کلام و عقاید

نقد دیدگاه حسن زاده در فصوص الحکم مبنی بر اعلمیت موسی از هارون در توحید و اینکه عبادت عجل عبادت حق است، با تأکید بر اینکه شرک و بت‌پرستی سیاست شیاطین است و تکذیب آیات الهی است. این تحلیل‌ها تکذیب آیات الهی و به سخره گرفتن کلام الهی است و مجازات سخت گوساله پرستی قوم بنی اسرائیل نشان از خبیث ترین عمل مشرکانه میباشد.

نقد مطلب حسن زاده آملی دربارهٔ قعر جهنم با استناد به آیات قرآن مبنی بر اینکه جهنم برای کافران آماده شده و عذابشان تخفیف نمی‌یابد. تناقضات شدید در برخی دیدگاه‌ها مطرح شده و با استناد به آیاتی از سوره بقره، فاطر و نساء، بر عدم تخفیف عذاب کافران تأکید شده است.

ادعای اینکه آنچه در دار وجود است وجوب است و بحث امکان برای سرگرمی است، با کلام الله منافات دارد. اگر همه هستی وجوب باشد، جهل و اختلاف بی‌معناست. این دیدگاه موجب شرک شده و نیاز مخلوقات به خالق را نادیده می‌گیرد.

ادعای اینکه دلیل کفر مسیحیان، حصر خدا در عیسی بوده و همه عالم صورت حق است، تنزیل خالق تا حد مخلوقات و یکسان‌انگاری اسماء الهی با ذات اوست که به شرک می‌انجامد. خداوند چیزی است بر خلاف همه چیز، نه جسم و نه صورت دارد و با حواس درک نمی‌شود.

عبارت "هو یا علی" احتمالا از اوراد اهل غلو است و استفاده از اسماء اختصاصی خداوند برای بندگان، تخطی از حدود توحید و ورود به شرک محسوب می‌شود. ائمه (ع) از غلو در مورد خودشان بیزارند و توصیه می‌کنند که ما را بندگان پرورش یافته بخوانید و از غلو پرهیز کنید.

عبارت «علی ولی الله» به این معناست که امام علی (ع) از طرف خداوند، ولایت و امامت بر مردم را بر عهده دارد. این مانند عبارت «محمد رسول الله» است که به معنای رسالت داشتن پیامبر از طرف خداست. در ادبیات عرب، بین مضاف و مضاف الیه حرف جری در تقدیر است، لذا «علی ولی الله» یعنی «علی ولی من الله» یا «علی ولی لله».

شناخت خدا از طریق معرفت اسماء حسنای اوست، زیرا ذات حق از احاطه عقلی و فکری فراتر است. شناخت امام زمان نیز با راه‌اندازی «نرم‌افزار» معرفت باطنی ایشان ممکن می‌شود که با پاکی دل، توسل به حق و اطاعت از فرامین الهی حاصل می‌گردد.

شریعت، قوانین جاری و راه‌های دین است که از جان دین جوشیده و در حکم علم و پرچم آن محسوب می‌شود. نماز، روزه، حج، عدالت و... از شرایع دین هستند. دین را اگر پیکر در نظر بگیریم، شریعت اعضا و جوارح آن را تشکیل می‌دهد. پس جدایی شریعت از دین معنایی ندارد و گمراهی در شریعت عین گمراهی در دین است.

هیچ ذرهٔ پلید با هیچ ذرهٔ پاک امکان رفاقت و تبادل ندارد. اگر اجزایی از بدن فردی پلید، جذب بدن فردی پاک شود، می‌توان گفت که آن جزء، جزء پاکی بوده که به صورت عاریتی در بدن فرد پلید قرار گرفته و اکنون به محل اصلی خود بازگشته است.

فرمان الهی به آتش برای سرد شدن بر ابراهیم (ع) از نوع اذن تشریعی بوده است، به این معنا که آتش می‌توانسته از آن تخطی کند و در صورت نافرمانی، مستحق تنبیه می‌شد. اگر فرمان تکوینی صادر شود، هیچ مانعی در وقوع آن نیست و هیچ آفریده‌ای نمی‌تواند سرپیچی کند.

هر موجودی به وسعت جغرافیای وجودی خود دارای اختیار و تکالیف است. تنوع ارکان وجودی هر موجود بر میزان اختیارات او مؤثر است. انسان، مجموعه‌ای پیچیده از جهان‌های در هم تنیده، دارای وسعت و تنوع اختیارات بیشتری است. ستایش موجودات نشان‌دهندهٔ اختیار داشتن آن‌هاست.

اعضای بدن انسان صرفا ابزار هستند و مسئولیتی مستقل ندارند که بتوانند عصیان کنند یا سرپیچی نمایند. در روز قیامت، این اعضا به اذن الهی بر اعمال انسان شهادت می‌دهند و به همین دلیل مورد محاسبه و جوابگویی قرار می‌گیرند، زیرا خداوند آن‌ها را گویا ساخته است.

حقیقت آدمی، یعنی «من هر کس»، فراتر از روح، جسم و قلب است؛ این‌ها ابزار وجود او هستند. بخشی از این ابزارها به اذن الهی تحت تسلط انسان است و بخشی دیگر بدون دخالت او عمل می‌کند. ارتباط انسان با این ابزارها مشروط و محدود است و در نهایت، همهٔ آن‌ها به فرمان خدا سخن می‌گویند و شهادت می‌دهند.

تفاوت اشیاء در دست پزشک و جلاد در نحوهٔ استفاده و نیت عامل است، نه در خود شیء. اشیاء دارای شعور و اختیار بوده و در عمل عامل خود مشارکت دارند. پزشک از ابزار برای شفا و جلاد برای مجازات استفاده می‌کند، اما هر دو در عمل خود شریک هستند.

اشیاء مانند چاقو از مواد و عناصر و ذراتی تشکیل شده‌اند که دارای حیات، شعور، قوهٔ انتخاب و اختیار هستند. این اشیاء هویت مستقل خود را دارند و در حوزهٔ استعداد خویش دارای اراده و انتخاب می‌باشند، لذا در عمل عامل خود مشارکت دارند.

خداوند خالق نور و ظلمت است و هر دو را نیکو آفریده است. تمایز ممدوح و مذموم بودن مخلوقات در گرو رعایت تشریع و حسن انتخاب آنهاست، نه در ذات نور و ظلمت. هرچه را که خداوند خلق فرموده نیکو بوده و به زیبایی ایجادش نموده است.

عقل اولین مخلوق روحانی عالم است و به عنوان پیکر یا لباس عقلی پیامبر اکرم (ص) محسوب می‌شود. حقیقت وجودی پیامبر (ص) دارای ابعاد گوناگونی مانند جمال عقلی است که در مراحل مختلف خلقت توسط خداوند ایجاد شده‌اند.

اسماء حسنی بر جان میوه حلول کرده و حیاتی ویژه به آن می‌بخشد. آمیخته شدن آن با صفای باطنی، عیار میوه را افزایش داده و باعث تحول در ساختمان مولکولی و اتمی آن می‌شود. این تحول، ارزش میوه را بالا برده و فرشتگان آن را به عنوان محصول عبادی ثبت می‌کنند.

مکان تولد فرد تحت اوامری است که در عالم ذر رقم خورده و در سعادت و شقاوت فرد مؤثر است، اما عامل تعیین‌کننده نیست. فرصت جبران و هدایت در دنیا وجود دارد و انسان می‌تواند با استقامت در مسیر ایمان، به سعادت برسد.

شوری آب‌ها و تیرگی زمین پس از ماجرای هابیل و قابیل، تاویلاتی از ناخوشی، بی‌طعم و بی‌لذتی است، نه شوری واقعی. نمک خود از بهترین طعم‌دهنده‌ها و تأمین‌کنندهٔ لذت است و شوری به همان میزان که شیرینی به حیات لذت می‌بخشد، به آن صفا می‌دهد. بنابراین نباید تاویلات عبارات را با حقیقت آن‌ها اشتباه گرفت.