کلام و عقاید

تدبیر امور جهان هستی با اذن خداوند متعال صورت می‌گیرد و فرشتگان در این امر نقش مهندسان متخصص را ایفا می‌کنند. موجودات دیگر نیز در حوزه خود دارای شعور و تدبیر خاصی هستند و بخشی از علوم و اطلاعات به جان آن‌ها تزریق شده است. این مجموعه، تحت هدایت مدبر حقیقی، یعنی خداوند، عمل می‌کند و تدبیر آن‌ها بدون اذن او کارساز نخواهد بود.

حقانیت شیعه با استناد به منابع قرآنی و حدیثی اثبات می‌شود. آیه «إنما ولیکم الله و رسوله و الذین آمنوا الذین یقیمون الصلاه و یؤتون الزکاه و هم راکعون» (مائده: ۵۵) بر ولایت الهی، رسول خدا و مؤمنان در حال رکوع دلالت دارد. همچنین حدیث ثقلین که می‌فرماید: «انی تارک فیکم الثقلین الثقل الأکبر و الثقل الأصغر... کتاب الله و عترتی» بر لزوم تمسک به قرآن و اهل بیت (ع) برای هدایت و عدم گمراهی تأکید می‌کند.

فلسفه خلقت، در معنای حکمت و هدف از آن، به عبادت و بندگی بازمی‌گردد. بندگی، بزرگترین امتیازی است که به خلایق داده شده و زیباترین و عالی‌ترین ارتباط ممکن در عالم هستی است. این امر، ارزشمندترین و لذیذترین امری است که درک آن تنها با رسیدن به مقام بندگی ناب حاصل می‌شود. خداوند نیازی به بندگی بندگانش ندارد، بلکه این لطفی است که به آنان عنایت می‌فرماید.

اگر منظور انسان معمولی باشد که نتوانسته هویت نورانی و اسماء حسنای خود را به ظهور رساند، بله، مخلوقاتی پیشرفته‌تر و تکامل‌یافته‌تر از او خلق شده‌اند. اما بالاتر از چهارده معصوم هیچ مخلوق برتری آفریده نشده است. عقل اول، نور اول و پرتوهای آن همان محمد و آل محمد هستند.

استعانت از معصومین زمانی شرک به خدا محسوب می‌شود که فرد، آنها را مستقل از خدا یا در عرض او ببیند. اگر استعانت با ایمان به وحدانیت و ربوبیت حق تعالی و با اعتقاد به اینکه آنها بندگان صدیق خدا هستند صورت پذیرد، صحیح و مبارک است. هر کمکی از هر کس و چیزی تنها به کمک خداست.

ندا به حضرات معصومین (مانند یا علی، یا نقی، یا مهدی) زمانی مقبول ثقلین است که جایگاه ربوبی نداشته باشد و باعث فراموشی ذکر خدا یا تضعیف نهادهای توحیدی نشود. تکرار این اذکار نباید جایگزین ذکر «یا الله» شود و باید با نیت خالص و در جهت تقویت توحید باشد. ذکر حضرات در مقام عبودیت و یاد خدا ارزش دارد.

دعا بی‌تاثیر نیست، زیرا نصوص قرآنی بر تاثیر آن تاکید دارند. فراز «فلیس بما سئل أجود منه بما لم یسأل» به این معنا نیست که خدا به آنچه درخواست نشده بخشنده‌تر است، بلکه بیان می‌کند که گاهی خدا چیزهایی به ما بخشیده که ارزششان بسیار بیشتر از درخواست‌های ماست، مانند لطف الهی به مادر و فرزند یا هدیه قرآن و عترت بدون زحمت ما.

بر اساس برخی روایات، ملائکه از نور امیرالمؤمنین (ع) آفریده شده‌اند و همهٔ موجودات عالم، از جمله ملائکه، عاشق اهل بیت (ع) هستند. این محبت فراتر از جنس خلقت است و شامل تمام ذرات عالم می‌شود. در روز غدیر، ولایت امیرالمؤمنین (ع) بر آسمان‌ها و زمین عرضه شد و پذیرش آن موجب زینت یافتن مکان‌ها گردید.

واژه «راسخ» در اسماء حسنای الهی ذکر نشده و با اسم مبارک «المومن» مقایسه نشده است؛ بلکه غرض طرح این نکته بوده که صرف تشابه اسمی، اثبات تساوی معنایی نمی‌کند. رسوخ در علم برای ذات حق معنایی ندارد، زیرا علم الهی منتشر می‌شود و انسان‌های والایی غواص این علم می‌گردند. اهل بیت (ع) از جوشش اولیه علم هستند و مقامشان بالاتر از رسوخ در علم است.

اهل بیت علیهم السلام افضل و اکمل راسخان علم هستند و علم تأویل قرآن به طور خاص به ایشان اختصاص دارد. مقام ایشان بالاتر از رسوخ در علم است، زیرا آنان معادن علم و باب علم رسول خدا (ص) هستند. هرچند مفهوم «راسخون» به طور عام به دیگران نیز اطلاق می‌شود، اما مرتبه آنان ضعیف‌تر است. علم الهی دارای مرکز و شعباتی است و جایگاه اهل بیت (ع) در علم، جوشش اولیه آن است.

خداوند اجازهٔ دعا و اجابت آن را داده و هیچ واسطه‌ای بین بنده و خدا نیست. شفاعت نیز امری الهی است که به اذن خدا به هر کس اراده کند، عنایت می‌شود. خداوند از هر چیز به ما نزدیک‌تر است و شفیع اول خود خداست و شفاعت‌پذیری به فرمان اوست.

مکارم اخلاق که جنود عقل و پرتوهای آن هستند، توسط پیامبر اکرم (ص) آغاز شد و توسط حضرات معصومین (ع) به کمال رسید. اخلاق حسنه را می‌توان گل‌های این جنود یا تجلی مکارم دانست که هدف آن تزیین بندگان خداست.

اصول دین ابتدا به پذیرش ربانیت و وحدانیت پروردگار، سپس ایمان به رسول خدا و در نهایت ولایت ائمه اطهار (ع) بازمی‌گردد. اهل بیت (ع) به عنوان تجلی توحید و اسباب تقرب به خدا، نقش اساسی در فهم و تحقق اصول دین دارند و مودت ایشان مزد رسالت است.

توکل به معنای زدودن کامل شرک از دل و پذیرش خداوند به عنوان سرپرست و وکیل مطلق است. این مرتبه از یقین، باعث می‌شود انسان هیچ ترس و واهمه‌ای در پیشبرد امور نداشته باشد، زیرا می‌داند که قدرت اول و آخر، معبود و حاکم حقیقی اوست و هر امری با اراده او میسر می‌شود.

احکام الهی ثابت و تغییرناپذیرند و تنها خداوند می‌تواند آنها را محو، تغییر یا تثبیت کند. فهم مجتهدان ممکن است تغییر کند، اما احکام الهی تا ابد باقی است و سنت محمدی (ص) تا روز قیامت پابرجاست.

عقل یکی است و تفکیک آن به نظری و عملی در آموزه‌های دینی دیده نشده است. عقاید، شاکله و ساختار روحانی انسان را متحول می‌سازند و هویت او را شکل می‌دهند؛ عمل نیز می‌تواند روحانی و مادی باشد و بدون روحانیت ارزشی ندارد.

معرفت دینی زمانی با عین دین منطبق می‌شود که در جادهٔ صراط مستقیم معرفت حرکت کنیم. تفکیک دین خالص از ادراکات فلسفی و کلامی، و همچنین تمایز بین دین و فلسفهٔ اسلامی یا فلسفهٔ مسلمین، به این انطباق بستگی دارد.

عدل الهی قامتی فراتر از زمین و آسمان دارد و پیرتر از سن شیعیان است. عدل صرفا به عدم ظلم تفسیر نمی‌شود، بلکه به معنای نظام بدون عیب و نقص و حکمت است و از نظام خلقت حکایت می‌کند. خدای یکتا خود به عدلش گواهی داده و عدل از اصول عقاید فرشتگان و تمام انبیاء است و هیچ انحصاری برای شیعه ندارد.

عدل الهی ریشهٔ آسمانی دارد و از اسماء حسنای الهی است که قبل از خلقت عالم تجلی داشته است. عدل از توحید جوانه زده و بستری برای حیات گشته و انحصاری برای شیعه ندارد. اعتقاد به عدل برای هر شخص با آفرینش او آغاز شده است.

دانشمندان شیعه با غور در آیات و احادیث به پنج اصل مادر در اصول دین دست یافته‌اند که توحید شاه اصل آن‌هاست. انکار توحید، پذیرش چهار اصل دیگر را بی‌ارزش می‌کند. این پنج اصل، رگ‌های حیات بنیان حیات آدمی را تشکیل می‌دهند و آسیب به هر کدام، عبودیت را منهدم می‌سازد. آیات صریح قرآنی نیز به اصل بودن این پنج اصل اذعان دارد.