کلام و عقاید

عقل اولین مخلوق روحانی عالم است و به عنوان پیکر یا لباس عقلی پیامبر اکرم (ص) محسوب می‌شود. حقیقت وجودی پیامبر (ص) دارای ابعاد گوناگونی مانند جمال عقلی است که در مراحل مختلف خلقت توسط خداوند ایجاد شده‌اند.

اسماء حسنی بر جان میوه حلول کرده و حیاتی ویژه به آن می‌بخشد. آمیخته شدن آن با صفای باطنی، عیار میوه را افزایش داده و باعث تحول در ساختمان مولکولی و اتمی آن می‌شود. این تحول، ارزش میوه را بالا برده و فرشتگان آن را به عنوان محصول عبادی ثبت می‌کنند.

مکان تولد فرد تحت اوامری است که در عالم ذر رقم خورده و در سعادت و شقاوت فرد مؤثر است، اما عامل تعیین‌کننده نیست. فرصت جبران و هدایت در دنیا وجود دارد و انسان می‌تواند با استقامت در مسیر ایمان، به سعادت برسد.

شوری آب‌ها و تیرگی زمین پس از ماجرای هابیل و قابیل، تاویلاتی از ناخوشی، بی‌طعم و بی‌لذتی است، نه شوری واقعی. نمک خود از بهترین طعم‌دهنده‌ها و تأمین‌کنندهٔ لذت است و شوری به همان میزان که شیرینی به حیات لذت می‌بخشد، به آن صفا می‌دهد. بنابراین نباید تاویلات عبارات را با حقیقت آن‌ها اشتباه گرفت.

شر مطلق در جهان هستی وجود ندارد؛ شر فعلیتی که تحقق می‌یابد نیست، بلکه نیت در پدید آمدن آن نقش دارد. اگر فعل توسط قوهٔ خیر پدید آید نیکو و اگر توسط شر پدید آید زشت محسوب می‌شود و در این رابطه هیچ نسبیتی وجود ندارد، بلکه مبدأ مقایسه تنها با قوای خیر و شر سنجیده می‌شود.

غذا به خودی خود نعمت نیست، بلکه واسطه‌ای است برای رسیدن به نعمت الهی. این واسطه، نشانی کوچک از اسم مبارک «النعم» خداوند است و مانند قطره‌ای باران از آسمان منعم (خداوند) است که به ما می‌رسد.

تنوع طعم و مزه میوه‌ها، همچون زیبایی‌های بصری، سمعی و شمی، نشان‌دهنده تنوع و غیرقابل احصا بودن اسماء حسنای الهی است. هر پدیده و آیت زیبایی، دفتر ذکر اسماء الهی است و تنوع آنها به دلیل تنوع ذکر یا معرفت هر یک نسبت به اسماء حسنای الهی می‌باشد. این اسماء در جهان محمد و آل محمد جلوه‌های بدیعی دارند.

شیعیان از طینت پاک و ذخیره شده آفریده شده‌اند و با پلیدی و طینت خبیث دشمنان اهل بیت آمیخته نمی‌شوند. هرچند ممکن است غبار اهل عناد وجود آنها را در بر بگیرد، اما به هیچ وجه ذرات ذات پلیدشان با گوشت، خون و روحشان مخلوط نمی‌شود. این پاکی، پیوند آنها با ثقلین را حفظ می‌کند.

اعضای بدن، ابزار و قوای مستقل از انسان نیستند، بلکه هویت انسان در هر لحظه با قوا و اعضای فعالش تجلی می‌یابد. هر عضوی در قیامت به عملکرد خود توسط عاملش گواهی خواهد داد. زبان، گوش، چشم و سایر قوا، هرچند نقش مستقلی در ضبط رویدادها دارند، اما عامل اصلی و مدیر کل، خود انسان است.

ظلمت، مانند نور، خلقی از مخلوقات خداست که کارکرد خاص خود را دارد و ابزار توصیفی در برابر ذات حق است. تاویلاتی چون کفر و جور به آن وارد می‌شود، اما در اصل، نور و ظلمت دو مامور ویژه حق تعالی محسوب می‌شوند.

اعضا و جوارح آدمی می‌توانند عکس‌العمل متفاوتی از خود فرد داشته باشند، زیرا تمام موجودات عالم، حتی ذرات و جمادات، شعور دارند و در عبادت و بندگی مشغولند. سنگ‌ها نیز خشیت دارند و در مسابقه علم در کنار انسان‌ها قرار می‌گیرند.

تمام اشیاء عالم، از ذرات تا اسباب و ابزار، شعور دارند و به فراخور استعداد وجودی‌شان از اختیار برخوردار بوده و مورد بازخواست قرار می‌گیرند. عقل ملاک ثواب و عقاب است و هر موجودی به میزان بهره‌مندی‌اش از عقل و اسماء الهی، تکلیف دارد و بازخواست می‌شود.

احادیث مربوط به طینت از استحکام کافی برخوردار نیستند و نمی‌توانند حجت شرعی باشند. طینت شور یا شیرین ذاتا قابل سرزنش نیست، زیرا انسان در خلق ابتدایی خود دخالتی نداشته است. ذات ابزار بر نوع ماموریت آن‌ها مؤثر است و ممکن است ابزار در دستان عامل بدکار اسیر شود.

روح واحد بر کل نظام جسم حلول می‌کند، نه بر بعضی از اجزاء آن؛ بنابراین طینت اجزاء مختلف بدن نمی‌تواند متفاوت باشد. حتی اعضای پیوندی نیز باید متناسب با روح شخص باشند یا به سنخ طینت او متحول شوند.

اعضای بدن در تکالیف تکوینی خود تابع جسم هستند و آثار تکوینی اعمالشان، حتی اگر منجر به معصیت شود، خطایی متوجه خود اعضا نیست. اما در حوزه تشریع و تصمیم‌گیری، هرچند تابع جسم‌اند، وظایف جداگانه‌ای دارند که اگر از آن عدول کنند، مرتکب معصیت شده‌اند.

جهاد در اسلام حکم طبابت جامعه را دارد و برای مقابله با میکروب‌های مهلک و سلول‌های سرطانی است، نه حمله به دین دیگران. اسلام به پیامبران و کتب آسمانی پیشین ایمان دارد و توهین به ادیان نمی‌کند. برخی انتقادات قرآنی متوجه منافقان و عالمان بی‌عمل است که به ظاهر دیندارند ولی خلاف آن عمل می‌کنند.

پرسشگر دربارهٔ آفرینش نور و ظلمت در ماه رحمت و عاشورای خونین سوال می‌کند و تصور می‌کند که اگر این دو برابر و یکسان هستند، باید محل آفرینششان نیز یکسان باشد. متن پاسخ به این تصور اشاره کرده و عاشورا را نماد عشق و شهادت در برابر خالق معرفی می‌کند.

کفر جهلی به معنای کفر ورزیدن به الله است و کفر عقلی به معنای کفر ورزیدن به طاغوت می‌باشد. این دو مفهوم در آیه ۲۵۶ سوره بقره تبیین شده‌اند که در آن بر عدم اکراه در دین و روشن بودن راه رشد از غی تأکید شده است.

خداوند از جهل با اخذ میثاق محکم، راه هر گونه عذر و بهانه را می‌گیرد، زیرا تذکر و اخذ تعهد از خاطی امری بدیهی است. اما عقل که محبوب درگاه خداست، در ثبوت صفا و سلامت نخستین خود باقی است و جنود اعطایی به منزلت هدایا و پاداش الهی برای او محسوب می‌گردد.

بر اساس روایات، خلقت اجانین با پیکر ناری، هفت هزار سال پیش از خلقت انسان ابوالبشر با پیکر خاکی او صورت گرفته است. این موضوع با استناد به آیاتی از قرآن و روایاتی از امیرالمؤمنین علیه‌السلام بیان شده است.