و خداوند آن را مؤجل نموده باشد، ممکن است پایان یابد.

خلود در آتش جهنم ملازم عذاب نیست، زیرا آتش برای فرشتگان مامور جهنم برد و سلام است و عذابی محسوب نمی‌شود، همانطور که ورود همه انسان‌ها به جهنم قطعی است اما تنها کافران را می‌سوزاند. برخی فرشتگان نیز نیمی از بدنشان آتش و نیمی دیگر یخ است اما آسیبی نمی‌بینند.

برخی عرفا، مانند محیی‌الدین عربی، معتقدند عذاب کافران در جهنم گوارا است، اما این نظر با آیات قرآن که بر عدم تخفیف عذاب و جاودانگی آن تأکید دارند، در تضاد است. این دیدگاه می‌تواند نوعی خدعه شیطانی برای تضعیف ایمان باشد.

اگر ما آدم خوبی باشیم و به حرف‌های امامان گوش دهیم و به آنها عمل کنیم، و خدا را به خاطر احترامی که آنها نزد او دارند قسم یاد کنیم، دعاهایمان مورد پذیرش درگاه خدا قرار می‌گیرد. این قسم به دلیل جایگاه والای امامان نزد خداوند است.

خداوند مهربان دل امام زمانمان را چنان بزرگ آفریده است که محبت شما را نسبت به خودشان احساس می‌کنند. همان‌طور که قلب مادر نسبت به فرزند می‌تپد، قلب امام زمان نسبت به فرزندان شیعه شدیدتر به طپش در می‌آید و هدیه‌های شما را درک می‌کنند.

وقتی شما امامان عزیز را یاد می‌کنید و دلتان شاد می‌شود، نشانهٔ این است که آنها متوجه شما هستند و نامه‌هایتان را می‌خوانند. خدای مهربان و دانا نیز از نامه و نامهٔ ننوشتهٔ شما آگاه است و جواب را به دل قشنگتان می‌رساند.

خداوند عالمیان افراد بدکار را به خاطر اعمال زشتشان به شدت تنبیه خواهد نمود، اما نسبت به مؤمنان و انسان‌های خوب بسیار مهربان است. ترسیدن از خدا به معنای ترس از عواقب اعمال زشت است.

نقد سخنان شرک‌آلود افراد سرشناس ضروری است، زیرا دفاع از توحید بر هر چیز دیگری اولویت دارد. حمایت از بزرگان یا تفسیرهای خاص از سخنان آن‌ها، نمی‌تواند سخنان انحرافی یا متضاد با قرآن و عترت را توجیه کند. عالم حقیقی کسی است که عطر توحید منتشر سازد، نه اینکه با نشر افکار بیگانگان حریم دین را خدشه‌دار کند.

سکوت در برابر گفتار و افعال مشرکانه، به منزله حمایت از تشدید رفتار مشرکانه است. هیچ چیز و کسی عزیزتر از خدا نیست و هیچ توهینی سخیف‌تر از شرک نمی‌باشد. دفاع از توحید، ادای حق بندگی خداست و حمایت افراد از بزرگان، سخنان مشرکانه آن‌ها را توجیه نمی‌کند و نمی‌تواند موجب مشروعیت بخشیدن به آن‌ها شود.

آغاز و ادامه خلقت از ماوراء زمان نشأت می‌گیرد و با آفرینش‌های متوالی خارج از زمان صورت می‌پذیرد. زمان با تجلی اسمای الهی «المبدئ» (آغازگر) و «المعید» (بازگرداننده) بر قوه ادراک انسان سنجیده می‌شود. این فرآیند خلقت، تجلیات مداوم این اسماء الهی است.